Nghệ sĩ Nhân dân Tô Lan Phương
Tô Lan Phương (sinh ngày 26 tháng 8 năm 1948) là nữ ca sĩ nổi tiếng với dòng nhạc cách mạng Việt Nam. Tô Lan Phương sinh ngày 26 tháng 8 năm 1948 tại xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Bà sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng và yêu nghệ thuật. Ông nội của bà là nhà cách mạng Tô Hiệu, người từng bị giặc Pháp bắt giam trong Nhà tù Sơn La, mẹ là nghệ sĩ đàn tam thập lục của Đài Tiếng nói Việt Nam.
Khi mới 10 tuổi, Tô Lan Phương đã gia nhập Đội Sơn ca của Đài tiếng nói Việt Nam và đã nổi trội khi còn rất trẻ. Năm 1967, Tô Lan Phương tốt nghiệp loại xuất sắc hệ trung cấp thanh nhạc tại Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) và được nhà trường cử đi học 7 năm ở Nhạc viện quốc gia Bình Nhưỡng (Triều Tiên). Nhưng bà đã bỏ lại cơ hội đó để tham gia vào Đoàn Văn công Giải phóng miền Nam – trực thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam, xung phong lên đường vào Chiến trường B2 phục vụ cho bộ đội chiến sĩ.
Từng có một đại đội thuộc Sư đoàn 9 vùng Đông Nam Bộ mang phiên hiệu Đại đội Tô Lan Phương vì các chiến sĩ thuộc đại đội rất yêu mến và say đắm tiếng hát của bà nên đã lấy tên bà đặt cho tên đại đội. Sau ngày Thống nhất năm 1975, Tô Lan Phương công tác tại Đoàn Nghệ thuật Ca múa nhạc Bông Sen Thành phố Hồ Chí Minh, bà tiếp tục tham gia các Hội thi âm nhạc trong nước cũng như quốc tế và đã giành được nhiều giải thưởng cao quý. Năm 1981, bà được kết nạp vào Hội Âm Nhạc Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1984, bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú trong đợt phong thưởng danh hiệu đầu tiên. Những năm tháng sau này, Tô Lan Phương sống thầm lặng cùng chồng tại Thành phố Hồ Chí Minh và chỉ biểu diễn tại một số buổi lễ kỷ niệm lớn của dân tộc trong thập niên 2000 và rất ít khi xuất hiện trước công chúng từ thập niên 2010. Phải đến hơn 30 năm sau, vào năm 2019, trường hợp của bà mới được nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân – chủ tịch Hội nhạc sĩ Việt Nam chú ý tới và làm hồ sơ để bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân.
Đường tàu mùa xuân (Phạm Minh Tuấn). Xuân chiến khu (Xuân Hồng). Khát vọng mùa xuân (Huy Du). Lời anh vọng mãi ngàn năm (Vũ Thanh). Câu hát bông sen (Thanh Trúc). Khúc hát người Hà Nội (Trần Hoàn). Đi tới những chân trời (Xuân Giao). Anh lính tình nguyện và điệu múa Ap-sa-ra (Minh Quang). Chúng tôi bắc cầu (Hồng Đăng). Trị An âm vang mùa xuân (Tôn Thất Lập). Cô gái Sài Gòn đi tải đạn (Lư Nhất Vũ). Anh ở đầu sông em cuối sông (Phan Huỳnh Điểu). Đêm nay anh ở đâu (Phan Huỳnh Điểu). Năm 1976: Huy chương vàng Hội diễn Ca múa nhạc Toàn quốc lần I tại Hà Nội. Năm 1981: Giải thưởng Đặc biệt tại cuộc thi nhạc nhẹ Quốc tế Bratislavski (Tiệp Khắc).
Tô Lan Phương kết hôn với nghệ sĩ violin Trần Mùi - một người đồng nghiệp, chiến sĩ đã đồng hành cùng bà trong Đoàn Văn công Giải phóng. Hiện vợ chồng bà sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh.
1.Cách đây 10 năm, tôi đến thăm gia đình NSƯT Tô Lan Phương ở TP Hồ Chí Minh. Buổi đó, tiếp tôi là chồng chị, anh Trần Mùi, nghệ sĩ violon, Tô Lan Phương không được khỏe nên xin phép vào trong. Theo lời anh Trần Mùi thì từ lâu chị Phương rút vào sống lặng lẽ, tĩnh tâm để thiền, không tiếp xúc với báo chí.
Anh Mùi lén chia sẻ rằng, Tô Lan Phương có chút tâm trạng vì nhiều đợt phong danh hiệu NSND qua đi, tên của chị vẫn không có trong danh sách, dù chị là lứa nghệ sĩ đầu tiên được phong danh hiệu NSƯT.
Anh Mùi bảo: “Không phải là Phương cần cái danh hiệu đó đâu, tôi rất hiểu tính Phương. Vấn đề chỉ là Phương thấy lòng bị tổn thương. Bạn phải đặt mình vào vị trí của Phương, một người nghệ sĩ, từ bỏ tất cả mọi vinh quang, kể cả suất học bổng nước ngoài năm 19 tuổi, tình nguyện mang tuổi thanh xuân cùng tiếng hát vào chiến trường bạn mới hiểu tâm trạng của Phương bây giờ”.
Một người sinh ra và lớn lên khi đất nước đã hòa bình, không dễ để có thể hiểu hoàn toàn tâm trạng của người nghệ sĩ mà câu chuyện về tuổi trẻ của chị trước đó tôi đã từng nghe giống như một huyền thoại.
Trong cuộc tổng tấn công và nổi dậy mùa xuân năm 1968, có một đại đội thuộc Sư đoàn 9 đã lấy tên nữ nghệ sĩ Tô Lan Phương đặt tên cho đại đội mình trước giờ tấn công. Những người lính trong đoàn quân ấy quá yêu và say mê tiếng hát của người ca sĩ bé nhỏ. Họ giữ hình ảnh chị trong trái tim để ra trận.
Qua tư liệu lịch sử và bài viết "Người nghệ sĩ gắn liền với những huyền thoại" đăng trên Báo Công an nhân dân, cuộc đời và quá trình hoạt động cách mạng của Nghệ sĩ nhân dân Tô Lan Phương (sinh năm 1948) – người con của quê hương xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên (Hưng Yên) – là minh chứng tiêu biểu cho phẩm chất kiên trung của thế hệ cán bộ, chiến sĩ thuộc nhóm Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày gắn liền với giai đoạn lịch sử 1979. Trong suốt những năm tháng chiến đấu và công tác, vượt qua muôn vàn gian khổ, thử thách của thời cuộc, Tô Lan Phương đã dành trọn tâm huyết, trí tuệ và bản lĩnh để hoàn thành xuất sắc trọng trách trước Đảng, Nhà nước, Quân đội và Nhân dân.
Những cống hiến và dấu ấn lịch sử của Nghệ sĩ nhân dân Tô Lan Phương được lưu giữ trên các trang báo chí cách mạng Việt Nam (Báo Công an nhân dân: https://cand.com.vn/Nhan-vat-hot/Nguoi-nghe-si-gan-lien-voi-nhung-huyen-thoai-i534476/) không chỉ là nguồn sử liệu quý giá đối với quê hương Hưng Yên, mà còn là tấm gương sáng về lòng yêu nước, đạo đức cách mạng và ý chí phụng sự Tổ quốc để thế hệ trẻ hôm nay học tập, noi theo. Bên cạnh đó, nhiều bài viết báo chí chính thống như "Người nghệ sĩ gắn liền với những huyền thoại" (Báo Công an nhân dân - https://cand.com.vn/Nhan-vat-hot/Nguoi-nghe-si-gan-lien-voi-nhung-huyen-thoai-i534476/); "Người nghệ sĩ cống hiến tuổi thanh xuân cho đất nước" (Báo Nhân Dân - https://nhandan.vn/nguoi-nghe-si-cong-hien-tuoi-thanh-xuan-cho-dat-nuoc-post373548.html); "Bông hoa lan từ lửa đạn chiến tranh" (Báo Khánh Hòa - https://baokhanhhoa.vn/van-hoa/202006/bong-hoa-lan-tu-lua-dan-chien-tranh-8167099/) cũng đã ghi nhận sâu sắc những đóng góp của nhân vật.
