Ngô Gia Tự – người gieo hạt đỏ ở Nam Kỳ

Một trong những đảng viên đầu tiên của Đảng, người chủ trương "vô sản hóa", hy sinh trên biển khi vượt ngục Côn Đảo.

Ngô Gia Tự sinh năm 1908 tại huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Là học sinh xuất sắc trường Bưởi, ông bỏ con đường công danh để dấn thân cách mạng, tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên từ năm 1926 và là một trong những người sáng lập chi bộ cộng sản đầu tiên tại nhà 5D phố Hàm Long, Hà Nội (3/1929).

Ông là người hăng hái chủ trương phong trào "vô sản hóa": đưa trí thức, học sinh vào nhà máy, hầm mỏ, đồn điền cùng sống, cùng làm với công nhân để truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin. Chính ông làm phu kéo xe, công nhân khuân vác ở Sài Gòn để gây dựng cơ sở. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời tháng 2/1930, ông được cử làm Bí thư Chấp ủy lâm thời Đảng bộ Nam Kỳ – người đứng đầu tổ chức Đảng ở Nam Kỳ đầu tiên.

Cuối năm 1930, ông bị địch bắt tại Sài Gòn, trải qua các nhà giam với những trận tra tấn khốc liệt, rồi bị đày ra Côn Đảo. Trong tù, ông vẫn là linh hồn của các lớp huấn luyện lý luận, truyền dạy cho bạn tù niềm tin sắt đá vào cách mạng.

Đầu năm 1935, ông cùng các đồng chí tổ chức vượt ngục Côn Đảo bằng thuyền nhỏ để trở về tiếp tục hoạt động, nhưng con thuyền đã mất tích giữa biển khơi. Người cộng sản 27 tuổi ấy nằm lại với sóng nước, để lại câu nói nổi tiếng với bạn tù: "Phải biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng."