NGÔ LÊ TÂN – NGƯỜI “GIỮ SÓNG” GIỮA CHIẾN TRƯỜNG KHU 5

Giữa chiến trường, một mệnh lệnh không truyền đi được có thể khiến đơn vị mất liên lạc.

Một chiếc máy vô tuyến hỏng có thể làm gián đoạn sự chỉ huy.

Nhưng trong những năm tháng gian khó ấy, linh kiện điện tử, pin, dây dẫn hay thiết bị đo đạc đều vô cùng thiếu thốn.

Giữa hoàn cảnh đó, có một người đã tìm cách biến vỏ thùng pin, ống nứa, lọ thủy tinh và những vật liệu thu nhặt được thành thiết bị thông tin.

Người ấy là Ngô Lê Tân.

Từ người lính đến người thợ thông tin

Ngô Lê Tân, còn có tên là Hầu Sĩ Đô, sinh năm 1933 tại xã Cát Khánh, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định.

Tháng 9 năm 1950, ông nhập ngũ.

Trong kháng chiến chống Pháp, Ngô Lê Tân được công tác tại xưởng thông tin Khu 5.

Công việc của ông không trực tiếp diễn ra ở tuyến xung phong, nhưng lại gắn chặt với từng trận đánh.

Ông sửa chữa những chiếc máy vô tuyến điện phục vụ Bộ Tư lệnh, Khu ủy và các đơn vị chiến đấu.

Bởi trên chiến trường, thông tin chính là sợi dây nối người chỉ huy với đơn vị.

Sợi dây ấy không được phép đứt.

Một mình sửa máy cho bảy tỉnh

Sau năm 1955, Ngô Lê Tân tiếp tục ở lại hoạt động bí mật.

Đây là giai đoạn đặc biệt khó khăn.

Thiết bị thiếu.

Linh kiện thiếu.

Dụng cụ sửa chữa cũng thiếu.

Trong hoàn cảnh ấy, có thời điểm một mình ông phụ trách sửa chữa máy vô tuyến điện cho cả bảy tỉnh miền Trung Trung Bộ.

Khối lượng công việc rất lớn, trong khi điều kiện kỹ thuật gần như không tương xứng.

Ngô Lê Tân hiểu rằng nếu chỉ trông chờ vào những thiết bị và linh kiện có sẵn thì không thể đáp ứng yêu cầu của chiến trường.

Ông chọn một cách khác:

tự học – tự nghiên cứu – tự chế tạo.

Trình độ chuyên môn ban đầu còn hạn chế, ông vừa làm vừa học, hỏng ở đâu nghiên cứu ở đó, thiếu bộ phận nào tìm cách thay thế bộ phận ấy.

Những vật tưởng như bỏ đi cũng được ông giữ lại.

Một con ốc.

Một đoạn dây điện.

Một mảnh vật liệu.

Tất cả đều có thể trở nên quý giá trên chiến trường.

Chiếc máy mang tên “Giải phóng”

Năm 1960, Ngô Lê Tân bắt tay vào một công việc táo bạo hơn:

tự chế tạo máy phát sóng vô tuyến điện.

Nhưng lấy vật liệu ở đâu?

Không có đầy đủ những linh kiện tiêu chuẩn, ông tận dụng những thứ có thể tìm thấy.

Vỏ thùng pin được dùng làm khung máy.

Không có ống sứ để quấn dây, ông sử dụng ống nứa và lọ thủy tinh thay thế.

Từng bộ phận được nghiên cứu, lắp ráp và điều chỉnh trong điều kiện hết sức thô sơ.

Cuối cùng, chiếc máy hoạt động.

Ngô Lê Tân đặt cho nó một cái tên đặc biệt:

“GIẢI PHÓNG”

Đó là chiếc máy phát sóng vô tuyến điện đầu tiên do ông tự chế tạo từ những vật liệu thu nhặt được.

Một chiếc máy nhỏ, nhưng phía sau nó là tinh thần tự lực và sáng tạo kỹ thuật giữa chiến trường.

Biến trang bị thu được thành phương tiện của mình

Đến năm 1962, một vấn đề khác xuất hiện.

Các đơn vị có máy bộ đàm PRC.10 thu được của đối phương, nhưng việc điều chỉnh để sử dụng hiệu quả không đơn giản.

Ngô Lê Tân tiếp tục nghiên cứu.

Ông tìm hiểu nguyên lý, thử nghiệm cách điều chỉnh và cuối cùng tìm ra phương pháp chỉnh sóng PRC.10 nhanh và chính xác.

Kinh nghiệm ấy giúp các đơn vị khai thác tốt hơn những thiết bị thông tin thu được trên chiến trường.

Nhưng ông chưa dừng lại.

Ngô Lê Tân tiếp tục tìm cách tận dụng nguồn pin vốn rất khan hiếm, sửa chữa và cải tiến máy phát điện, máy phát sóng.

Ông nghiên cứu làm động cơ thủy điện, ống đo bức xạ ăng-ten, cải tiến bộ phận tăng âm của máy điện thoại và nhiều thiết bị khác.

Mỗi sáng kiến đều xuất phát từ một câu hỏi rất thực tế:

Làm thế nào để thông tin liên lạc được duy trì tốt hơn trong điều kiện chiến trường?

“Đừng bỏ một cái ốc vít”

Ngô Lê Tân không giữ những kinh nghiệm ấy cho riêng mình.

Ông hướng dẫn lại cho đồng đội.

Người chưa biết thì ông chỉ.

Người gặp khó khăn thì ông giúp.

Ông thường xuyên nhắc mọi người phải tiết kiệm vật tư.

Ngay cả một chiếc ốc vít hay một mẩu dây điện cũng không nên bỏ phí.

Bởi ở chiến trường, thứ hôm nay tưởng không còn giá trị có thể ngày mai lại trở thành linh kiện để cứu một chiếc máy vô tuyến.

Và chiếc máy ấy có thể giúp một mệnh lệnh quan trọng được truyền đi đúng lúc.

Người chiến sĩ trên một mặt trận không tiếng súng

Ngô Lê Tân không nổi bật bằng số trận trực tiếp chiến đấu hay số đối phương bị tiêu diệt.

Chiến công của ông thuộc về một mặt trận khác:

mặt trận kỹ thuật và thông tin liên lạc.

Trong rừng sâu, giữa chiến trường Khu 5 gian khổ, ông cùng đồng đội âm thầm sửa từng chiếc máy, nối từng đường liên lạc, tận dụng từng linh kiện.

Ông luôn nhận phần khó về mình, nhường thuận lợi cho đồng đội; đồng thời gắn bó với nhân dân, chấp hành tốt các chính sách và tham gia xây dựng cơ sở.

Những đóng góp ấy giúp hệ thống thông tin phục vụ lãnh đạo, chỉ huy được duy trì trong những thời điểm vô cùng khó khăn.

Ngô Lê Tân đã được tặng 2 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba, nhiều bằng khen, giấy khen và 4 năm đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua.

Ngày 17 tháng 9 năm 1967, ông được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.

Trong lịch sử chiến tranh, người ta thường nhớ đến những tiếng súng.

Nhưng phía sau mỗi trận đánh còn có những con người lặng lẽ bảo đảm để mệnh lệnh được truyền đi.

Với Ngô Lê Tân, đôi khi chiến công bắt đầu từ những thứ rất nhỏ:

một chiếc ốc vít, một đoạn dây điện, một ống nứa, một lọ thủy tinh…

Và từ những vật liệu giản đơn ấy, ông đã góp phần giữ cho làn sóng thông tin giữa chiến trường Khu 5 không bị gián đoạn.