NGÔ THÀNH VÂN – BA ĐEN: NGƯỜI MANG KÝ ỨC CỦA 16 ĐỒNG ĐỘI

Có những người lính trở về sau chiến tranh với những tấm huân chương trên ngực.

Nhưng cũng có những người trở về với một hành trang khác – đó là ký ức về những đồng đội đã nằm lại.

Ngô Thành Vân, bí danh Ba Đen, là một người như thế.

Theo lời kể được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, Ngô Thành Vân quê huyện Phú Xuyên, Hà Đông. Ông vào Nam làm ăn từ năm 15 tuổi. Khi mới 17 tuổi, ông tham gia một đơn vị hoạt động tại Sài Gòn – Chợ Lớn, thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trong lòng đô thị.

Những năm tháng đầu đời của người thanh niên quê Bắc ấy gắn với một Sài Gòn đang chìm trong chiến tranh.

Ông từng tham gia các nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm của lực lượng cảm tử Sài Gòn – Chợ Lớn. Một trong những nhiệm vụ được nhắc lại là việc ông cùng đồng đội truy diệt một viên đại úy mật thám Pháp khét tiếng tàn ác. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông tiếp tục hoạt động bí mật, nhiều lần thoát khỏi sự truy bắt của đối phương.

Từ một người lính trẻ, Ba Đen dần trưởng thành trong lực lượng biệt động thành.

Ông được giao những công việc đòi hỏi sự gan dạ, kinh nghiệm và khả năng tổ chức hoạt động bí mật trong lòng Sài Gòn.

Đến những năm chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Ngô Thành Vân là cán bộ có nhiều kinh nghiệm tổ chức lực lượng và bảo đảm hoạt động trong nội thành.

Theo Bảo tàng Biệt động Sài Gòn – Gia Định, ông được giao tổ chức Đội 11, tập hợp 17 cán bộ, chiến sĩ để thực hiện nhiệm vụ đánh vào Tòa Đại sứ Mỹ.

Nhiệm vụ rất nặng nề.

Đội phải bí mật đưa người, vũ khí từ vùng căn cứ vào nội đô; ém quân tại các cơ sở cách mạng; chờ thời cơ tiến công.

Những ngày cuối tháng Chạp năm 1967, mọi công việc được tiến hành trong sự khẩn trương.

Không ai biết chính xác mình sẽ trở về hay không.

Rạng sáng 31/1/1968, Đội 11 tiến về khu vực Tòa Đại sứ Mỹ trên đường Thống Nhất, nay là đường Lê Duẩn.

Khoảng gần 2 giờ sáng, trận đánh bắt đầu.

Các chiến sĩ dùng hỏa lực đánh lực lượng bảo vệ, phá tường và tiến vào khuôn viên Tòa Đại sứ.

Trận chiến nhanh chóng trở nên quyết liệt.

Lực lượng Mỹ tổ chức phản kích và đưa quân tăng viện. Các chiến sĩ biệt động vẫn bám trụ trong khuôn viên, chiến đấu từ tầng dưới lên các tầng cao hơn. Cuối cùng, lực lượng Mỹ phải sử dụng trực thăng đưa quân xuống nóc tòa nhà.

Cuộc chiến kéo dài nhiều giờ.

Những người lính biệt động chiến đấu trong một thế trận vô cùng chênh lệch.

Đến khi trận đánh kết thúc, 16 trong số 17 chiến sĩ của Đội 11 đã hy sinh.

Người duy nhất còn sống là người chỉ huy – Ngô Thành Vân.

Ông bị thương nặng và bị bắt làm tù binh.

Sau trận đánh, gia đình Ba Đen trải qua những năm tháng dài chờ đợi.

Con trai ông, Ngô Việt Thọ, sau này kể lại rằng gia đình từng đi Củ Chi để tìm tin tức về cha, rồi đến Biên Hòa và ra Phú Quốc thăm ông khi ông bị giam giữ.

Sau Hiệp định Paris năm 1973, Ngô Thành Vân được trao trả.

Nhưng khi trở về, ông không còn những người đồng đội từng cùng mình bước vào Tòa Đại sứ Mỹ năm nào.

Ông là người sống sót.

Và cũng chính vì thế, ông mang trên vai ký ức của 16 người đã hy sinh.

Chiến tranh chưa kết thúc.

Sau khi được trao trả, Ba Đen tiếp tục trở lại với công việc chiến đấu.

Đến cuối tháng 4/1975, ông giữ vai trò Đại đội trưởng trong một đơn vị biệt động.

Theo Báo Quân đội nhân dân, đêm 28/4/1975, đơn vị của Ba Đen từ khu vực Dầu Giây tiến về Sài Gòn. Khi đến gần cầu Rạch Chiếc, đơn vị được lệnh phối hợp, tiếp ứng cho lực lượng đang chiến đấu giữ cầu.

Đó lại là những ngày chiến đấu quyết liệt.

Nhưng lần này, người lính biệt động đang tiến về một mục tiêu khác.

Không còn là một trận đánh bí mật giữa lòng đô thị.

Đó là những giờ phút cuối cùng của cuộc chiến.

Ngày 30/4/1975, Sài Gòn hoàn toàn đổi khác.

Những người lính biệt động năm xưa đã đi đến chặng cuối của cuộc chiến mà họ đã chiến đấu suốt nhiều năm.

Sau ngày đất nước thống nhất, Ba Đen vẫn mang trong lòng ký ức về trận đánh năm 1968.

Năm 1976, ông đến nhà Đại tá Nguyễn Văn Tàu – Tư Cang – và kể lại câu chuyện về trận đánh Tòa Đại sứ Mỹ.

Khi nhắc đến đồng đội, ông không thể tiếp tục câu chuyện.

Ông châm một điếu thuốc, khum bàn tay che ngọn lửa.

Những giọt nước mắt lặng lẽ trào ra.

Ông nói rằng nhớ lại trận đánh, ông rất xúc động bởi tất cả anh em trong đội đều đã hy sinh.

Có lẽ đó là nỗi đau mà chỉ người trực tiếp sống qua trận chiến mới có thể hiểu được.

Sau chiến tranh, câu chuyện về Đội 11 dần được nhắc lại.

Những người đã hy sinh được tìm kiếm, xác minh và vinh danh.

Năm 2010, Ngô Thành Vân – Ba Đen – được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, với tư cách nguyên Đội trưởng Đội 11, Lực lượng Biệt động thành.

Nhưng có lẽ đối với ông, danh hiệu ấy không phải điều quan trọng nhất.

Điều ông mong muốn là những người đồng đội đã hy sinh được nhớ đến.

Những cái tên từng bị chiến tranh vùi lấp phải được trả lại.

Những người trẻ tuổi đã bước vào trận đánh năm 1968 không được biến mất khỏi ký ức của lịch sử.

Câu chuyện về Ba Đen còn có một đoạn rất đời thường.

Sau những năm tháng chiến tranh và tù đày, cuối cùng ông cũng được gặp lại gia đình.

Con trai ông, Ngô Việt Thọ, kể rằng sau ngày 30/4/1975, ông cùng anh trai chạy ra các con đường lớn ở Sài Gòn để tìm cha trong những đoàn quân tiến vào thành phố.

Rồi cuối cùng, hai cha con gặp được nhau.

Sau nhiều năm xa cách, họ ôm chặt lấy nhau.

Đó là cuộc đoàn tụ mà một gia đình đã chờ đợi suốt những năm chiến tranh.

Ngô Thành Vân không phải người duy nhất chiến đấu trong trận đánh Tòa Đại sứ Mỹ.

Ông chỉ là người duy nhất trong 17 chiến sĩ của Đội 11 còn sống sau trận đánh.

Vì thế, cuộc đời ông sau chiến tranh cũng trở thành một phần ký ức của những người đã nằm lại.

17 người bước vào trận đánh.
16 người không trở về.
Một người sống sót để kể lại câu chuyện của họ.

Đó có lẽ là ý nghĩa đặc biệt nhất trong cuộc đời Ba Đen.

Ông không chỉ sống cho riêng mình.

Ông mang theo tên tuổi, ký ức và sự hy sinh của những đồng đội đã cùng ông bước vào Tòa Đại sứ Mỹ trong rạng sáng Tết Mậu Thân năm 1968.

Nhiều thập niên đã trôi qua.

Sài Gòn đã thay đổi.

Những con đường xưa đã đổi tên.

Nhưng câu chuyện về Ngô Thành Vân – Ba Đen vẫn còn đó.

Một chàng trai quê Phú Xuyên vào Nam từ năm 15 tuổi.

Một người lính biệt động trưởng thành giữa lòng Sài Gòn.

Một người chỉ huy dẫn 17 chiến sĩ bước vào trận đánh lịch sử.

Một người tù trở về sau những năm tháng bị giam cầm.

Một người lính tiếp tục chiến đấu trong những ngày cuối cùng của chiến tranh.

Và cuối cùng, một người cha trở về với gia đình.

Cuộc chiến đã kết thúc, nhưng ký ức về đồng đội thì không bao giờ kết thúc.

Có những người đã nằm lại để đất nước đi đến ngày hòa bình.

Và có những người sống sót để kể lại câu chuyện của họ.