NGƯỜI MANG ÁNH SÁNG CỦA THỜI ĐẠI VỀ VỚI QUÊ HƯƠNG

Nhắc đến những danh nhân của vùng đất Thuận Hóa – Phú Xuân – Huế, Đặng Huy Trứ là một cái tên để lại dấu ấn đặc biệt. Ông không chỉ là một vị quan triều Nguyễn có tư tưởng tiến bộ mà còn là một người luôn trăn trở trước vận mệnh đất nước. Sinh năm 1825 tại làng Thanh Lương, nay thuộc phường Hương Xuân, thị xã Hương Trà, thành phố Huế, Đặng Huy Trứ xuất thân từ nền Nho học nhưng sớm có tư duy vượt khỏi những khuôn phép đương thời.

Trong bối cảnh đất nước đứng trước những biến động lớn của thế kỷ XIX, ông nhận thấy rằng nếu chỉ giữ cách làm cũ thì khó có thể đưa đất nước thoát khỏi tình trạng yếu kém. Chính vì vậy, Đặng Huy Trứ đặc biệt quan tâm đến kinh tế, khoa học kỹ thuật, giáo dục và quân sự. Ông cho rằng muốn đất nước đủ sức tự cường thì phải biết học hỏi những thành tựu mới của thế giới, đồng thời phát huy nội lực của chính mình.

Những chuyến đi sang Hương Cảng năm 1865 và 1867 đã mở ra trước mắt ông một thế giới hoàn toàn khác. Tại đây, ông tìm hiểu về kinh tế, kỹ thuật và những tiến bộ của phương Tây. Đặc biệt, ông chú ý đến nhiếp ảnh – một kỹ thuật còn rất mới mẻ đối với người Việt lúc bấy giờ. Không dừng lại ở việc quan sát, Đặng Huy Trứ tìm hiểu cách chụp, in ảnh và tìm cách đưa kỹ thuật ấy về nước.

Năm 1869, tại phố Thanh Hà, Hà Nội, hiệu ảnh Cảm Hiếu Đường được mở. Đây được xem là hiệu ảnh đầu tiên của Việt Nam và Đặng Huy Trứ được hậu thế tôn vinh là người có công đầu, thường được gọi là “ông tổ của nhiếp ảnh Việt Nam”. Điều đáng quý ở ông không chỉ nằm ở việc đưa một kỹ thuật mới vào Việt Nam, mà còn ở tinh thần dám tìm hiểu, dám tiếp nhận cái mới và biến những điều tưởng như xa lạ thành tri thức có ích cho xã hội.

Nhưng Đặng Huy Trứ không chỉ được nhớ đến bởi chiếc máy ảnh. Trong tư tưởng của ông, phát triển kinh tế và khoa học kỹ thuật phải gắn với việc làm cho đất nước mạnh lên. Ông đề xuất phát triển thương nghiệp, khai thác tài nguyên, cải tiến giao thông, tìm hiểu kỹ thuật chế tạo máy móc và xây dựng năng lực quân sự. Ông từng mua sắm vũ khí, tìm hiểu kỹ thuật máy hơi nước và sưu tầm, dịch các tài liệu nước ngoài để đưa kiến thức mới về nước.

Một điểm đáng chú ý trong tư tưởng của Đặng Huy Trứ là cách ông nhìn nhận việc làm giàu. Với ông, phát triển kinh tế không phải chỉ để mưu lợi cho cá nhân mà phải hướng tới lợi ích chung. Ông đề cao sự ngay thẳng trong kinh doanh và quan niệm rằng lợi ích kinh tế phải đi cùng đạo đức. Những suy nghĩ ấy, được hình thành từ giữa thế kỷ XIX, cho thấy một cách nhìn khá mới mẻ về vai trò của kinh tế và thương nghiệp trong việc xây dựng đất nước.

Cuộc đời Đặng Huy Trứ cũng gắn với những năm tháng đầy biến động khi thực dân Pháp từng bước mở rộng xâm lược Việt Nam. Ông không chỉ suy nghĩ về việc canh tân mà còn hướng những nỗ lực ấy tới mục tiêu tự cường và chống ngoại xâm. Cuối năm 1868, từ Trung Quốc, ông gửi về triều đình những đề xuất về tự cường, tự trị, trong đó nhấn mạnh việc canh tân đất nước để có khả năng đối phó với sức ép từ bên ngoài.

Đến những năm cuối đời, con đường của Đặng Huy Trứ càng gắn với cuộc kháng chiến chống Pháp. Ngày 7 tháng 8 năm 1874, trên đường rút lên căn cứ Đồn Vàng – Hưng Hóa để tiếp tục chống Pháp, ông qua đời. Một cuộc đời chỉ kéo dài 49 năm nhưng để lại nhiều dấu ấn trên các lĩnh vực từ giáo dục, kinh tế, quân sự, kỹ thuật cho đến nhiếp ảnh.

Ngày nay, tại quê hương Hương Xuân, di tích Lăng mộ và Nhà thờ Đặng Huy Trứ vẫn là một địa chỉ gắn với tên tuổi của ông. Từ một làng quê xứ Huế, Đặng Huy Trứ đã bước ra với một khát vọng lớn hơn: tìm kiếm những điều tiến bộ của thời đại để đưa về phục vụ đất nước.

Có lẽ điều còn lại sâu sắc nhất từ câu chuyện về Đặng Huy Trứ không chỉ là một hiệu ảnh đầu tiên hay một kỹ thuật mới được du nhập. Đó là tinh thần không bằng lòng với sự trì trệ, luôn tìm tòi cái mới và đặt câu hỏi phải làm gì để đất nước mạnh hơn. Giữa những biến động dữ dội của thế kỷ XIX, một người con xứ Huế đã chọn cách mở rộng tầm mắt ra thế giới để tìm con đường cho dân tộc. Và chính tinh thần ấy đã khiến tên tuổi Đặng Huy Trứ vẫn còn được nhắc nhớ đến hôm nay