NGÔ THÌ NHẬM - BẬC KỲ TÀI VĂN VÕ SONG TOÀN, NHÀ QUÂN SỰ, NGOẠI GIAO KIỆT XUẤT THỜI TÂY SƠN

Danh sĩ tài hoa, sớm nuôi chí giúp nước

Ngô Thì Nhậm, còn gọi là Ngô Thời Nhiệm, tự Hy Doãn, hiệu Đạt Hiên, sinh ngày 25/10/1746 tại làng Tả Thanh Oai (làng Tó), nay thuộc Hà Nội.

Xuất thân trong gia đình khoa bảng nổi tiếng, là con của danh sĩ Ngô Thì Sĩ, ông sớm bộc lộ tài năng văn chương, sử học và ý chí cống hiến cho đất nước.

Mới 16 tuổi, ông đã bắt đầu biên soạn các công trình sử học. Năm 1775, ông đỗ Tiến sĩ, được bổ nhiệm làm quan dưới triều Lê – Trịnh, lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng tại Bộ Hộ, Sơn Nam, Kinh Bắc và Thái Nguyên.

Mưu sĩ tài ba, góp công làm nên đại thắng quân Thanh

Năm 1788, Ngô Thì Nhậm được Nguyễn Huệ trọng dụng, giao những trọng trách trong việc quản lý Bắc Hà và hoạch định sách lược quân sự.

Cuối năm 1788, trước cuộc tiến công của quân Thanh, ông đề xuất kế sách rút quân về phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn, bảo toàn lực lượng, chờ đại quân Tây Sơn tiến ra Bắc.

Quyết sách chiến lược này góp phần quan trọng tạo điều kiện để Hoàng đế Quang Trung thực hiện cuộc hành quân thần tốc, giành thắng lợi vang dội trong trận Ngọc Hồi – Đống Đa mùa xuân Kỷ Dậu 1789, đánh tan quân xâm lược, bảo vệ nền độc lập dân tộc.

Biểu tượng chiến thắng mùa xuân Kỷ Dậu 1789, ghi dấu sự đóng góp của Ngô Thì Nhậm trong chiến lược chống quân Thanh.

Nhà ngoại giao kiệt xuất – Lấy trí tuệ thay binh đao

Sau chiến thắng quân Thanh, Ngô Thì Nhậm được vua Quang Trung giao trọng trách ngoại giao với triều đình nhà Thanh.

Bằng tài năng, sự khéo léo và lập luận sắc bén, ông góp phần hóa giải căng thẳng sau chiến tranh, thúc đẩy quan hệ bang giao hòa hiếu, đồng thời giữ vững độc lập, chủ quyền và thể diện quốc gia.

Năm 1790, ông được phong chức Binh bộ Thượng thư, tiếp tục đảm nhiệm những nhiệm vụ quan trọng về đối ngoại. Những văn kiện ngoại giao do ông soạn thảo được đánh giá là thành tựu tiêu biểu của văn học bang giao Việt Nam cuối thế kỷ XVIII.

Nhà văn hóa lớn với di sản tư tưởng sâu sắc

Không chỉ nổi tiếng về quân sự và ngoại giao, Ngô Thì Nhậm còn là nhà sử học, nhà văn và nhà tư tưởng có nhiều đóng góp quan trọng.

Ông để lại kho tàng trước tác phong phú, tiêu biểu như Hải Đông chí lược, Xuân thu quản kiến, Bang giao hảo thoại, Trúc Lâm tông chỉ nguyên thanh cùng hàng trăm bài thơ, bài phú có giá trị.

Sau khi vua Quang Trung qua đời, triều Tây Sơn suy yếu, ông rời chính trường, chuyên tâm nghiên cứu Phật học với pháp hiệu Hải Lượng, góp phần phát triển tư tưởng Thiền phái Trúc Lâm.

Năm 1803, sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, ông bị triều Nguyễn bắt và chịu hình phạt tại Văn Miếu, sau đó qua đời ở tuổi 57.

Di sản và giá trị lịch sử

Ngô Thì Nhậm là hình tượng tiêu biểu của người trí thức Việt Nam văn võ song toàn, tận tâm vì đất nước, kết hợp tài năng quân sự với nghệ thuật ngoại giao.

Cuộc đời và sự nghiệp của ông khẳng định giá trị của trí tuệ, tinh thần yêu nước và nghệ thuật ứng xử linh hoạt trong bảo vệ lợi ích dân tộc.

Nhà thờ Ngô Thì Nhậm tại Tả Thanh Oai

Tên tuổi Ngô Thì Nhậm mãi được ghi nhớ trong lịch sử Việt Nam như một danh nhân văn hóa, nhà mưu lược quân sự và nhà ngoại giao xuất sắc, để lại bài học sâu sắc về trọng dụng nhân tài, phát huy trí tuệ và đặt lợi ích quốc gia lên trên hết.