NGÔ VĂN SỞ – NGƯỜI GIỮ THĂNG LONG

NGÔ VĂN SỞ – NGƯỜI GIỮ THĂNG LONG

Trong lịch sử phong trào Tây Sơn, bên cạnh vị anh hùng áo vải Nguyễn Huệ còn có nhiều tướng lĩnh tài năng góp phần làm nên những chiến thắng vang dội, bảo vệ nền độc lập dân tộc. Một trong những danh tướng tiêu biểu là Ngô Văn Sở. Ông là vị tướng có bản lĩnh, mưu lược và đặc biệt nổi tiếng với quyết định rút quân chiến lược khỏi Thăng Long cuối năm 1788, bảo toàn lực lượng để tạo điều kiện cho Nguyễn Huệ tiến ra Bắc đánh tan quân Thanh trong mùa xuân Kỷ Dậu 1789. Quyết định ấy được các nhà sử học đánh giá là một trong những bước đi quân sự sáng suốt, góp phần quan trọng làm nên chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa.

Ngô Văn Sở sinh vào khoảng giữa thế kỷ XVIII. Tuy tài liệu về quê quán và thời niên thiếu của ông còn hạn chế, nhưng các bộ chính sử đều ghi nhận ông là một trong những tướng lĩnh quan trọng của phong trào Tây Sơn. Ngay từ những năm đầu tham gia nghĩa quân, ông đã thể hiện tài năng chỉ huy, lòng dũng cảm và sự trung thành với sự nghiệp thống nhất đất nước.

Sau khi phong trào Tây Sơn phát triển mạnh, Ngô Văn Sở được giao nhiều nhiệm vụ quân sự quan trọng. Ông tham gia nhiều chiến dịch đánh bại các thế lực phong kiến cát cứ và góp phần củng cố chính quyền Tây Sơn ở cả Đàng Trong lẫn Đàng Ngoài. Với năng lực tổ chức và chỉ huy, ông được Nguyễn Huệ tin tưởng giao phụ trách nhiều vùng chiến lược.

Năm 1788, sau khi Nguyễn Huệ rút quân về Phú Xuân, Ngô Văn Sở được giao nhiệm vụ cùng các tướng lĩnh Tây Sơn trấn giữ Bắc Hà và bảo vệ kinh thành Thăng Long. Đây là nhiệm vụ hết sức nặng nề vì tình hình chính trị ở miền Bắc còn nhiều phức tạp, các thế lực cũ vẫn tìm cách chống đối chính quyền Tây Sơn.

Trong lúc đó, Lê Chiêu Thống chạy sang cầu cứu nhà Thanh. Lợi dụng cơ hội này, triều đình nhà Thanh điều gần 29 vạn quân do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy tiến vào nước ta với danh nghĩa "phù Lê". Trước lực lượng hùng hậu của đối phương, quân Tây Sơn ở Bắc Hà rơi vào thế bất lợi.

Đứng trước tình hình đó, Ngô Văn Sở cùng các tướng lĩnh như Phan Văn Lân và Ngô Thì Nhậm đã họp bàn để tìm phương án đối phó. Sau khi cân nhắc kỹ tương quan lực lượng, Ngô Văn Sở quyết định không cố thủ Thăng Long mà chủ động rút quân về phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn.

Đây là một quyết định rất khó khăn nhưng vô cùng sáng suốt. Nếu cố giữ Thăng Long trong khi quân số ít hơn rất nhiều, quân Tây Sơn có nguy cơ bị tiêu diệt hoàn toàn. Việc rút lui giúp bảo toàn lực lượng, tránh tổn thất không cần thiết và tạo điều kiện chờ đại quân của Nguyễn Huệ từ Phú Xuân ra tiếp viện.

Sau khi rút quân, Ngô Văn Sở nhanh chóng cử người vào Phú Xuân báo tin khẩn cấp cho Nguyễn Huệ. Khi nhận được tin quân Thanh xâm lược, Nguyễn Huệ lập tức lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung và quyết định thân chinh ra Bắc. Tại Tam Điệp, Ngô Văn Sở trực tiếp báo cáo tình hình, trình bày phương án tác chiến và bàn bạc kế hoạch với Quang Trung.

Quang Trung không những không trách việc rút khỏi Thăng Long mà còn khen ngợi quyết định của Ngô Văn Sở. Nhà vua đánh giá đây là sự lựa chọn đúng đắn, thể hiện tầm nhìn chiến lược của một vị tướng biết đặt thắng lợi lâu dài lên trên việc giữ một vị trí trước mắt. Nhờ lực lượng được bảo toàn, quân Tây Sơn có đủ sức phối hợp với đại quân tiến hành cuộc phản công quyết định.

Đêm 30 tháng Chạp năm Mậu Thân 1788, quân Tây Sơn bắt đầu cuộc hành quân thần tốc ra Bắc. Ngô Văn Sở tiếp tục tham gia chỉ huy các cánh quân phối hợp tiến công quân Thanh. Chỉ trong năm ngày Tết Kỷ Dậu 1789, quân Tây Sơn liên tiếp giành thắng lợi tại Hà Hồi, Ngọc Hồi, Đống Đa và nhiều vị trí trọng yếu, làm nên Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa lừng lẫy.

Chiến thắng này không chỉ khẳng định tài thao lược của Quang Trung mà còn cho thấy vai trò quan trọng của những tướng lĩnh như Ngô Văn Sở. Nếu không có quyết định rút quân đúng thời điểm để bảo toàn lực lượng, quân Tây Sơn có thể đã bị tổn thất nặng nề trước khi đại quân tiến ra Bắc.

Sau chiến thắng mùa xuân năm 1789, Ngô Văn Sở tiếp tục được giao nhiều trọng trách trong triều Tây Sơn, tham gia ổn định tình hình Bắc Hà và bảo vệ thành quả của cuộc kháng chiến chống quân Thanh. Dù các tài liệu lịch sử ghi chép về giai đoạn cuối cuộc đời ông không nhiều, nhưng công lao của ông trong chiến thắng năm Kỷ Dậu luôn được các nhà sử học đánh giá cao.

Các bộ chính sử như Hoàng Lê nhất thống chí và Khâm định Việt sử Thông giám cương mục đều ghi nhận Ngô Văn Sở là vị tướng có tài chỉ huy, biết đánh giá đúng tình hình và hành động vì lợi ích chung của đất nước. Ông không lựa chọn chiến đấu đến cùng để giữ danh tiếng cá nhân, mà chọn phương án bảo toàn lực lượng nhằm giành thắng lợi quyết định sau này. Đó là biểu hiện của tư duy quân sự khoa học và tinh thần trách nhiệm cao đối với vận mệnh quốc gia.

Ngày nay, tên tuổi Ngô Văn Sở được nhắc đến như một danh tướng tiêu biểu của phong trào Tây Sơn. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là bài học quý giá về nghệ thuật quân sự, sự bình tĩnh trước khó khăn, khả năng đánh giá tình hình chính xác và tinh thần đặt lợi ích của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân.