Ngọc Bái

Từ bên kia, lính Trung Quốc lén gửi cho bộ đội ta thuốc lá, mì trứng, cả bia “Vạn Lực”. Còn lính ta thì đáp lại bằng hộp cá Ô-đét-xa. Họ chơi với nhau suốt hàng tháng trời, cho đến khi cấp chỉ huy phát hiện.Khi ấy, Trần Văn Vững - Cục phó Chính trị đang trực tiền phương, giao tôi nghiên cứu hiện tượng này. Tôi cùng thiếu úy Văn Thanh - chàng trai Phú Thọ vừa tốt nghiệp khóa tiếng Trung lên đường.Trung đoàn trưởng Hoàng Đình Năng cử trinh sát Nguyễn Văn Hiền dẫn chúng tôi lên chốt. Hiền nhắc ngay: “Lính Trung Quốc ghét sĩ quan mặc áo chít gấu lắm, các chú phải mặc quần áo nhem nhuốc như cháu thì chúng mới không bắn”.Thế là tôi và Thanh thay đồ, rồi men theo “cửa tử”, lội qua con suối mà lính gọi là “suối oan hồn”, leo lên những dông đá sắc như dao. Đến chỉ huy sở của tiểu đoàn, một chiến sĩ chỉ tôi xuống căn hang nhỏ. Bò qua mấu đá, lọt vào trong, tôi gặp Nguyễn Văn Hà - Tiểu đoàn trưởng, tóc dài chấm vai, râu ngang ngực.Tôi ngạc nhiên:- Sao anh râu tóc ghê thế?Anh Hà cười hiền: - Mỗi ngày chỉ có 4 lít nước. Uống, nấu ăn còn chẳng đủ, lấy đâu tắm giặt. Chờ mấy tháng nữa xuống hậu cứ mới cắt được.Ba ngày ở chốt, tôi hiểu rõ khoảng cách giữa H3 và H1 (nơi Trung Quốc chiếm đóng trái phép) chỉ… 5 mét. Sáng đầu tiên, tôi theo anh Hà ra sau một mỏm đá. Một chiến sĩ của ta ném viên đá lên H1. Lát sau, hai lính Trung Quốc nhô đầu lên, cũng trần truồng, nhem nhuốc không khác lính mình.Họ ném thức ăn qua lại. Lính Tàu và lính ta ném thức ăn cho nhau. Tôi bảo Thanh viết cho lính Tàu mấy câu, nội dung là: “Chào các bạn! Hôm nay là ngày “bát nhất”. Bộ đội Việt Nam chúc ngày “kỷ niệm” của các bạn. Nhưng các bạn có biết rằng các bạn đang đóng chiếm trên đất Việt Nam không?”.Lá thư được lính H3 gói vào viên đá, ném lên H1. Lúc sau, lính Tàu trả lời: “Chào các bạn! Cảm ơn các bạn chúc ngày “bát nhất” của chúng tôi. Chúng tôi biết đây là đất Việt Nam, nhưng…”.Xuống Pinh, tôi tình cờ gặp Văn Duy - Cục trưởng Cục Tuyên truyền đặc biệt và Vũ Công Hoan. Các anh lắng nghe rất kỹ. Tướng Văn Duy nói: - Ta cần làm dịu tình hình, để bộ đội đỡ đổ máu.Tôi đề nghị thử không bắn trước, xem họ phản ứng ra sao. Quả nhiên, chốt nào ta không bắn, họ cũng thôi bắn. Dĩ nhiên vẫn phải cảnh giác, vì bản tính chiến tranh thất thường.Giữa năm 1988, mặt trận bớt căng. Khi Hà xuống hậu cứ, tôi suýt không nhận ra, đầu tóc gọn gàng, mặt mũi trẻ trung hẳn. Tôi hỏi lính H3 sao lại liên lạc với lính Trung Quốc. Một cậu thật thà:- Ở quê em có đứa em bị câm điếc, muốn nói gì cũng phải ra hiệu. Hôm sửa công sự, em gặp lính Trung Quốc, em ra hiệu đừng bắn. Nó gật. Rồi nó đưa mấy lon bia. Thử không độc. Thế là… chơi luôn.Tất nhiên, câu chuyện trên chỉ xảy ra mang tính bí mật, cục bộ nhưng cũng đủ thấy lính Trung Quốc nhiều người hiểu bản chất vô nghĩa của hành động chiếm đóng trái phép này. Điều đó giúp ta đánh giá lộ trình bình thường hoá quan hệ tốt hơn.