Ngôi chùa nằm giữa lòng Thành Phố

Chùa Hội Khánh được xây dựng từ thế kỷ XVIII (1741), 1861 chùa đã bị giặc Pháp thiêu hủy. Đến năm 1868, chùa được xây dựng lại ở vị trí hiện nay, cảnh trí u nhã rợp bóng cây xanh và dưới tàn bốn cây dầu cổ thụ vươn cao đã trên hàng trăm tuổi. Ngôi chùa là một công trình kiến trúc tôn giáo, đồng thời cũng là một công trình kiến trúc gỗ lớn nhất tỉnh, với diện tích xây dựng 1.211m2.

Với chiều dày về lịch sử, tôn giáo, kiến trúc mỹ thuật và truyền thống yêu nước gắn bó giữa đạo Pháp và dân tộc, chùa được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia ngày 07/01/1993.

Trong những năm 1923 -1926, chùa Hội Khánh còn là nơi ẩn náu qui tụ các nhân sĩ nhà nho, nhà sư yêu nước cùng lập ra “Hội danh dự” với sự tham gia của chính hoà thượng Từ Văn, Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc (Thân phụ của Bác Hồ), cụ Tú Cúc… mục đích của Hội là cổ vũ cho lối sống đề cao đạo đức, coi trọng danh dự và lòng yêu quý đồng bào đất nước. Hội chỉ hoạt động trong một thời gian ngắn nhưng đã gây được ảnh hưởng đáng kể: “Những lời nói và việc làm của các cụ trực tiếp hay gián tiếp đã để lại cho dân chúng địa phương một ấn tượng tốt đẹp, ảnh hưởng sâu sắc lòng yêu nước của họ. Sau này chùa Hội Khánh thành một nơi mà nhiều lớp học sinh, thanh niên đến trọ học. Nhiều người trong số họ đã tham gia các phong trào yêu nước”.

Ngoài những công trình kiến trúc, thiết chế thờ tự có giá trị về lịch sử - văn hóa và nghệ thuật của chùa Hội Khánh được gìn giữ khá nguyên vẹn. Sau cách mạng Tháng Tám năm 1945, chùa Hội Khánh là trụ sở Hội Phật giáo cứu quốc tỉnh Thủ Dầu Một, đã góp nhiều công sức tâm huyết kể cả xương máu của các nhà tu, Phật tử nhà chùa. Trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân địa phương từ 1953, chùa là trụ sợ Phật giáo yêu nước tỉnh Bình Dương và đến 1983 chùa Hội Khánh là trụ sở của tỉnh Hội Phật giáo Bình Dương. Năm 1995, nơi đây Tỉnh hội xây dựng Trường cơ bản Phật học. Và một số công trình hiện đại nhưng rất hài hòa, phù hợp với không gian kiến trúc chùa Hội Khánh. 

Tháp 7 tầng, ngôi bảo tháp được xây theo mô hình kiến trúc xưa hình lục giác. Tầng dưới cùng của ngôi bảo tháp là nơi phát hành các văn hóa phẩm của chùa như băng đĩa, tượng Phật, chuông mõ… Đặc biệt, trên 7 tầng của ngôi Tháp được thể hiện những câu thơ chữ Hán Nôm ca ngợi 33 vị tổ.

Trung tâm Văn Hóa Phật giáo Bình Dương ra đời năm 2008. Công trình có tổng thể 1.200 m2, đối diện với chùa Hội Khánh, là một công trình kiến trúc hài hòa với nghệ thuật kiến trúc cổ của tổng thể không gian của chùa. Từ ngoài vào có hai bệ đá. Bệ bên trái khắc câu liển đối của chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tặng. Mặt sau, tóm tắt ý tưởng và quá trình hình thành công trình. Bệ bên phải ghi tên các bậc tôn túc cho lễ đặt đá, mặt sau ghi danh công đức của phật tử và các ngành chức năng.

Tượng Thích Ca Niết bàn dài 52 mét là một trong những tượng niết bàn dài nhất nước, đã được xếp kỷ lục. Tượng được thiết kế đặc biệt, nằm trên mái chùa. Bên trong tượng có thể dùng làm ngôi chính điện để thờ phụng. Phần bệ nơi Phật nằm trang trí phù điêu, thể hiện lịch sử cuộc đời đức Phật (Jataka). Lễ khánh thành Phật tượng đã được long trọng tổ chức vào hai ngày 29 và 30/3/2010.