"Ngôi sao công binh" trên mạng lưới sông rạch và giao thông Nam Bộ
Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (LLVTND) Võ Văn Ngôm (1926 – 1980), tên thân mật là Út Ngôm, là biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần mưu trí, quả cảm của lực lượng du kích và công binh Nam Bộ trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Sinh ra tại xã Mỹ Cẩm, huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh trong một gia đình nông dân nghèo, ông sớm nếm trải cảnh đi làm thuê cho địa chủ từ năm 10 tuổi. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã đổi đời cho người thanh niên đất Nam Bộ, nhen nhóm trong ông lý tưởng phụng sự Tổ quốc.
Từ chiến sĩ du kích mưu trí đến cán bộ công binh xuất sắc
Chống càn tại căn cứ lõm Mỹ Cẩm (1946 – 1948): Khi thực dân Pháp quay lại xâm lược Nam Bộ, xã Mỹ Cẩm trở thành căn cứ ngầm quan trọng của huyện Càng Long (Trà Vinh) và Vũng Liêm (Vĩnh Long). Trong một trận càn quét lớn của một trung đội quân Pháp và lực lượng tay sai vào căn cứ, Võ Văn Ngôm – khi đó là du kích địa phương – đã chủ động chỉ huy tổ chiến sĩ ẩn nấp kiên nhẫn. Đến trưa, khi địch chán nản, lơ là chuẩn bị rút quân, ông phát lệnh bất ngờ tiến công từ nhiều hướng. Trận đánh khiến địch hoàn toàn bị động, tiêu diệt 19 tên, thu 6 súng trường và 1 súng tiểu liên, bảo vệ an toàn cho cơ quan cấp ủy.
Trưởng thành qua trường lớp Thiếu sinh quân (1946 – 1950): Nhận thấy tố chất chỉ huy và tinh thần kỷ luật cao của ông, cuối năm 1946, lãnh đạo địa phương gửi ông đi học tại Trường Thiếu sinh quân. Sau hai năm rèn luyện, ông được điều động về công tác tại Trung ương Cục miền Nam, trước khi chính thức chuyển sang phục vụ trong lực lượng công binh thuộc Trung đoàn Công binh Quân khu 8 (Mỹ Tho) vào năm 1950.
Đánh phá giao thông và sông rạch tại chiến trường Mỹ Tho (1950 – 1954)
Giai đoạn 1950 – 1954, thực dân Pháp đẩy mạnh chiến thuật kiểm soát các tuyến giao thông huyết mạch và các luồng lách sông rạch ở Đồng bằng sông Cửu Long nhằm ngăn chặn sự vận chuyển lương thực, khí tài của ta. Trên cương vị Tiểu đội phó Công binh thuộc bộ đội địa phương tỉnh Mỹ Tho, Võ Văn Ngôm được giao những nhiệm vụ tác chiến biệt động cực kỳ hiểm nghèo: đánh phá cầu đường và tiêu diệt tàu chiến địch trên sông.
Nghệ thuật tác chiến du kích thủy – bộ: Võ Văn Ngôm trực tiếp nghiên cứu quy luật di chuyển của các đoàn tàu chiến và ca-nô Pháp trên sông Tiền cùng hệ thống kênh rạch. Ông dũng cảm dẫn đầu các tổ công binh bơi lặn đêm, tiếp cận các trụ cầu kiên cố và tàu chiến neo đậu để giấu mìn tự chế.
Hiệu suất tác chiến vượt trội: Bằng lối đánh táo bạo, "ẩn hiện như thần", trong suốt quá trình chiến đấu từ năm 1949 đến năm 1954, ông đã tham gia trực tiếp 15 trận đánh lớn nhỏ. Kết quả, ông cùng đơn vị đánh phá hủy 4 chiếc cầu giao thông lớn, đánh chìm và làm hư hỏng 25 tàu chiến cùng nhiều ca-nô vũ trang của quân Pháp, làm gián đoạn nghiêm trọng tuyến tiếp tế của địch tại chiến trường Mỹ Tho.
Sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước
Trải qua nhiều thử thách khốc liệt trên chiến trường, Võ Văn Ngôm luôn giữ vững khí tiết người chiến sĩ cách mạng, vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 25/7/1952. Trong toàn bộ quá trình công tác, ông đã 8 lần được Tỉnh ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu tuyên dương công trạng và tặng bằng khen.
Ngày 31/8/1955, đồng chí Võ Văn Ngôm vinh dự được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và trao tặng Huân chương Quân công hạng Ba.
Cuộc đời và chiến công của Anh hùng Võ Văn Ngôm là minh chứng sống động cho nghệ thuật chiến tranh nhân dân độc đáo tại miền Tây Nam Bộ, nơi lòng dân và trí tuệ du kích đã biến từng dòng sông, bến nước thành những trận địa tiêu diệt quân xâm lược.
