NGỌN ĐÈN KHÔNG TẮT (=-

Ngôi làng nhỏ ven sông ngày ấy quanh năm lộng gió. Những hàng tre rì rào như kể chuyện, còn con đường đất đỏ thì in dấu chân của biết bao người con ra đi mà chưa hẹn ngày về. Người làng vẫn thường nói: “Làng mình nghèo, nhưng chưa bao giờ thiếu người ra trận.”

Trong số những người con ấy có Tâm – chàng trai cao gầy, đôi mắt sáng và nụ cười hiền. Cha mất sớm, Tâm là chỗ dựa duy nhất của mẹ – má Sáu. Từ nhỏ, anh đã quen với việc đồng áng, quen với mùi bùn đất, và quen cả với những câu chuyện về đất nước, về những người đi trước đã ngã xuống.

Ngày nhận giấy gọi nhập ngũ, Tâm không nói gì nhiều. Anh chỉ lặng lẽ gói ghém vài bộ quần áo, rồi buổi chiều hôm đó ra sau vườn, nơi có cây xoài mà cha anh trồng ngày trước. Má Sáu đứng ở cửa, nhìn theo con trai, lòng ngổn ngang trăm mối.

“Má…” – Tâm gọi, giọng hơi nghẹn – “Con đi rồi, má ở nhà giữ gìn sức khỏe. Con hứa… con sẽ về.”

Má Sáu không trả lời ngay. Bà bước đến, chỉnh lại cổ áo cho con, bàn tay gầy guộc run run.
“Má không cần con hứa sẽ về,” bà nói chậm rãi, “má chỉ cần con làm tròn bổn phận. Đất nước còn, thì nhà mình mới còn.”

Tâm cúi đầu. Lần đầu tiên, anh thấy mắt mình cay xè.

Ngày tiễn con, cả làng đứng dọc con đường đất đỏ. Những chiếc khăn tay vẫy mãi không thôi, những tiếng gọi theo gió mà tan vào khoảng trời rộng. Tâm đi giữa hàng người, bước chân rắn rỏi, nhưng khi ngoái lại, anh vẫn thấy dáng mẹ nhỏ dần, nhỏ dần… như một chấm lặng giữa chiều.

Những năm tháng sau đó, chiến tranh ngày càng khốc liệt. Tin tức từ mặt trận gửi về thưa dần. Thỉnh thoảng, má Sáu nhận được vài lá thư. Nét chữ của Tâm nguệch ngoạc, nhưng từng dòng đều ấm áp:

“Má ơi, con vẫn khỏe. Đồng đội con thương nhau như ruột thịt. Có hôm bom rơi gần lắm, nhưng tụi con vẫn vững. Má đừng lo cho con. Ở nhà, má nhớ ăn uống đầy đủ…”

Má Sáu đọc đi đọc lại những lá thư ấy đến thuộc lòng. Mỗi lần đọc, bà lại mỉm cười, dù trong lòng không khỏi lo lắng. Đêm đến, bà thường thắp một ngọn đèn dầu, đặt ở cửa sổ. Bà bảo:
“Để con nó ở xa, có nhớ đường thì còn thấy ánh sáng mà tìm về.”

Người làng nghe vậy, ai cũng lặng đi. Không ai nói, nhưng ai cũng hiểu: đó không chỉ là ngọn đèn, mà là niềm tin, là hy vọng của một người mẹ.

Rồi một ngày, tin dữ đến.

Buổi chiều hôm ấy, trời không mưa mà sao không khí nặng trĩu. Một cán bộ xã ghé vào nhà. Vừa thấy dáng người mặc quân phục, tim má Sáu đã khẽ thắt lại. Bà không hỏi, chỉ lặng lẽ mời vào.

Tờ giấy báo đặt trên bàn. Mỏng manh. Nhẹ tênh. Nhưng nặng hơn bất cứ thứ gì trên đời.

“Đồng chí Tâm… đã anh dũng hy sinh…”

Những lời sau đó, má Sáu không còn nghe rõ nữa.

Bà ngồi im. Không khóc. Không kêu. Chỉ đưa tay vuốt nhẹ tờ giấy, như thể đang vuốt mái tóc của con trai mình. Một lúc lâu sau, bà đứng dậy, chậm rãi đi vào nhà trong. Trên bàn thờ, bà đặt một bát hương mới, thắp lên ba nén nhang, rồi đặt ngọn đèn dầu bên cạnh.

“Con à…” – giọng bà khẽ như gió – “vậy là con giữ trọn lời hứa rồi. Không phải là về với má… mà là giữ được đất nước cho má.”

Đêm hôm đó, ngọn đèn sáng suốt. Và từ đó về sau, nó không bao giờ tắt.

Chiến tranh qua đi, đất nước hòa bình. Con đường đất đỏ ngày xưa giờ đã được đổ bê tông. Những đứa trẻ sinh ra sau này không còn biết tiếng bom, chỉ nghe kể lại qua lời người lớn.

Người ta dựng bia ghi danh các liệt sĩ của làng. Tên Tâm được khắc lên đó, ngay ngắn, trang trọng. Ngày khánh thành, cả làng đến đông đủ. Má Sáu cũng được dìu ra.

Bà giờ đã già lắm. Lưng còng, tóc bạc trắng, đôi mắt mờ đục. Nhưng khi đứng trước tấm bia, bà như bừng tỉnh. Bàn tay run run chạm vào từng con chữ:

“T…â…m…”

Bà mỉm cười. Một nụ cười vừa tự hào, vừa đau đớn.

“Con của má… ở đây rồi.”

Người đứng xung quanh không ai cầm được nước mắt.

Những năm tháng sau đó, má Sáu vẫn sống trong căn nhà cũ. Ngọn đèn dầu năm xưa vẫn được thắp mỗi tối, dù điện đã về làng từ lâu. Có người hỏi:

“Má ơi, giờ có điện rồi, sao má còn thắp đèn dầu làm gì cho cực?”

Má Sáu chỉ cười:
“Đèn điện sáng thật… nhưng không ấm bằng ngọn đèn này. Nó là ánh sáng của con má.”

Ngọn đèn ấy, qua bao mùa mưa nắng, vẫn cháy. Như tình mẹ không bao giờ tắt. Như ký ức về một thời hoa lửa không thể nào phai.

Và trong ánh sáng le lói ấy, người ta như thấy thấp thoáng bóng dáng những người đã ngã xuống – những người con của đất nước, đã hóa thành bất tử.