Ngọn đèn trong căn hầm nhỏ

Đã nhiều năm trôi qua, nhưng mỗi khi nhìn thấy ánh đèn dầu leo lét trong một căn nhà vùng quê, tôi lại nhớ đến Tần. Người con gái miền Bắc với mái tóc buộc gọn sau lưng và đôi mắt lúc nào cũng sáng như ngọn lửa nhỏ giữa những ngày bom đạn.

Chúng tôi gặp nhau ở Ngã ba Đồng Lộc, nơi mỗi mét đất đều hằn dấu bom. Ban ngày, máy bay gầm rú trên đầu. Ban đêm, chúng tôi lấp hố bom, san đường, dẫn xe qua trọng điểm. Ai cũng trẻ. Ai cũng tin rằng con đường phải thông, dù phải đánh đổi bằng tuổi xuân của mình.

Tần là tổ trưởng.

Chị không cao lớn, nhưng luôn là người đi đầu. Mỗi lần có tiếng còi báo động, chị bình tĩnh hướng dẫn mọi người xuống hầm trú ẩn. Khi bom vừa ngớt, chị lại là người đầu tiên bước lên mặt đường.

Căn hầm nhỏ của tổ nằm dưới một sườn đồi. Trong hầm chỉ có vài chiếc võng, một thùng nước và một ngọn đèn dầu.

Tần quý ngọn đèn ấy lắm.

Chị bảo: “Đèn sáng thì lòng người cũng sáng.”

Đêm nào xong việc, chị cũng thắp đèn rồi ngồi vá áo cho đồng đội. Có người rách vai áo, có người đứt quai dép, chị đều lặng lẽ sửa giúp. Chị còn chép thơ vào một cuốn sổ nhỏ, đọc cho chúng tôi nghe mỗi khi trời yên tiếng bom.

Tôi từng hỏi:

“Chị không nhớ nhà sao?”

Chị cười:

“Nhớ chứ. Nhưng mình đang giữ con đường để những người ngoài mặt trận có thêm cơ hội trở về.”

Một đêm mưa rất lớn, đoàn xe quân sự cần vượt qua Đồng Lộc trước khi trời sáng. Con đường bị bom đánh nát, hố sâu nối tiếp hố sâu.

Tần cầm chiếc đèn dầu bước ra khỏi hầm.

Ánh đèn nhỏ bé giữa màn mưa.

Chị đứng bên mép đường, soi cho từng xe đi qua.

Xe cuối cùng vừa khuất, tiếng máy bay lại ập đến.

Bom rơi dồn dập.

Đất đá trùm kín cả sườn đồi.

Khi chúng tôi chạy đến, căn hầm nhỏ chỉ còn lại mùi khói và ngọn đèn đã tắt.

Tần và những người đồng đội mãi mãi nằm lại ở tuổi hai mươi.

Nhiều năm sau, tôi trở lại Đồng Lộc. Căn hầm không còn nguyên vẹn, nhưng người ta vẫn đặt một ngọn đèn nhỏ bên lối vào.

Tôi đứng rất lâu.

Tôi hiểu rằng ngọn đèn năm ấy không chỉ soi đường cho những đoàn xe.

Nó soi đường cho lòng dũng cảm.

Soi đường cho sự hy sinh.

Soi đường cho niềm tin rằng, dù chiến tranh có khốc liệt đến đâu, vẫn có những cô gái miền Bắc lặng lẽ giữ ánh sáng trong căn hầm nhỏ để con đường của Tổ quốc không bao giờ tắt.

Với tôi, Võ Thị Tần mãi mãi là ngọn đèn ấy – ngọn đèn của thời hoa lửa.