NGỌN ĐÈN TRONG XÀ LIM CÔN ĐẢO
Câu chuyện kể về cuộc sống khắc nghiệt của những người tù yêu nước tại Côn Đảo trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Dù bị giam cầm, tra tấn trong những phòng biệt giam tối tăm, các chiến sĩ cách mạng vẫn giữ vững niềm tin vào ngày đất nước thống nhất. Trong ký ức của ông Trần Văn Hải, ánh đèn dầu le lói trong xà lim năm ấy đã trở thành biểu tượng của ý chí, lòng kiên trung và khát vọng tự do không bao giờ tắt.
Năm 1970, Côn Đảo là nơi được gọi bằng cái tên đầy ám ảnh: “địa ngục trần gian”. Những dãy phòng giam bằng đá lạnh lẽo nằm im lìm giữa tiếng sóng biển và hàng rào thép gai dày đặc.
Ông Trần Văn Hải bị bắt khi đang làm giao liên cho lực lượng cách mạng ở miền Nam. Sau nhiều lần tra khảo, ông bị đưa ra giam tại trại Phú Hải, rồi chuyển sang khu biệt giam nổi tiếng tàn khốc.
Ông kể rằng những ngày trong xà lim dài như vô tận. Căn phòng chỉ rộng vài mét vuông, tường đá ẩm thấp, mùa nóng hầm hập như lò nung, mùa mưa lạnh buốt tận xương.
“Có những ngày chúng tôi bị cùm chân suốt hàng tuần,” ông nhớ lại. “Nhưng điều đau nhất không phải là roi vọt, mà là sự cô độc và những trận đòn nhằm làm mình khuất phục.”
Ban đêm, ánh sáng duy nhất trong hành lang là ngọn đèn dầu nhỏ treo trước cửa phòng giam. Ánh đèn yếu ớt hắt qua song sắt, soi lên khuôn mặt gầy gò của những người tù cách mạng.
Chính dưới ánh đèn ấy, họ bí mật truyền cho nhau từng mẩu giấy viết thơ, từng câu hát cách mạng và cả tin tức từ bên ngoài.
Một lần, sau trận đòn tra khảo dữ dội, một người bạn tù nằm cạnh ông Hải chỉ còn đủ sức thì thầm:
“Rồi đất nước sẽ được tự do… phải sống để thấy ngày đó…”
Câu nói ấy trở thành sức mạnh để ông và nhiều người khác tiếp tục chịu đựng.
Có những đêm, tiếng sóng biển ngoài khơi hòa cùng tiếng hát khe khẽ vang lên từ các phòng giam:
“Dù cho gian khổ không sờn lòng…”
Tiếng hát nhỏ thôi nhưng đủ làm ấm cả khu xà lim lạnh lẽo.
Năm 1975, ngày nghe tin miền Nam hoàn toàn giải phóng, nhiều tù nhân bật khóc ngay trong phòng giam. Những cánh cửa sắt mở ra sau bao năm xiềng xích.
Ông Hải bước ra ngoài, nhìn bầu trời Côn Đảo rực nắng mà nghẹn ngào không nói nên lời. Bao đồng đội của ông đã nằm lại nơi đây, dưới những hàng dương và nghĩa trang Hàng Dương lộng gió.
Nhiều năm sau, mỗi lần trở lại Côn Đảo, ông vẫn lặng người trước những phòng giam cũ. Ông nói rằng nơi ấy không chỉ ghi dấu đau thương, mà còn lưu giữ lòng kiên trung của những con người đã dành cả tuổi trẻ cho độc lập dân tộc.
Ông thường kể với thế hệ trẻ:
“Thời hoa lửa không chỉ có chiến trường bom đạn. Có những cuộc chiến âm thầm diễn ra sau song sắt, nơi con người giữ vững niềm tin bằng cả ý chí và lòng yêu nước.”
Và giữa biển trời Côn Đảo hôm nay, ngọn đèn nhỏ trong xà lim năm ấy dường như vẫn còn cháy mãi trong ký ức của những người đã đi qua thời hoa lửa.
