Ngọn đuốc không kịp đón ngày Sài Gòn giải phóng

Có những người đã dành cả tuổi trẻ để đi về phía ngày hòa bình nhưng lại không kịp nhìn thấy ngày ấy. Lê Quang Lộc là một trong những người như vậy. Ông hy sinh vào giữa tháng 4/1975, chỉ hơn hai tuần trước ngày Sài Gòn được giải phóng. Khi ngày 30/4 đến, trong lúc thành phố đang vỡ òa trong niềm vui thống nhất, người vợ trẻ của ông vẫn đi tìm chồng mà chưa biết rằng ông đã mãi mãi nằm lại trên con đường tiến về Sài Gòn.

Lê Quang Lộc, bí danh Sáu Ngọc, Sáu Quý, sinh ngày 25/10/1940 tại Trà Ôn, Cần Thơ. Xuất thân trong một gia đình khá giả, ông có thể lựa chọn một cuộc sống bình yên. Thế nhưng những gì chứng kiến từ thời thơ ấu đã khiến ông sớm quan tâm đến hoàn cảnh của người dân và những người tham gia cách mạng. Năm 1954, ông vào học tại Trường Huỳnh Khương Ninh ở Sài Gòn, một ngôi trường có truyền thống yêu nước. Từ đây, ông bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng trong phong trào học sinh thành phố.

Tháng 7/1959, Lê Quang Lộc chính thức được tổ chức giao nhiệm vụ. Những năm đầu, ông làm giao liên và tham gia hoạt động in ấn, tuyên truyền. Năm 1960, ông bị bắt và trải qua thời gian bị giam tại nhiều nhà tù. Trước tòa án quân sự, khi được đề nghị xem xét vì tuổi còn trẻ, ông khẳng định mình biết rõ những việc mình đã làm. Ông bị kết án năm năm tù.

Ra tù, gia đình mong ông trở lại cuộc sống bình thường. Mẹ ông mong con lập gia đình để bà yên lòng. Nhưng những gì ông từng chứng kiến vẫn không cho phép ông dễ dàng bước sang một cuộc đời khác. Ông tìm cách nối lại hoạt động cách mạng và tiếp tục con đường mình đã lựa chọn.

Từ năm 1963 đến 1966, Lê Quang Lộc được phân công hoạt động trong nội thành Sài Gòn. Năm 1966, ông trở lại Trường Đại học Văn khoa, một trung tâm quan trọng của phong trào sinh viên, học sinh Sài Gòn. Tại đây, ông trở thành Chủ tịch Hội đồng đại diện sinh viên rồi Chủ tịch Ban Chấp hành sinh viên Văn khoa. Ông cùng các sinh viên tổ chức nhiều hoạt động đấu tranh đòi hòa bình, tự do báo chí và phản đối những chính sách đàn áp, bắt lính.

Điều đặc biệt trong câu chuyện của Lê Quang Lộc là ông hoạt động cách mạng trong cả hai không gian: giữa đời sống công khai của một sinh viên Sài Gòn và trong những mạng lưới hoạt động bí mật. Ông có khả năng kết nối với sinh viên, đồng thời giữ được vai trò trong tổ chức. Chính vì vậy, tên tuổi ông gắn liền với phong trào sinh viên Văn khoa trong một giai đoạn đầy biến động.

Tết Mậu Thân năm 1968, khi chiến sự diễn ra ác liệt tại Sài Gòn, Lê Quang Lộc được bố trí phụ trách Trung tâm tiếp cư Gia Định, nơi tiếp nhận và hỗ trợ đồng bào lánh nạn. Đang làm nhiệm vụ cứu trợ, ngày 19/2/1968, ông nhận lệnh rời thành phố để nhận một nhiệm vụ mới. Từ thời điểm đó, ông tiếp tục hoạt động tại các căn cứ và đảm nhiệm nhiều công việc của Thành Đoàn.

Chiến tranh cũng khiến cuộc đời riêng của ông phải chịu nhiều chia lìa. Năm 1970, ông và Huỳnh Quan Thư, người từng cùng ông hoạt động trong phong trào sinh viên, được tổ chức tạo điều kiện gặp nhau tại căn cứ Thành Đoàn. Hai người làm lễ cưới tập thể vào năm 1971. Năm 1972, họ có một người con trai. Nhưng vì chiến tranh, Lê Quang Lộc chưa thể gặp con cho đến tháng 3/1975.

Ngày 23/3/1975, sau nhiều năm xa cách, ông mới lần đầu được gặp con trai bốn tuổi tại căn cứ. Niềm vui của cuộc gặp gỡ ấy chỉ kéo dài trong thời gian rất ngắn. Ngày 2/4, ông chia tay vợ con để tiếp tục nhiệm vụ khi thời cơ giải phóng miền Nam đang đến gần.

Đầu tháng 4/1975, Thành Đoàn chuẩn bị lực lượng tiến về Sài Gòn. Lê Quang Lộc được phân công tham gia mũi tiến về thành phố. Nhưng ông không thể đi đến ngày toàn thắng. Trên đường hành quân, lực lượng do ông phụ trách gặp trận địa đối phương. Ông hy sinh tại xã Đông Thạnh, huyện Hóc Môn vào đêm 14 rạng sáng 15/4/1975, khi mới 35 tuổi.

Hai tuần sau, ngày 30/4, Sài Gòn được giải phóng. Trong niềm vui của ngày thống nhất, vợ ông vẫn đi tìm chồng mà chưa biết ông đã hy sinh. Gia đình vì sợ mẹ ông không chịu nổi cú sốc nên giữ kín tin ông hy sinh cho đến năm 1982, khi bà qua đời.

Câu chuyện ấy khiến cuộc đời Lê Quang Lộc trở nên đặc biệt đau xót. Ông đã đi gần đến ngày mà mình dành cả tuổi trẻ để hướng tới, nhưng chỉ còn cách ngày chiến thắng vài tuần. Ông có một người vợ, một đứa con trai mà ông chỉ vừa kịp gặp một lần, và một người mẹ đã chờ con trong niềm tin rằng con mình vẫn còn sống.

Ngày nay, tên Lê Quang Lộc được nhắc đến không chỉ như một cán bộ Thành Đoàn hay một người hoạt động trong phong trào sinh viên Sài Gòn. Ông còn được nhớ đến như một người đã dành trọn tuổi trẻ cho những điều mình tin tưởng. Năm 1985, báo Tuổi Trẻ thành lập xưởng in mang tên Lê Quang Lộc để tưởng nhớ và tri ân ông.

Có lẽ điều khiến câu chuyện của Lê Quang Lộc ở lại lâu nhất không phải là một chiến công cụ thể, mà là nghịch lý của số phận: ông đã sống đến rất gần ngày hòa bình nhưng không kịp nhìn thấy bình minh ấy. Giữa những trang lịch sử của tháng Tư năm 1975, cái tên Lê Quang Lộc giống như một ngọn đuốc được thắp lên trước bình minh. Người thắp đuốc đã không còn, nhưng ánh sáng ấy vẫn còn được nhắc lại trong ký ức của thành phố.

Nguồn:

Báo Nhân Dân. (2025, March 28). Liệt sĩ Lê Quang Lộc – Ngọn đuốc bất tử trong lòng dân tộc. https://special.nhandan.vn/lietsiLeQuangLoc-ngonduocbattu/index.html