NGỌN ĐUỐC SỐNG CỦA PHONG TRÀO HỌC SINH – SINH VIÊN VÀ TIẾNG KÊU GỌI LƯƠNG TRI RUNG CHUYỂN SÀI GÒN NĂM 1950
Trong lịch sử đấu tranh đô thị kiên cường của nhân dân miền Nam thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, phong trào học sinh – sinh viên Sài Gòn – Chợ Lớn là một mũi giáp công chính trị công khai, trực diện, làm lung lay tận gốc rễ chính quyền bù nhìn và bè lũ thực dân xâm lược. Giữa bão táp của cao trào đấu tranh đòi tự do học đường, đòi trả tự do cho các bạn học bị bắt bớ và phản đối can thiệp ngoại bang, Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Ơn – học sinh Trường Trung học Petrus Ký (nay là Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, Thành phố Hồ Chí Minh) – đã dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân khi chưa tròn 18 tuổi. Sự hy sinh anh dũng của người học sinh quả cảm ngày 9 tháng 1 năm 1950 đã thổi bùng lên ngọn lửa căm thù sục sôi, biến đám tang của anh thành một cuộc biểu tình thế kỷ với hơn nửa triệu người xuống đường, trở thành mốc son khai sinh Ngày Truyền thống Học sinh – Sinh viên Việt Nam.
Giai đoạn cuối năm 1949 – đầu năm 1950, cục diện cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn then chốt:
Chính quyền thực dân Pháp dựng lên chính phủ bù nhìn Bảo Đại, đẩy mạnh khủng bố trắng tại các đô thị lớn, ráo riết bắt bớ các trí thức, học sinh, sinh viên yêu nước có cảm tình với Mặt trận Việt Minh.
Mỹ bắt đầu can thiệp sâu vào chiến tranh Đông Dương bằng việc chuẩn bị viện trợ quân sự và cử tàu chiến ghé cảng Sài Gòn phô trương thanh thế.
Trước tình cảnh đó, các trường trung học lớn tại Sài Gòn như Petrus Ký, Gia Long, Huỳnh Khương Ninh... đã trở thành những lò lửa đấu tranh chính trị đòi quyền tự do hội họp, đòi bãi bỏ lệnh cấm học sinh bãi khóa, đòi thả ngay những học sinh bị giam cầm vô cớ.
Trong hoàn cảnh sục sôi ấy, Trần Văn Ơn – bằng uy tín cá nhân, lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm với bạn bè – đã trở thành hạt nhân lãnh đạo nòng cốt của học sinh trường Petrus Ký.
Người thanh niên Xứ Dừa giàu lòng trượng nghĩa
Trần Văn Ơn sinh ngày 29 tháng 5 năm 1931 tại xã Vĩnh Hòa, huyện Mỏ Cày (nay thuộc huyện Chợ Lách), tỉnh Bến Tre – vùng đất giàu truyền thống yêu nước của phong trào Đồng khởi sau này.
Sinh ra trong một gia đình công chức nghèo đông con, từ nhỏ Trần Văn Ơn đã nổi tiếng thông minh, hiếu học, tính tình điềm đạm, khiêm nhường nhưng giàu tinh thần trượng nghĩa:
Lớn lên, anh thi đỗ vào Trường Trung học Petrus Trương Vĩnh Ký – ngôi trường danh giá bậc nhất Nam Bộ thời bấy giờ, nơi tập trung con em lao động và trí thức tiến bộ.
Sớm tiếp thu tư tưởng yêu nước qua các phong trào truyền bá quốc ngữ và sách báo tiến bộ, anh nhanh chóng hòa mình vào phong trào cách mạng của học sinh nội thành.
Đến năm học 1949 – 1950, khi đang là học sinh năm thứ ba (lớp Đệ tam), anh được tổ chức tin tưởng giao nhiệm vụ phụ trách công tác tuyên truyền và tự vệ của Ban Đại diện Học sinh Petrus Ký, bí mật vận động học sinh các lớp tham gia các cuộc bãi khóa phản đối chính sách đàn áp của thực dân Pháp.
Ngày 9 tháng 1 năm 1950 và sự hy sinh anh dũng
Đầu tháng 1 năm 1950, mật thám Pháp bắt giữ trái phép một số học sinh trường nữ sinh Gia Long và học sinh trường Petrus Ký. Làn sóng phản đối bùng lên mạnh mẽ:
Cuộc biểu tình lịch sử đòi công lý: Sáng ngày 9 tháng 1 năm 1950, hơn 2.000 học sinh, sinh viên các trường lớn tại Sài Gòn – Chợ Lớn cùng các tầng lớp nhân dân, giáo viên đã kéo đến vây kín Dinh Thủ hiến Nam Việt (nay là Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh) đưa yêu sách đòi thả ngay các học sinh bị bắt, bảo đảm an ninh học đường và mở lại các trường học bị đóng cửa.
Lấy thân mình che chắn cho đồng đội: Đến chiều cùng ngày, chính quyền thực dân hạ lệnh dùng bạo lực giải tán đám đông. Cảnh sát cơ động, lính lê dương và mật thám trang bị dùi cui, súng ngắn, vòi rồng bất ngờ tràn ra đàn áp dã man những người biểu tình tay không tấc sắt.
Ngã xuống giữa lằn ranh đạn thù: Giữa làn mưa dùi cui và hơi cay ngột ngạt, Trần Văn Ơn đã kiên cường cùng các bạn trong đội tự vệ đứng ra tuyến đầu chặn lính giặc, bảo vệ và dìu dắt các em học sinh nhỏ tuổi và các nữ sinh rút lui an toàn qua cánh cổng sắt.
Khi anh đang nỗ lực đẩy các bạn nhỏ qua hàng rào thì một tên cảnh sát thực dân đã chĩa súng ngắn bắn thẳng vào bụng anh ở cự ly gần.
Dù được bạn bè và đồng bào nhanh chóng đưa vào Bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu, nhưng do vết thương quá nặng mất nhiều máu, người học sinh yêu nước Trần Văn Ơn đã trút hơi thở cuối cùng vào chiều ngày 9 tháng 1 năm 1950, khi anh mới bước sang tuổi 19 (tính theo tuổi ta), chưa tròn 18 tuổi dương.
"Đám tang thế kỷ" thổi bùng phong trào đô thị
Sự hy sinh anh dũng của Trần Văn Ơn đã gây nên một cơn địa chấn chính trị chấn động toàn cõi Nam Bộ và Đông Dương:
Cuộc biểu tình khổng lồ của nửa triệu người: Ngày 12 tháng 1 năm 1950, đám tang của anh biến thành một cuộc tổng biểu tình chính trị thị uy vô tiền khoáng hậu trong lịch sử phong trào đô thị Sài Gòn. Hơn 50 vạn đồng bào gồm học sinh, sinh viên, giáo viên, trí thức, công nhân, tiểu thương và cả giới công chức đã xuống đường, mang theo hàng ngàn vòng hoa và biểu ngữ rực lửa phản đối thực dân Pháp.
Ngòi nổ cho các phong trào kế tiếp: Khí thế ngút trời của đám tang Trần Văn Ơn đã làm chính quyền bù nhìn và thực dân khiếp sợ, buộc chúng phải nhượng bộ thả tự do cho các học sinh bị bắt. Tinh thần của anh tiếp tục soi sáng cho cuộc biểu tình chống hai tàu chiến Mỹ ghé cảng Sài Gòn vào ngày 19 tháng 3 năm 1950 do Luật sư Nguyễn Hữu Thọ lãnh đạo.
Khai sinh Ngày Truyền thống Học sinh – Sinh viên và mốc son phong tặng danh hiệu Anh hùng
Để tôn vinh tinh thần bất khuất của Trần Văn Ơn và thế hệ học sinh – sinh viên kháng chiến, tháng 2 năm 1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất họp tại Việt Bắc đã quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hàng năm làm Ngày Truyền thống Học sinh – Sinh viên Việt Nam.
Ghi nhận công lao to lớn, sự quả cảm phi thường và tầm vóc lịch sử của phong trào do anh thắp sáng, ngày 22 tháng 02 năm 2000, Liệt sĩ Trần Văn Ơn đã vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Để đời đời ghi nhớ tấm gương người thanh niên anh dũng:
Tên tuổi của Anh hùng Liệt sĩ Trần Văn Ơn được trân trọng đặt cho nhiều trường học, công viên và tuyến phố lớn tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, Bến Tre và khắp các tỉnh, thành phố trên cả nước.
Giải thưởng mang tên Trần Văn Ơn được Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lập ra hàng năm để tôn vinh những học sinh các trường trung cấp, dạy nghề tiêu biểu có thành tích xuất sắc trong học tập và rèn luyện.
Cuộc đời chưa tròn 18 tuổi của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Ơn là một nốt nhạc trong trẻo, bi tráng nhưng vang vọng muôn đời trong bản trường ca cách mạng Việt Nam. Từ người học sinh trường Petrus Ký bình dị đến tư thế ngã xuống chắn làn đạn bảo vệ bạn bè chiều ngày 9 tháng 1 năm 1950, sự hy sinh của anh mãi mãi là ngọn đuốc rực sáng, dẫn dắt lớp lớp thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam vững bước trên con đường rèn đức, luyện tài, phụng sự Tổ quốc.
