NGỌN ĐUỐC SỐNG TRÊN ĐÈO NẬM CẮN VÀ BÁT XÔI NẾP CỦA MẸ LÀO

Mùa khô năm 1971, chiến dịch Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng bước vào giai đoạn quyết liệt nhất. Đèo Nậm Cắn (Kỳ Sơn) – "cổng trời" nối liền hai nước Việt - Lào – trở thành tâm điểm đánh phá điên cuồng của không quân Mỹ. Từng vách đá bị xới tung, lòng đường đèo B70 ngập tràn bom từ trường và bom nổ chậm.

Đêm 14 tháng 11 năm 1971, một trận mưa bom tọa độ bất ngờ trút xuống đỉnh đèo. Một xe chở đạn pháo và lương thực của ta bị đứt gầm, nằm chắn ngang con đường độc đạo. Ngay phía sau là đoàn xe hỏa tốc gồm 15 chiếc đang nối đuôi nhau tiến sang chiến trường bạn Lào. Nếu trời sáng, cả đoàn xe sẽ trở thành "mồi ngon" cho máy bay địch.

Trong cơn mưa rừng rét mướt của đại ngàn Kỳ Sơn, Đội Thanh niên xung phong số 330 cùng lực lượng dân quân xã Nậm Cắn nhận lệnh: Bằng mọi giá phải giải phóng mặt đường trước 4 giờ sáng.

Giữa sương mù và mùi thuốc nổ khét lẹt, chiến sĩ thanh niên xung phong Ngô Thị Vinh (quê Nam Đàn, mới tròn 19 tuổi) đã xung phong trườn lên gầm xe bị nạn để dọn đất đá và gài bộc phá hất văng chướng ngại vật. Không may, một quả bom bi nổ chậm sát đó phát nổ. Chị Vinh bị thương nặng ở đùi, máu thấm đỏ chiếc áo súng đã sờn vai.

Đồng đội định cõng chị về tuyến sau, nhưng cô gái trẻ đã kiên quyết từ chối: "Xe chưa qua, em chưa rời chốt!".

Biết đường đèo tối om, xe không thể bật đèn vì sợ lộ tọa độ, chị Vinh đã gạt nước mắt, dùng chiếc khăn piêu trắng của một mạ (mẹ) người Lào vừa tặng chiều nay, quấn chặt lấy vết thương. Chị gắng sức bò lên gờ đá cao nhất bên vực sâu, tay giơ cao chiếc đèn bão làm cột mốc dẫn đường.

Dưới ánh đèn bão chập chờn và chiếc khăn piêu đẫm máu của chị, từng chiếc xe vận tải nặng nề lần lượt vượt qua đoạn đường hiểm trở an toàn để sang đất bạn Lào. Khi chiếc xe cuối cùng hú còi chào biệt để tiến vào chiến trường, chị Vinh đổ gục xuống vì mất máu cấp tính.

Đúng lúc ấy, mẹ Bun My – một người mẹ Lào ở bản Nong Hét giáp biên – cùng các thiếu nữ Thái, Khơ Mú mang theo những chõ xôi nếp nóng hổi băng rừng sang tiếp tế. Mẹ Bun My ôm chặt lấy cô gái thanh niên xung phong Việt Nam vào lòng, ấp bàn tay lạnh ngắt của chị vào ngực mình và thốt lên bằng tiếng Việt không tròn vành: "Con ơi! Mẹ nợ máu của con, Lào – Việt mình là một nhà!".

Giọt nước mắt của người mẹ Lào hòa cùng máu của cô gái trẻ Việt Nam ngay trên đỉnh đèo Nậm Cắn năm ấy đã trở thành một biểu tượng bất tử. Chị Vinh được cứu sống nhờ những giọt máu tươi của chính đồng đội và sự chăm sóc tận tụy của đồng bào vùng biên.

Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, tiếng bom đạn trên đỉnh Nậm Cắn chỉ còn là ký ức. Chiếc cầu nối hai bờ biên giới hôm nay rộn rã tiếng xe cơ giới và nụ cười của nhân dân hai nước.

Là một người giáo viên, một cán bộ Đoàn gắn bó với mảnh đất Kỳ Sơn, mỗi lần đứng trên đỉnh đèo Nậm Cắn lộng gió, tôi lại như thấy dáng hình những thanh niên tuổi mười tám, đôi mươi năm xưa. Câu chuyện về chiếc khăn piêu đẫm máu và bát xôi nếp bên đường biên giới không chỉ là một sự kiện lịch sử, mà là bài học sâu sắc nhất về tình yêu Tổ quốc, về sự dũng cảm và tình đoàn kết sắt son Việt - Lào.

Ngọn lửa từ chiếc đèn bão trên đỉnh Nậm Cắn năm 1971 sẽ mãi thắp sáng tâm hồn tuổi trẻ Kỳ Sơn, nhắc nhở chúng tôi sống, học tập và cống hiến sao cho xứng đáng với những hy sinh vô giá của thế hệ cha anh.