Ngọn đuốc trên cầu Công Lý
Sài Gòn những năm 1964, không khí sục sôi lửa chiến tranh. Giữa lòng thành phố bị chiếm đóng, có một người thanh niên 24 tuổi, quê ở Quảng Nam, ngày ngày đi làm thợ điện tại nhà máy điện Chợ Quán. Tên anh là Nguyễn Văn Trỗi. Anh cũng có một mái nhà nhỏ, vừa mới cưới người vợ trẻ Phan Thị Quyên được vỏn vẹn 19 ngày. Anh yêu cuộc sống, yêu người vợ trẻ, nhưng tình yêu lớn nhất trong anh lúc bấy giờ chính là tình yêu Tổ quốc. Tháng 5 năm 1964, nghe tin Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Robert McNamara – kẻ nắm quyền chỉ huy cỗ máy chiến tranh xâm lược – sắp sang Sài Gòn thị sát, anh Trỗi đã chủ động tìm gặp tổ chức biệt động. Anh nói ngắn gọn: "Tôi là thợ điện, tôi thông thuộc lòng đường, hãy giao việc này cho tôi!".
Nhiệm vụ của anh là gài mìn dưới chân cầu Công Lý – nơi đoàn xe của McNamara bắt buộc phải đi qua. Đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, giữa cơn mưa tầm tã, anh Trỗi cùng đồng đội lặng lẽ tiếp cận chân cầu. Khi công việc gài mìn gần như hoàn tất, một ánh đèn pha bất ngờ rọi đến. Kế hoạch bị lộ. Để bảo vệ đồng đội và tổ chức, anh Trỗi nhận hết trách nhiệm về mình và sa vào tay giặc.
Những ngày sau đó là chuỗi đòn tra tấn dã man trong nhà tù. Chúng dùng điện giật, dùng gậy gộc, dọa dẫm và mua chuộc. Nhưng đáp lại sự tàn bạo của kẻ thù chỉ là sự im lặng kiên cường của người thanh niên trẻ. Anh không khai một lời, không lộ một đồng chí.
Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại khám Chí Hòa, kẻ thù đưa anh ra pháp trường. Bọn chúng định bịt mắt anh bằng một dải vải đen, nhưng anh giật phăng nó ra và nói lớn: "Không! Phải để tôi nhìn mảnh đất này, nhìn con người này!".
Trước họng súng của kẻ thù và trước ống kính của các phóng viên quốc tế, người thợ điện 24 tuổi không hề nao núng. Khi tiếng súng nổ vang, anh hô to những lời cuối cùng xé tan không gian:
"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!"
Chín phút cuối cùng tại pháp trường đã biến người thanh niên ấy thành một biểu tượng bất tử. Anh ngã xuống, nhưng ngọn lửa lẫm liệt của anh đã bùng cháy, vượt qua biên giới Việt Nam, lay động hàng triệu trái tim yêu tự do trên toàn thế giới – từ những người du kích Venezuela xông lên đấu tranh đòi tự do cho anh, cho đến hàng triệu thanh niên thế giới phản đối chiến tranh.
Anh Nguyễn Văn Trỗi tại pháp trường Chí Hòa.
Các đồng chí thân mến!
Anh Nguyễn Văn Trỗi hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ – cái tuổi đẹp nhất của đời người. Anh không để lại tài sản gì ngoài một tấm gương sáng ngời về lòng trung thành, khí tiết quật cường và lý sống cao đẹp: "Sống như anh".
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Hôm nay, đứng dưới cờ Đoàn, sống trong hòa bình và độc lập, Chi đoàn chúng ta nhớ về anh Trỗi không chỉ để tự hào, mà để tự hỏi bản thân: Tuổi trẻ của chúng ta hôm nay đang cống hiến điều gì cho đất nước?
Mong rằng tinh thần của anh Nguyễn Văn Trỗi sẽ luôn là ngọn lửa ngự trị trong trái tim mỗi đoàn viên, nhắc nhở chúng ta sống có trách nhiệm, có lý tưởng và sẵn sàng dấn thân vì cộng đồng, vì Tổ quốc.
