NGỌN LỬA TRẦN ĐẠI NGHĨA VÀ HÀNH TRÌNH PHỤNG SỰ VÔ ĐIỀU KIỆN

Một ngày nọ vào lúc chiều tà, khi đang lướt xem tin tức về các trường học nổi tiếng trọng điểm, tôi bỗng dừng lại bởi một cái tên đầy uy tín là: Trường THPT Trần Đại Nghĩa. Đó không chỉ là một trong những cái nôi đào tạo nhân tài hàng đầu mà còn là nơi mang tên một vị tướng, một nhà khoa học đại tài của cách mạng Việt Nam.

Tôi chợt tự hỏi: Tại sao giữa rất nhiều nhà khoa học, cái tên Trần Đại Nghĩa lại được đặt cho ngôi trường này và mang trong mình uy lực về đào tạo nhân tài.

Câu hỏi ấy đã thôi thúc trí tò mò của tôi và khiến tôi bắt đầu tìm lại những trang sử về Trần Đại Nghĩa.

Giáo sư, Thiếu tướng, Anh hùng lao động Trần Đại Nghĩa tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 19 tháng 3 năm 1913, ông sinh ra và lớn lên ở Vĩnh Long - mảnh đất quê hương giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, một gia đình nhà giáo nghèo mang đậm nét truyền thống văn hóa của gia đình Việt Nam. Là người có tuổi thơ không được hạnh phúc trọn vẹn nhưng với tinh thần vượt khó vươn lên trong học tập, cộng với lòng yêu nước nồng nàn, nhiệt huyết của tuổi trẻ, Phạm Quang Lễ - Trần Đại Nghĩa đã thực hiện được ước mơ, hoài bão để sau này trở thành nhà trí thức yêu nước, nhà khoa học quân sự tài ba, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người con ưu tú của quê hương Vĩnh Long. Ông được biết đến với danh hiệu “ông vua” vũ khí, người có công lớn trong việc xây dựng ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam. Cuộc đời của ông là một cuộc đời vì nghĩa lớn. Điều làm nên tên tuổi của ông không chỉ là những bằng cấp danh giá tại Pháp, mà là nỗi lòng luôn đau đáu hướng về tổ quốc đang lầm than dưới ách đô hộ.

Năm ấy, ông đỗ đầu 2 bằng tú tài những không vào đại học mà tính đường snag Pháp 1 một hướng đi rõ rệt là học về chế tạo vũ khí. Ông lao vào học tất cả những lĩnh vực phục vụ cho mục tiêu này: từ kỹ sư cầu đường, kỹ sư điện, kỹ sư mỏ, cử nhân toán đến kỹ sư hàng không. Ông tốt nghiệp kỹ sư tại 3 trường đại học hàng đàu ở Pháp. Đầu thế kỷ XX, một quyết định đã làm thay đổi cả lịch sử ngành quân giới Việt Nam: Phạm Quang Lễ từ bỏ mức lương tương đương 22 lượng vàng mỗi tháng tại Paris để theo Bác Hồ về nước kháng chiến. Bác đã đặt cho ông cái tên Trần Đại Nghĩa - với ý nghĩa dấn thân vì việc nghĩa lớn của dân tộc.

Trong hoàn cảnh thiếu thốn trăm bề giữa núi rừng Việt Bắc, không phải bằng vũ khí tối tân nhập khẩu, mà bằng trí tuệ và sự sáng tạo không ngừng, ông đã chế tạo thành công súng Bazooka, súng không giật (SKZ) và bom bay. Những vũ khí "made in Vietnam" ấy đã trở thành nỗi khiếp sợ của quân thù, góp phần xoay chuyển cục diện chiến trường.

Ông được phong quân hàm Thiếu tướng đợt đầu tiên năm 1948 khi mới 35 tuổi. Sau năm 1954, ông giữ nhiều chức vụ quan trọng: Chủ nhiệm Ủy ban khoa học kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, hiệu trưởng đầu tiên trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Ông là Anh hùng Lao động đầu tiên của Việt Nam (1952), Viện sĩ Viện hàn lâm Khoa học Liên Xô, và nhận giải thưởng Hồ Chí Minh

Suốt những năm tháng bôn ba và hoạt động, ông không chỉ đối mặt với gian khổ mà còn là những bài toán khoa học hóc búa tưởng chừng không có lời giải. Nhưng dù khó khăn đến đâu, ông vẫn giữ trọn phẩm cách của một trí thức yêu nước, một lòng phụng sự nhân dân cho đến những giây phút cuối đời vào năm 1997.

Quay lại với hình ảnh những ngôi trường mang tên ông hôm nay. Tôi tưởng tượng những học sinh dưới mái trường ấy – những người trẻ đang được tiếp cận với khoa học kỹ thuật hiện đại trong hòa bình. Họ không cần phải chế tạo vũ khí trong hang đá như thế hệ của Giáo sư Trần Đại Nghĩa. Nhưng họ có một nhiệm vụ khác: Học tập để làm chủ công nghệ, đưa Việt Nam vươn tầm thế giới.

Chính vì mang trong mình sứ mệnh cao cả ấy mà những ngôi trường mang tên ông luôn là nơi thắp sáng những ước mơ về trí tuệ và sự tận hiến. Tôi nhận ra rằng, “thời hoa lửa” không chỉ là tiếng bom đạn của súng Bazooka năm xưa. Mà đó còn là sự dấn thân của một trí thức dám từ bỏ vinh hoa để chọn con đường gian khổ vì đại nghĩa.

Chúng ta hôm nay cũng đang sống trong một “thời hoa lửa” của kỷ nguyên số. Ngọn lửa từ tư duy sáng tạo của ông vẫn đang cháy trong những phòng thí nghiệm, trong những trang giáo án và trong khát khao chinh phục đỉnh cao tri thức của thế hệ trẻ.

Gấp lại những dòng suy nghĩ, tôi thấy mình cần phải sống có trách nhiệm hơn. Nếu một người như Trần Đại Nghĩa – một người cách đây hàng chục năm có thể từ bỏ tất cả để về phụng sự tổ quốc, dành trọn đời mình cho đất nước, thì chúng ta không có lý do gì để sống hoài phí tuổi xuân. Tiếp nối ngọn lửa của ông, đôi khi chỉ cần bắt đầu từ việc bền bỉ với đam mê và sống trọn vẹn với hai chữ "Đại Nghĩa". Có thể tôi không làm được những điều vĩ đại như Phan Bội Châu. Nhưng ít nhất, tôi có thể bắt đầu từ những điều nhỏ nhất: học tập nghiêm túc hơn, sống có mục tiêu hơn, và không để tuổi trẻ trôi qua một cách vô nghĩa. Bởi vì, đôi khi, tiếp nối một ngọn lửa không cần phải là những hành động lớn lao. Chỉ cần giữ cho nó không tắt.