Ngọn Lửa Trên Đầm Đồng Lầm – Thái Bình

Những năm 1944–1945, vùng đầm Đồng Lầm thuộc huyện Vũ Thư (Thái Bình) còn là một dải lau sậy hoang vu, ban đêm nhìn xa chỉ thấy mờ mờ ánh sương. Giữa đầm có căn chòi nhỏ của lão Ngạc – người đàn ông nổi tiếng thô ráp, ít nói nhưng cực kỳ gan góc. Cả vùng ai cũng biết lão chuyên đan lờ bắt cá, bán rẻ cho dân nghèo, nhưng chẳng ai ngờ căn chòi nứa ấy là nơi che dấu một trong những đường dây liên lạc quan trọng nhất của Việt Minh ở Vũ Thư.

Mỗi tối, lão Ngạc lại chống chiếc xuồng ba lá cũ, lái đi giữa đầm. Khi thì chở cá, khi chở nứa, khi chỉ để "đổi vị cho đời", nhưng thật ra dưới lớp bèo là những lọ mực mật mã, tài liệu, và thỉnh thoảng là cả cán bộ từ Thư Trì vượt sang. Đêm nào có trăng, lão dùng ánh đèn lồng treo cao làm ám hiệu; đêm không trăng thì lão chỉ gõ hai tiếng vào mạn xuồng – âm thanh nhỏ nhưng vang rất xa giữa đồng nước.

Tháng 3/1945, giặc Nhật đem tin đồn rằng Việt Minh ẩn náu trong vùng đầm Đồng Lầm. Bọn chúng cho quân đi tuần liên tục, còn treo thưởng lớn cho người báo tin. Người dân ai cũng sợ, nhưng lão Ngạc thì chỉ cười khẩy, lầm lũi vá lại xuồng, mắt nheo như nhìn xuyên cả đêm tối.

Một buổi tối, khi lão đang chuẩn bị chở hai cán bộ vượt sang làng Đôn Thư, thì nghe tiếng chân chạy thình thịch trên bờ. Một em thiếu niên hớt hải báo:
— Lão ơi, lính Nhật đang từ phía cầu Lạc Thiện kéo vào đây! Chúng bảo lát nữa sẽ đốt cả đầm để lùa người!

Lão Ngạc đứng hình vài giây, rồi siết chặt sợi dây chão. Không thể để cán bộ lọt vào tay giặc. Lão ra hiệu cho hai cán bộ nằm xuống đáy xuồng, đắp bèo lên. Rồi lão một mình chèo thẳng ra giữa đầm, đến đúng khoảng lau sậy khô nhất. Ở đó có một đống rơm dự trữ – lão vẫn dùng để che nắng cho cá, nhưng hôm nay lão châm lửa vào đó.

Ngọn lửa bùng lên, cuộn thành cột khói lớn giữa đầm. Khi lính Nhật tràn đến, chúng thấy đầm rực cháy thì tưởng dân đốt lau để bắt cá như thường lệ, không mảy may nghi ngờ. Chúng bỏ qua, quay về hướng khác. Lão Ngạc đứng giữa khói dày, mặt đen nhẻm, quần áo cháy xém, nhưng xuồng của lão cùng hai cán bộ phía dưới thì an toàn tuyệt đối.

Khi lửa tắt, đầm yên lại, lão mới chèo xuồng vào bờ. Hai cán bộ mừng đến rơi nước mắt, còn lão chỉ phẩy tay:
— Các anh đi tiếp đi. Ở đây có tôi với cái đầm này lo rồi.

Sau Cách mạng tháng Tám, mọi người mới biết đêm ấy lão đã liều mạng thế nào: chỉ cần gió đổi hướng, cả đầm có thể bốc cháy ào ào, xuồng chìm, người chết. Nhưng lão không kể công bao giờ. Người ta dựng tấm bia đá nhỏ ở mép đầm, khắc câu:
“Nơi đây từng cháy một ngọn lửa – ngọn lửa cứu cả một đường dây cách mạng.”

Cho đến bây giờ, mỗi lần đi qua Đồng Lầm, người dân Vũ Thư vẫn truyền nhau câu chuyện về lão Ngạc – người đàn ông đã lấy chính ngọn lửa để che chắn cho ngọn lửa lớn hơn của Tổ quốc.