NGỌN LỬA TRONG TRÁI TIM NGƯỜI BÁC SĨ: ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN ĐẶNG THÙY TRÂM

1. Xếp bút nghiên xẻ dọc Trường Sơn vào chiến trường (1966 – 1967)

Đặng Thùy Trâm sinh ra trong một gia đình trí thức giàu truyền thống tại Hà Nội: cha chị là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm (giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội). Rèn luyện trong môi trường giáo dục nền nếp, Thùy Trâm không chỉ thông minh, dịu dàng mà còn mang trong mình lý tưởng sống cống hiến hết mình cho xã hội.

Năm 1966, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn vô cùng căng thẳng, Đặng Thùy Trâm tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội. Thay vì chọn ở lại các bệnh viện lớn tại hậu phương hoặc tiếp tục đi học nước ngoài, nữ bác sĩ 24 tuổi đã nộp đơn xung phong vào chiến trường miền Nam.

Tháng 3 năm 1967, sau hàng tháng trời đi bộ vượt hàng ngàn cây số dốc đá, đèo cao trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, Đặng Thùy Trâm được phân công về địa bàn huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi – một trong những tâm điểm giao tranh khốc liệt nhất ở chiến trường Khu 5.

2. Lò lửa Đức Phổ và trái tim người mẹ hiền nơi bệnh xá (1967 – 1970)

Đức Phổ thời bấy giờ là vùng bị quân đội Mỹ tuyên bố là "vùng bắn phá tự do". Bệnh xá huyện Đức Phổ – nơi chị làm Trưởng bệnh xá – chỉ là những căn hầm rơm, lợp lá trung quân ẩn nấp dưới lòng đất hoặc ven các tán rừng già.

Trong điều kiện vô cùng thiếu thốn: không điện, thiếu phẫu trường vô trùng, thuốc gán mê và kháng sinh khan hiếm trầm trọng, bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã thực hiện hàng trăm ca phẫu thuật phức tạp. Có những đêm, dưới ánh đèn dầu hột vịt lập lòe và tiếng bom B-52 gầm xé trên đầu, chị phải dùng cưa mổ thô sơ để cưa xương, gắp mảnh bom cho thương binh mà không hề có thuốc tê. Chị vừa mổ vừa nắm chặt tay bệnh nhân, cất tiếng hát dịu dàng để gạt đi cơn đau xé thịt cho người lính.

Không chỉ là một bác sĩ tài năng, chị còn như một người chị, người mẹ hiền của các chiến sĩ. Chị nhường từng củ sắn, bát cháo loãng cho bệnh nhân; thức trắng đêm bên những ca chấn thương nặng để thay băng, lau rửa vết thương.

Trích đoạn trong nhật ký ngày 18 tháng 4 năm 1968 của chị:

"Đời bác sĩ chiến trường là vậy đó, vui buồn vơ vội... Khi nhìn thấy thương binh mỉm cười trở lại, lòng mình dịu lại bao nhiêu đau xót. Đời người phải trải qua bão táp nhưng không được cúi đầu trước bão táp."

3. Trận chiến cuối cùng bảo vệ thương binh (Ngày 22/06/1970)

Bước sang mùa hè năm 1970, quân đội Mỹ mở đợt càn quét quy mô lớn mang tên "Bình định cấp tốc" vào khu vực căn cứ Đức Phổ nhằm triệt hạ các cơ sở y tế và hậu cần của ta.

Ngày 20 tháng 6 năm 1970, bệnh xá bị máy bay trinh sát phát hiện. Địch liên tục thả bom napalm và bắn phá vây ráp. Bác sĩ Đặng Thùy Trâm ra lệnh cho các nhân viên y tế khẩn trương di chuyển toàn bộ thương bệnh binh xuống các hầm bí mật sâu trong rừng.

Đến sáng ngày 22 tháng 6 năm 1970, khi toán lính biệt kích Mỹ thuộc Lữ đoàn 11 bắt đầu khép chặt vòng vây tiến vào bệnh xá, chị Đặng Thùy Trâm chỉ còn lại một mình cùng 5 chiến sĩ y tá trẻ. Nhận thấy nếu tất cả cùng rút lùi thì dải hầm bí mật giấu thương binh sẽ bị lộ, chị đã đưa súng và đạn cho đồng đội rút trước, còn bản thân một mình cầm khẩu súng carbine tiến lên gờ đá cao, xả súng về hướng lực lượng Mỹ để thu hút hỏa lực địch về phía mình.

Một mình nữ bác sĩ 28 tuổi kiên cường đáp trả cả một toán lính biệt kích Mỹ trang bị tận răng suốt nhiều giờ liền. Khi khẩu súng hết đạn, chị gục xuống bên mép đồi đẫm máu bởi một tràng đạn găm từ phía đối diện. Chị đã ngã xuống, nhưng toàn bộ thương binh và đồng đội của chị dưới hầm ngầm đã được bảo vệ an toàn.

4. Tấm di sản băng qua thời gian và đại dương (1970 – 2005 – Nay)

Sau trận đánh, Frederic Whitehurst – một sĩ quan tình báo quân đội Mỹ – khi khám xét thi thể của chị đã tìm thấy hai cuốn sổ tay nhỏ bọc da màu đống. Khi Frederic định quăng vào đống lửa tiêu hủy cùng các tài liệu chiến lợi phẩm, người phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu đã giữ tay ông lại và nói một câu nổi tiếng:

"Đừng đốt cuốn sổ này. Bản thân nó đã có lửa rồi!"

Frederic Whitehurst nghe lời, giữ lại hai cuốn nhật ký ấy. Suốt 35 năm sau đó, hình ảnh người nữ bác sĩ Việt Nam kiên cường luôn ám ảnh tâm trí vị cựu binh Mỹ. Năm 2005, sau nhiều năm tìm kiếm xuyên đại dương, Frederic cùng các cộng sự đã trao trả lại hai tập nhật ký cho gia đình bác sĩ Đặng Thùy Trâm tại Hà Nội.

Năm 2005, cuốn sách "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" được xuất bản, lập tức tạo nên một làn sóng lay động hàng triệu trái tim trong và ngoài nước, được dịch ra hơn 20 ngôn ngữ trên thế giới.

Ngày 20 tháng 2 năm 2006, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã chính thức truy tặng liệt sĩ Đặng Thùy Trâm danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.

5. Ý NGHĨA DI SẢN BẤT TỬ

Cuộc đời và cuốn nhật ký của Bác sĩ, Anh hùng Đặng Thùy Trâm là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, là ngọn hải đăng soi sáng lý sống cho thế hệ trẻ hôm nay. Chị đã chứng minh rằng: Giữa sự tàn khốc và hủy diệt của chiến tranh, tình yêu thương con người, lý tưởng phụng sự Tổ quốc và khát vọng hòa bình vẫn luôn chiến thắng.

Bệnh xá Đặng Thùy Trâm được xây dựng khang trang ngay tại huyện Đức Phổ (Quảng Ngãi) ngày nay không chỉ là nơi chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, mà còn là một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, nơi ngọn lửa khát vọng của tuổi trẻ Việt Nam sẽ mãi mãi không bao giờ tắt.