NGỌN LỬA TUỔI TRẺ KHÔNG BAO GIỜ TẮT

Trần Văn Ơn sinh ngày 29 tháng 5 năm 1931 trong một gia đình nông dân ở xã Phước Thạch, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Tuổi thơ của anh gắn với quê hương Nam Bộ, nhưng con đường học tập sau đó đưa anh đến Mỹ Tho rồi Sài Gòn. Anh theo học tại trường Pétrus Ký, một trong những trường trung học nổi tiếng ở Nam Bộ lúc bấy giờ.

Lớn lên trong thời kỳ đất nước đang chịu sự thống trị của thực dân Pháp, Trần Văn Ơn sớm nhận thức được tình cảnh của dân tộc. Anh không chỉ chú tâm vào việc học mà còn quan tâm đến vận mệnh đất nước và những hoạt động đấu tranh của thanh niên, học sinh. Năm 1947, khi mới khoảng 16 tuổi, anh tham gia phong trào học sinh yêu nước và gia nhập Hội Học sinh Việt Nam – Nam Bộ.

Đối với Trần Văn Ơn, trường học không chỉ là nơi tiếp nhận kiến thức. Đó còn là nơi những người trẻ cùng nhau suy nghĩ về tương lai của đất nước. Trong những năm ấy, phong trào học sinh, sinh viên tại Sài Gòn – Chợ Lớn ngày càng phát triển. Nhiều học sinh, sinh viên tham gia các hoạt động yêu nước, đòi quyền học tập, đòi trả tự do cho những người bị bắt và phản đối chính sách đàn áp của chính quyền thực dân cùng tay sai.

Năm 1950, Trần Văn Ơn là học sinh năm thứ nhất Ban Tú tài. Khi ấy, anh vẫn còn rất trẻ, phía trước lẽ ra là những năm tháng học tập, những kỳ thi và một tương lai mà bất kỳ người trẻ nào cũng có quyền mơ ước. Nhưng hoàn cảnh đất nước đã khiến thế hệ của anh phải sớm lựa chọn giữa cuộc sống bình thường và trách nhiệm đối với dân tộc.

Đầu tháng 1 năm 1950, phong trào học sinh, sinh viên Sài Gòn – Chợ Lớn diễn ra trong không khí căng thẳng. Ngày 9 tháng 1, hơn 2.000 học sinh, sinh viên cùng nhiều giáo viên và đông đảo nhân dân tham gia cuộc biểu tình nhằm yêu cầu bảo đảm an ninh cho học sinh, sinh viên, trả tự do cho những học sinh bị bắt và mở lại trường học.

Trần Văn Ơn là một trong những người đi đầu đoàn biểu tình. Khi đoàn người tiến đến khu vực Nha Học sinh và Dinh Thủ hiến, lực lượng thực dân Pháp và tay sai tìm cách đàn áp. Trong tình thế nguy hiểm, Trần Văn Ơn đã đứng lên bảo vệ những học sinh nhỏ tuổi và các nữ sinh trong đoàn. Anh đã hy sinh trong cuộc đàn áp ngày 9 tháng 1 năm 1950, khi mới 18 tuổi.

Sự hy sinh của Trần Văn Ơn nhanh chóng trở thành một sự kiện gây xúc động mạnh trong nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn. Ngày 12 tháng 1 năm 1950, lễ tang của anh được tổ chức trọng thể. Hàng vạn đồng bào đã tham gia đưa tang, biến lễ tang thành một cuộc biểu dương tinh thần yêu nước và đoàn kết. Không chỉ ở Sài Gòn – Chợ Lớn, học sinh, sinh viên và nhân dân ở nhiều địa phương trong cả nước cũng tổ chức truy điệu anh.

Điều đặc biệt là sự hy sinh của một người học sinh trẻ tuổi đã tạo nên sức lan tỏa lớn trong phong trào thanh niên. Hình ảnh Trần Văn Ơn trở thành lời nhắc nhở đối với thế hệ trẻ rằng tuổi trẻ không chỉ có học tập và ước mơ cho riêng mình, mà còn có trách nhiệm với quê hương, đất nước khi Tổ quốc đứng trước những thử thách lớn.

Tháng 2 năm 1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất tổ chức tại Việt Bắc đã quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hằng năm làm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam. Sau này, Hội Sinh viên Việt Nam cũng thống nhất lấy ngày 9 tháng 1 làm ngày truyền thống của tổ chức Hội. Vì vậy, tên tuổi Trần Văn Ơn không chỉ gắn với một sự kiện lịch sử mà còn trở thành một phần của truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam qua nhiều thế hệ.

Nửa thế kỷ sau ngày anh hy sinh, trong dịp kỷ niệm 50 năm Ngày truyền thống học sinh – sinh viên Việt Nam, Trần Văn Ơn cùng các liệt sĩ Trần Bội Cơ và Đỗ Ngọc Thạch được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sự ghi nhận ấy thể hiện sự trân trọng của Nhà nước và các thế hệ sau đối với những người trẻ đã cống hiến và hy sinh cho đất nước.

Nhìn lại cuộc đời Trần Văn Ơn, điều khiến người ta xúc động không chỉ là tuổi đời ngắn ngủi mà còn là sự trưởng thành về lý tưởng của một người trẻ trong hoàn cảnh đất nước gian nan. Anh sinh ra để học tập, để trưởng thành và có thể xây dựng tương lai của riêng mình. Nhưng khi đất nước cần, anh đã lựa chọn đứng về phía đồng bào, đứng trong hàng ngũ những người đấu tranh cho quyền được học tập, được sống trong một đất nước độc lập và tự do.

Trần Văn Ơn ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng tên tuổi của anh vẫn được nhắc đến trong những ngày tháng Giêng, khi học sinh, sinh viên Việt Nam tổ chức các hoạt động kỷ niệm Ngày truyền thống của mình. Mỗi lần ngày 9 tháng 1 trở về, câu chuyện về chàng học sinh năm nào lại được kể lại như một phần ký ức của phong trào tuổi trẻ Việt Nam.

Lịch sử có những con người sống rất lâu nhưng dấu ấn để lại có thể mờ dần theo thời gian. Cũng có những người chỉ sống một tuổi đời ngắn ngủi nhưng tinh thần và lý tưởng của họ lại vượt qua năm tháng. Trần Văn Ơn thuộc về những người như thế. Anh đã biến tuổi trẻ của mình thành một ngọn lửa, và ngọn lửa ấy được truyền lại cho những thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam sau này.

Trần Văn Ơn – một người học sinh đã nằm lại ở tuổi 18, nhưng tên tuổi anh vẫn sống trong truyền thống của hàng triệu học sinh, sinh viên Việt Nam. Đó là câu chuyện về một tuổi trẻ biết yêu nước, biết đứng lên và biết sống vì những điều lớn lao hơn chính mình.