Ngục Sơn La và nhánh cây đào bất tử của đồng chí Tô Hiệu
Ngục Sơn La và nhánh cây đào bất tử của đồng chí Tô Hiệu
Nằm sừng sững trên ngọn đồi Khau Cả hiểm trở thuộc vùng núi rừng Tây Bắc, Nhà tù Sơn La được thực dân Pháp xây dựng với một mục đích thâm độc: lợi dụng khí hậu khắc nghiệt, mùa đông rét buốt thấu xương, mùa hè nóng nực cùng căn bệnh sốt rét ác tính để bào mòn và tiêu diệt dần sinh mệnh của các chiến sĩ cách mạng Việt Nam. Kẻ thù thiết lập những xà phòng tối tăm, ẩm ướt nằm sâu dưới lòng đất, nơi mà ánh sáng mặt trời không bao giờ rọi tới. Trong số những người tù kiên trung bị đày đọa tại nơi thâm sơn cùng cốc này, đồng chí Tô Hiệu – Bí thư Chi bộ nhà tù – nổi lên như một biểu tượng sáng ngời về tinh thần lạc quan cách mạng và một ý chí sắt đá không thể lay chuyển.
Bị giam giữ riêng trong một căn buồng biệt giam chật hẹp, ngột ngạt, lại phải mang trong mình căn bệnh lao phổi giai đoạn cuối liên tục hành hạ bằng những cơn ho ra máu kéo dài, đồng chí Tô Hiệu chưa từng một lần tỏ ra bi lụy hay nản lòng. Ngược lại, ông đã biến chính buồng giam của mình thành một trung tâm chỉ huy, bí mật tổ chức các lớp học chính trị, huấn luyện lý luận cho anh em tù nhân, viết báo và tìm cách chuyển tài liệu ra ngoài cho phong trào quần chúng. Những ngày tháng cuối đời, khi cơ thể đã suy kiệt hoàn toàn, không còn đủ sức để đi lại, ông vẫn luôn hướng ánh mắt đầy hy vọng qua ô cửa sổ nhỏ ngắm nhìn đất trời bao la. Chính tại góc sân nhà tù, bên cạnh vách đá xám xịt, đồng chí Tô Hiệu đã tự tay trồng và chăm sóc một cây đào nhỏ. Đối với ông và các đồng chí của mình, cây đào ấy không đơn thuần là một cái cây, mà là hiện thân của mùa xuân độc lập, là niềm tin bất diệt vào ngày mai tươi sáng của đất nước. Khi đồng chí Tô Hiệu trút hơi thở cuối cùng vào năm 1944 khi tuổi đời còn rất trẻ, cây đào ấy không những không lụi tàn mà vẫn hiên ngang đâm chồi nảy lộc, rực rỡ sắc hoa đỏ thắm giữa gió ngàn Tây Bắc. Ngày nay, "Cây đào Tô Hiệu" đã trở thành một di tích lịch sử thiêng liêng, một biểu tượng bất tử nhắc nhở thế hệ mai sau về một tinh thần thép: thân xác có thể bị xiềng xích, đày đọa nhưng tâm hồn và lý tưởng cách mạng thì luôn tự do, rực rỡ và tràn đầy niềm tin chiến thắng.
