Người anh hùng áo vải Tây Sơn Nguyễn Huệ (Quang Trung)

Trong nền văn học trung đại Việt Nam, "Ngô gia văn phái" là một hiện tượng đặc biệt độc nhất vô nhị. Đó không phải là tên của một cá nhân, mà là một văn phái gồm những tài năng văn chương kiệt xuất thuộc dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai (nay thuộc Thanh Trì, Hà Nội). Câu chuyện cuộc đời của các tác giả này, đặc biệt là Ngô Thì Chí và Ngô Thì Du, chính là một tấm gương phản chiếu đầy bi tráng về số phận của người trí thức trong giai đoạn lịch sử đầy biến động cuối thế kỷ XVIII - đầu thế kỷ XIX.Sống vào thời kỳ Lê - Trịnh suy tàn, nhà Tây Sơn trỗi dậy và sau đó là nhà Nguyễn thiết lập vương triều, những người con của dòng họ Ngô Thì luôn bị giằng xé giữa lòng trung thành với triều đại cũ và trách nhiệm với vận mệnh đất nước. Người đặt nền móng đầu tiên cho cuốn tiểu thuyết Hoàng Lê nhất thống chí là Ngô Thì Chí (1753 – 1788). Ông là người học rộng tài cao, một lòng trung thành với nhà Lê. Khi quân Tây Sơn ra Bắc, ông đã lặn lội đi theo vua Lê Chiêu Thống lánh nạn và được phong chức Thiêm sai tri hình viện. Tuy nhiên, trên đường đi sắm sửa quân trang để giúp vua phục quốc, ông bị bệnh nặng và qua đời khi mới 35 tuổi tại Bắc Ninh. Ngô Thì Chí chính là người đã dồn hết tâm huyết và những trải nghiệm mắt thấy tai nghe của mình để viết nên 7 hồi đầu tiên của cuốn sách.Người tiếp nối dòng mực dở dang ấy là Ngô Thì Du (1772 – 1840), em họ của Ngô Thì Chí. Trái ngược với người anh của mình, Ngô Thì Du sống trong giai đoạn nhà Tây Sơn đang trị vì và sau đó là vương triều Nguyễn. Ông từng lánh đời đi ẩn cư, sau này dưới thời nhà Nguyễn mới ra làm quan và giữ chức Đốc học Hải Dương. Chính Ngô Thì Du là người đã viết tiếp các hồi từ hồi thứ 8 đến hồi thứ 14, trong đó có hồi thứ 14 lẫy lừng kể về trận đại thắng quân Thanh của Vua Quang Trung. Điều làm nên sự vĩ đại trong câu chuyện của các tác giả Ngô gia văn phái chính là thái độ tôn trọng sự thật lịch sử khách quan. Dù về mặt tư tưởng bản thân, họ là những trung thần của nhà Lê, coi nhà Tây Sơn là "vua dối" (kẻ cướp ngôi), nhưng khi cầm bút, họ đã vượt lên trên định kiến cá nhân. Họ không ngần ngại vạch trần sự hèn nhát, thần phục ngoại bang nhục nhã của vua tôi Lê Chiêu Thống, đồng thời dùng những trang văn hào hùng, rực rỡ nhất để ca ngợi tài thao lược thiên tài của người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ.Tóm lại, câu chuyện về Ngô gia văn phái không chỉ là câu chuyện về những bậc thầy văn chương, mà còn là câu chuyện về những nhân cách sống cao đẹp. Bằng tấm lòng trung thực và ngòi bút tài hoa, họ đã vượt qua những bi kịch của thời đại để để lại cho hậu thế một kiệt tác văn học và lịch sử vô giá.