NGƯỜI ANH HÙNG “CHÂN ĐẤT” TRÊN CHÍN TẦNG MÂY - ANH HÙNG LLVTND NGUYỄN VĂN BẢY

Có những con người khi nhắc đến tên, người ta chỉ cần nghe một lần là nhớ. Có những cuộc đời dù đã đi qua nhiều năm tháng vẫn còn để lại những câu chuyện khiến thế hệ sau muốn tìm hiểu, muốn lắng nghe và muốn kể lại. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Đại tá, phi công Nguyễn Văn Bảy là một con người như thế.

Nếu chỉ nhìn vào những con số, cuộc đời ông có thể được kể rất ngắn gọn: sinh năm 1936 tại Lai Vung, Đồng Tháp; năm 17 tuổi tham gia quân đội; năm 1960 chuyển sang Không quân; được cử sang Liên Xô học lái máy bay phản lực MiG-17; trở về nước năm 1965; tham gia nhiều trận không chiến và bắn rơi 7 máy bay Mỹ; ngày 1-1-1967 được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau này ông nghỉ hưu, trở về quê nhà sống cuộc đời giản dị của một người nông dân và qua đời ngày 22-9-2019, hưởng thọ 84 tuổi. Những dữ kiện ấy có thể nằm gọn trong một trang giấy. Nhưng nếu muốn hiểu Nguyễn Văn Bảy thực sự là người như thế nào, cần nhìn vào những câu chuyện phía sau những con số ấy.

Nguyễn Văn Bảy tên thật là Nguyễn Văn Hoa, sinh năm 1936 tại vùng Hòa Thành, Lai Vung, tỉnh Sa Đéc, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp. Ông là người con thứ bảy trong gia đình. Theo cách gọi quen thuộc của người Nam Bộ, người ta gọi ông là Bảy, rồi cái tên Nguyễn Văn Bảy dần trở thành tên gọi gắn bó với ông suốt cuộc đời. Một điều thật thú vị là con số bảy dường như đã đi theo ông từ những ngày đầu cho đến những năm tháng cuối cùng: ông là người con thứ bảy, sau này trở thành phi công lái MiG-17 và lập chiến công bắn rơi bảy máy bay đối phương.

Tuổi thơ của Nguyễn Văn Bảy gắn với vùng quê sông nước miền Tây. Đó không phải là môi trường mà người ta thường nghĩ sẽ tạo nên một phi công lái máy bay phản lực. Ông xuất thân từ một gia đình nông dân, cuộc sống gắn với ruộng đồng, sông nước và những công việc lao động bình dị. Chính vì vậy, khi nhìn lại cuộc đời ông, điều khiến nhiều người bất ngờ không chỉ là những chiến công sau này mà còn là con đường rất đặc biệt đã đưa một người thanh niên miền Tây từ mặt đất lên bầu trời.

Năm 17 tuổi, Nguyễn Văn Bảy tham gia quân đội. Năm 1954, sau Hiệp định Genève, ông cùng nhiều cán bộ, chiến sĩ miền Nam tập kết ra Bắc. Những năm tháng ấy đã mở ra một cuộc đời khác với chàng trai trẻ quê Đồng Tháp. Từ một người lính bộ binh, ông từng bước được rèn luyện trong môi trường quân đội. Đến năm 1960, ông được chuyển sang lực lượng Không quân và được tuyển chọn đi học lái máy bay phản lực tại Liên Xô.

Đối với nhiều người, trở thành phi công đã là một điều khó. Với Nguyễn Văn Bảy, thử thách ấy còn lớn hơn rất nhiều. Khi được tuyển chọn, ông mới học hết lớp 3. Trong khi đó, để học lái máy bay, học viên cần có trình độ văn hóa cao hơn rất nhiều. Chính ông từng kể lại rằng lúc ấy mình thậm chí còn gặp khó khăn với những phép tính. Nhưng thay vì từ bỏ, ông được tạo điều kiện học bổ túc văn hóa để chuẩn bị cho việc đào tạo phi công. Cách học khi ấy rất đặc biệt, theo phương châm “cần gì học đó”, tập trung vào những kiến thức cần thiết phục vụ việc học lái máy bay.

Trong đoàn học viên Việt Nam được đào tạo lái MiG-17, Nguyễn Văn Bảy là một trong những người vượt qua được những yêu cầu khắt khe của chương trình. Nhưng con đường học lái máy bay của ông không hề dễ dàng. Có những lúc sức khỏe không thuận lợi, tiền đình không tốt khiến ông bị nôn khi ngồi trên máy bay. Người phi công tương lai phải tự tìm cách thích nghi với hoàn cảnh. Ông từng kể lại một cách rất Nam Bộ rằng mỗi khi bị ói, ông tìm cách xử lý rồi lại tiếp tục bay. Cái cách kể chuyện giản dị ấy khiến người nghe có thể hình dung được một Nguyễn Văn Bảy rất khác với hình ảnh người anh hùng trên những trang sách: ông không nói về khó khăn bằng những lời lớn lao, mà kể chúng như những chuyện rất bình thường mà mình phải vượt qua.

Sau nhiều năm học tập và rèn luyện, năm 1965, ông trở về Việt Nam. Từ đây, những gì ông học được ở nước ngoài phải được đưa vào thực tế của một cuộc chiến tranh khốc liệt. Chiếc MiG-17 mà ông điều khiển không còn là phương tiện huấn luyện. Nó trở thành phương tiện để ông và đồng đội bảo vệ bầu trời miền Bắc.

Trận không chiến đầu tiên của Nguyễn Văn Bảy là một ký ức mà có lẽ ông không bao giờ quên. Ngày 7-10-1965, biên đội của ông gặp một tốp máy bay F-105 được F-4 yểm hộ trên khu vực sân bay Kép. Trong trận đánh ấy, máy bay của ông bị mảnh tên lửa đối phương làm thủng tới 84 chỗ. Ông được lệnh nhảy dù. Trong một tình huống mà bất kỳ người phi công nào cũng phải đối mặt với sự sống và cái chết, Nguyễn Văn Bảy vẫn quyết định cố gắng giữ máy bay và đưa nó trở về sân bay. Ông bình tĩnh điều khiển chiếc MiG-17 bị thương nặng hạ cánh an toàn. Chỉ đến khi xuống đất, ông mới nhìn thấy mức độ hư hỏng của chiếc máy bay.

Có lẽ chính từ trận đánh ấy, Nguyễn Văn Bảy hiểu rằng bầu trời chiến tranh không cho phép người phi công chỉ dựa vào lòng dũng cảm. Cần phải bình tĩnh, phải biết quan sát, phải biết phán đoán và quan trọng nhất là phải biết cách chiến đấu phù hợp với thực tế.

Sau trận đầu tiên, ông tiếp tục được giao nhiệm vụ chiến đấu. Nhưng lần này, người phi công trẻ đã có thêm kinh nghiệm. Ông không chỉ học từ những điều được huấn luyện mà còn học từ chính những trận đánh mình đã trải qua.

Nguyễn Văn Bảy từng nói một câu rất mộc mạc nhưng chứa đựng kinh nghiệm chiến đấu của ông: “Đánh phải mưu trí, chớ không phải liều mạng ưỡn ngực ra cho nó đánh là chết không kịp ngáp”. Đó không phải lời nói của một người thích kể về chiến công, mà là cách một người đã trực tiếp bước vào những trận không chiến nhìn lại kinh nghiệm của mình.

Ngày 26-4-1966, trên vùng trời Võ Nhai, Nguyễn Văn Bảy cùng đồng đội phát hiện hai máy bay đối phương đang bám theo biên đội của mình. Thay vì tránh né, ông cùng đồng đội bất ngờ lao vào đội hình đối phương. Sự xuất hiện bất ngờ khiến máy bay địch phải tháo chạy. Nguyễn Văn Bảy bình tĩnh bám theo một chiếc, tiếp cận đến cự ly thích hợp rồi mới nổ súng. Chiếc máy bay đối phương bốc cháy và rơi xuống. Trong trận này, biên đội Việt Nam bắn rơi hai máy bay. Chiến công ấy mở đầu cho một chuỗi những trận không chiến mà tên tuổi Nguyễn Văn Bảy dần trở nên nổi bật.

Ngày 29-6-1966, trên vùng trời Việt Trì, biên đội của ông bị một tốp máy bay đối phương đông hơn nhiều lần bám theo. Trong hoàn cảnh bất lợi về số lượng, Nguyễn Văn Bảy không hoảng loạn. Ông quay lại đối đầu. Sự chủ động ấy giúp biên đội giành lại thế trận và bắn rơi hai máy bay, trong đó có một chiếc do chính ông bắn hạ.

Ngày 5-9-1966, lại có một trận đánh đặc biệt khác. Khi Nguyễn Văn Bảy cùng đồng đội đang trên đường trở về, ông phát hiện hai máy bay đối phương. Chúng cũng phát hiện ra máy bay Việt Nam và lập tức đổi hướng. Trong khoảnh khắc rất ngắn, ông nhận định tình huống, ra lệnh cho số 2 bám chiếc bên trái còn mình tiếp cận chiếc bên phải. Chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn, cả hai chiếc F-8 của đối phương đều bị bắn hạ.

Những trận đánh như thế cho thấy không chiến không chỉ là cuộc đối đầu của máy móc. Phía sau cần lái của mỗi chiếc máy bay là con người với khả năng quan sát, phán đoán và quyết định trong từng giây. Trong những khoảnh khắc ấy, một quyết định đúng có thể giúp người phi công trở về; một quyết định sai có thể không còn cơ hội sửa chữa.

Ngày 16-9-1966, trên vùng trời Chí Linh, Hải Dương, lực lượng máy bay đối phương gồm nhiều tốp F-4 và F-105 tổ chức bao vây bốn máy bay Việt Nam. Tương quan lực lượng rất chênh lệch. Nhưng Nguyễn Văn Bảy và đồng đội vẫn chủ động chiến đấu, lúc đối đầu trực diện, lúc bám theo máy bay đối phương để tìm thời cơ. Kết quả, biên đội Việt Nam bắn rơi ba máy bay F-4, trong đó Nguyễn Văn Bảy bắn rơi một chiếc.

Qua nhiều trận đánh, người phi công quê Đồng Tháp ngày càng thể hiện rõ bản lĩnh của mình. Ông không phải người không biết sợ. Trái lại, ông hiểu rất rõ sự nguy hiểm của chiến tranh trên không. Nhưng điều khiến ông khác biệt là khi bước vào trận đánh, ông đặt nhiệm vụ lên trước sự sợ hãi của bản thân.

Nguyễn Văn Bảy từng kể rằng ông không coi việc bắn rơi máy bay là điều gì quá xa lạ. Cách ông kể lại những trận đánh bằng giọng Nam Bộ bình dị khiến những câu chuyện vốn rất dữ dội lại trở nên gần gũi. Ông có thể kể về tiếng đạn trúng máy bay, về lúc nhìn thấy đối phương nhảy dù, về cách điều khiển chiếc MiG-17 như đang kể chuyện một chuyến đi trên đồng quê. Nhưng càng nghe, người ta càng nhận ra phía sau sự bình thản ấy là một bản lĩnh được tôi luyện qua rất nhiều lần đối mặt với hiểm nguy.

Tính đến thời điểm được tuyên dương Anh hùng, Nguyễn Văn Bảy đã lập nhiều chiến công và bắn rơi bảy máy bay đối phương. Ông trở thành một trong những phi công tiêu biểu của Không quân nhân dân Việt Nam trong những năm chiến tranh. Ngày 1-1-1967, ông được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi còn mang quân hàm Thượng úy. Sau khi lập chiến công, ông không tiếp tục lao vào những trận chiến như trước. Theo lời kể của chính ông, sau khi được tuyên dương Anh hùng, ông được cấp trên cho dừng trực chiến. Về sau ông mới biết quyết định ấy có liên quan đến chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mời anh đến dùng cơm vì thương anh như “thương khúc ruột miền Nam”, có lần lãnh tụ nói với Bảy “các cháu là học sinh chiến sĩ miền Nam, phải học tập rèn luyện thật tốt để trở thành phi công giỏi, chiến đấu giải phóng đất nước, và để còn chở Bác về thăm đồng bào, chiến sĩ miền Nam nữa.” Bác muốn bảo toàn lực lượng phi công miền Nam và mong muốn những người như Nguyễn Văn Bảy còn có mặt trong ngày đất nước thống nhất.

Nhưng lịch sử đã không cho ông thực hiện được lời hứa ấy. Ngày 2-9-1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời. Trong lễ tang Người, những chiếc MiG-17 và MiG-21 đã bay qua Quảng trường Ba Đình để vĩnh biệt Bác. Nguyễn Văn Bảy là phi đội trưởng của nhóm MiG-17. Trên bầu trời Hà Nội ngày hôm ấy, người phi công từng được Bác căn dặn phải học giỏi, lái giỏi đã bay trong nước mắt. Ông nhớ đến lời hẹn năm xưa và hiểu rằng mình sẽ không thể đưa Bác về thăm miền Nam như mong muốn. Có lẽ đó là một trong những khoảnh khắc sâu sắc nhất trong cuộc đời ông. Người đã từng đối mặt với máy bay địch, từng nhiều lần bay vào nơi nguy hiểm, lại không thể ngăn được những giọt nước mắt khi bay qua Quảng trường Ba Đình tiễn biệt Bác Hồ.

Sau những năm tháng chiến đấu, Nguyễn Văn Bảy tiếp tục công tác trong quân đội, đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ và góp phần đào tạo, xây dựng lực lượng Không quân. Ông không chỉ là một người trực tiếp chiến đấu mà còn là người truyền lại những kinh nghiệm quý báu cho thế hệ sau. Đối với ông, chiến tranh không chỉ là câu chuyện của một cá nhân. Mỗi chiến công đều có sự đóng góp của cả tập thể, của đồng đội, của những người dưới mặt đất và của cả một thế hệ đã dành tuổi trẻ cho đất nước.

Năm 1990, ông nghỉ hưu. Một người từng làm chủ chiếc MiG-17 trên bầu trời miền Bắc, từng lập những chiến công khiến nhiều người biết đến, cuối cùng lại chọn trở về quê nhà Đồng Tháp. Và từ đây, một hình ảnh khác của Nguyễn Văn Bảy xuất hiện.

Người dân quê nhà không thường xuyên nhìn thấy ông trong quân phục. Họ thấy một ông Bảy mặc áo quần giản dị, đội khăn, bơi xuồng, đặt dớn bắt cá, cuốc đất, trồng rau, trồng sen và làm vườn. Nhiều người dân ở Lai Vung thậm chí không biết người đàn ông bình dị họ gặp trong cuộc sống hằng ngày lại chính là một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân từng bắn rơi bảy máy bay Mỹ. Đó là một sự đối lập rất đẹp. Trên bầu trời, ông từng là người phi công chiến đấu. Trở về mặt đất, ông lại là người nông dân. Nếu trong chiến tranh ông phải quan sát từng chuyển động nhỏ trên bầu trời, thì khi về quê, ông quan sát con nước, luống rau, ruộng sen và những công việc thường ngày. Nếu trước đây ông điều khiển máy bay bằng đôi tay để bảo vệ đồng đội và bầu trời Tổ quốc, thì khi về già, đôi tay ấy lại cầm cuốc, cầm lưới, chăm sóc cây cối. Ông không sống như một người muốn được người khác gọi mình là anh hùng. Ông sống như một người dân bình thường. Có lẽ chính sự bình dị ấy khiến người dân quê nhà yêu quý ông.

Người từng sống giữa những trận không chiến ác liệt lại thích cuộc sống yên bình ở quê. Người từng được cả nước biết đến bởi những chiến công lại không tìm cách biến mình thành trung tâm của những câu chuyện. Ông trở về với quê hương như thể những năm tháng trên bầu trời chỉ là một phần trong cuộc đời mà ông đã hoàn thành trách nhiệm của mình. Những người từng gặp ông kể rằng chất Nam Bộ trong ông vẫn còn nguyên vẹn. Ông nói chuyện chân thành, hài hước, đôi khi xưng “tao”, “mày” với những người thân quen. Cách nói ấy không làm ông trở nên nhỏ bé; trái lại, nó khiến hình ảnh người anh hùng trở nên gần gũi hơn bao giờ hết.

Những năm cuối đời, ông vẫn sống gắn bó với quê nhà. Ông tham gia các hoạt động của cộng đồng, quan tâm đến bà con, giữ mối quan hệ với đồng đội và những người từng biết mình. Có một điều mà những câu chuyện về Nguyễn Văn Bảy thường nhắc đến: ông rất thích những công việc gắn với sông nước miền Tây. Hình ảnh một ông già bơi xuồng bắt cá, trồng sen, làm vườn khiến người ta khó hình dung đó chính là người từng điều khiển máy bay phản lực trên bầu trời trong những năm tháng chiến tranh. Nhưng có lẽ chính hình ảnh ấy mới là điều khiến câu chuyện của ông trở nên đáng nhớ. Một người anh hùng không nhất thiết phải sống cả đời trong ánh hào quang. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ với đất nước, ông trở về với cuộc sống bình thường. Ông tìm thấy niềm vui trong những điều giản dị của quê hương. Và chính nơi ấy, những người dân bình thường trở thành những người tiếp tục lưu giữ câu chuyện về ông.

Nhiều năm sau chiến tranh, Nguyễn Văn Bảy còn có dịp gặp lại những người từng ở bên kia chiến tuyến. Những cuộc gặp ấy cho thấy chiến tranh đã đi qua nhưng ký ức về những người lính vẫn còn đó. Những cựu phi công Mỹ từng đối đầu với ông trên bầu trời về sau biết đến Nguyễn Văn Bảy không chỉ như một đối thủ mà còn như một phi công có bản lĩnh và kỹ năng chiến đấu đáng nể. Những cuộc gặp như vậy có một ý nghĩa đặc biệt. Khi chiến tranh kết thúc, những người từng đối đầu có thể nhìn lại quá khứ từ một khoảng cách khác. Những người từng bay trên những chiếc máy bay ở hai phía bầu trời có thể ngồi cùng nhau, nói về những ngày tháng mà khi ấy, mỗi người đều chỉ biết thực hiện nhiệm vụ của mình.

Qua những câu chuyện như thế, người ta càng hiểu rằng chiến tranh không chỉ là những con số về trận đánh. Chiến tranh là những con người cụ thể, với tuổi trẻ, gia đình, ước mơ, nỗi sợ và những lựa chọn của riêng mình. Nguyễn Văn Bảy cũng từng là một người trẻ như thế. Ông từng rời quê hương khi còn rất trẻ. Từng xa gia đình. Từng học những điều mà trước đó ông chưa từng nghĩ mình có thể học. Từng nôn ói trong những chuyến bay huấn luyện. Từng cất cánh trong những trận chiến mà không biết mình có trở về hay không. Từng nhìn chiếc máy bay của mình thủng hàng chục lỗ đạn. Từng bắn rơi máy bay đối phương. Từng được phong tặng danh hiệu Anh hùng. Từng đứng trong đội ngũ những người bảo vệ bầu trời Tổ quốc. Và cuối cùng, ông trở về quê nhà. Có lẽ điều đáng quý nhất ở Nguyễn Văn Bảy không chỉ nằm ở bảy chiến công. Điều đáng quý còn nằm ở cách ông đối diện với cuộc đời. Khi cần chiến đấu, ông chiến đấu. Khi cần học tập, ông cố gắng học tập. Khi được giao nhiệm vụ huấn luyện, ông truyền lại kinh nghiệm. Khi đất nước hòa bình, ông trở về làm một người dân bình thường. Đó là một cuộc đời đi qua nhiều hoàn cảnh nhưng vẫn giữ được sự chân chất của một người con miền Tây.

Ngày 16-9-2019, trong lúc làm vườn tại quê nhà, Nguyễn Văn Bảy đột ngột ngất xỉu. Ông được đưa đi cấp cứu và chuyển lên Bệnh viện Quân y 175 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Các bác sĩ xác định ông bị xuất huyết não nặng. Dù được cứu chữa tận tình, ông không qua khỏi. Tối 22-9-2019, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Đại tá phi công Nguyễn Văn Bảy trút hơi thở cuối cùng, hưởng thọ 84 tuổi. Tin ông qua đời khiến nhiều đồng đội và người dân quê nhà tiếc thương. Những người từng quen hình ảnh ông bơi xuồng, bắt cá, trồng sen, làm vườn từ đó không còn nhìn thấy ông nữa. Những người từng cùng ông chiến đấu trên bầu trời cũng mất đi một người đồng đội. Nhưng câu chuyện về Nguyễn Văn Bảy thì không kết thúc. Nó tiếp tục được kể lại. Được kể bởi những người đồng đội từng bay cùng ông. Được kể bởi những người dân quê hương. Được kể qua những bài viết, những cuốn sách, những thước phim và những cuộc gặp gỡ với thế hệ trẻ. Và mỗi lần câu chuyện ấy được kể lại, hình ảnh người phi công MiG-17 lại hiện lên giữa bầu trời của những năm tháng chiến tranh. Một người con miền Tây từ mảnh đất Lai Vung bước vào quân đội khi tuổi đời còn rất trẻ. Một người từng chỉ học hết lớp 3 nhưng đã vượt qua rất nhiều khó khăn để trở thành phi công. Một người từng nôn trên máy bay trong những ngày huấn luyện nhưng không bỏ cuộc. Một người đã điều khiển chiếc MiG-17 bị thủng tới 84 lỗ đạn trở về sân bay an toàn. Một người đã nhiều lần đối đầu với những đội hình máy bay đông hơn mình. Một người đã bắn rơi bảy máy bay và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Một người từng được Bác Hồ căn dặn phải học giỏi, lái giỏi để ngày thống nhất đưa Bác về thăm đồng bào miền Nam. Một người đã bay trong nước mắt để tiễn Bác Hồ trên bầu trời Hà Nội. Và cũng là một người khi chiến tranh kết thúc đã trở về quê, sống giữa ruộng đồng, sông nước, cây trái như bao người dân miền Tây khác.

Có lẽ, nếu chỉ gọi Nguyễn Văn Bảy là “người anh hùng bắn rơi bảy máy bay” thì vẫn chưa đủ để nói về ông. Bởi đằng sau bảy chiến công là cả một thế hệ đã sống trong những năm tháng đất nước chia cắt và chiến tranh. Đó là thế hệ mà tuổi trẻ của họ gắn với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Họ phải trưởng thành rất nhanh, phải học cách sống xa gia đình, phải làm những công việc mà trước đó chưa bao giờ nghĩ mình sẽ làm. Nguyễn Văn Bảy là một trong những người như thế. Cuộc đời ông nhắc chúng ta rằng những con người làm nên lịch sử đôi khi xuất phát từ những nơi rất bình thường. Họ có thể là một người nông dân, một người công nhân, một người thanh niên miền quê. Họ không nhất thiết phải sinh ra để trở thành anh hùng. Chính hoàn cảnh lịch sử và những lựa chọn của họ đã đưa họ đến những thời khắc mà phẩm chất của một con người được thử thách. Nguyễn Văn Bảy đã đi qua những thử thách ấy bằng sự kiên trì, lòng dũng cảm, sự bình tĩnh và tinh thần trách nhiệm.

Nhưng điều khiến người ta nhớ mãi về ông có lẽ không chỉ là những gì ông đã làm trên bầu trời. Đó còn là những gì ông làm sau khi trở về mặt đất. Một người từng được cả nước biết đến lại chọn cuộc sống bình dị. Một người từng đứng giữa những trang sử hào hùng lại không xem mình là người đặc biệt. Một người từng bay giữa chín tầng mây cuối cùng lại tìm thấy bình yên trên chính mảnh đất quê hương. Hình ảnh ấy khiến câu chuyện về ông có một vẻ đẹp rất riêng. Người ta thường nghĩ người anh hùng phải gắn với những điều lớn lao. Nhưng Nguyễn Văn Bảy cho thấy một hình ảnh khác: người anh hùng cũng có thể trở về làm vườn, trồng sen, bắt cá, nói chuyện với hàng xóm và sống một cuộc đời chân chất. Chính vì thế, hình ảnh “người anh hùng chân đất” trở thành một cách gọi rất đặc biệt khi nhắc đến ông. Chân đất, nhưng từng đứng trên đường băng. Chân đất, nhưng từng làm chủ bầu trời. Chân đất, nhưng đã góp phần bảo vệ bầu trời Tổ quốc. Và rồi cũng chính đôi chân ấy trở về với đất quê hương.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những trận không chiến ác liệt năm nào. Những người trẻ của thời đại ấy nay đã trở thành những câu chuyện lịch sử. Nhiều người đã ra đi, nhiều người tóc đã bạc, những chiếc máy bay từng tung hoành trên bầu trời cũng chỉ còn được nhìn thấy trong bảo tàng và những bức ảnh cũ. Nhưng ký ức về họ vẫn cần được giữ lại. Bởi thế hệ hôm nay được sống trong hòa bình không phải tự nhiên mà có. Đằng sau sự bình yên ấy là tuổi trẻ của rất nhiều người đã dành cho đất nước. Có những người đã hy sinh. Có những người trở về với những vết thương. Có những người như Nguyễn Văn Bảy mang theo những ký ức không thể nào quên về một thời chiến đấu.

Kể lại câu chuyện của ông không phải chỉ để nhắc đến một chiến công trong quá khứ. Đó còn là cách để thế hệ hôm nay hiểu rằng hòa bình quý giá như thế nào. Đó là cách để những người trẻ biết rằng lịch sử không chỉ nằm trong những ngày tháng, những con số hay những trận đánh được ghi trong sách. Lịch sử nằm trong cuộc đời của những con người bằng xương bằng thịt, những người từng có gia đình, có quê hương, có ước mơ nhưng đã lựa chọn đặt trách nhiệm với đất nước lên trên cuộc sống riêng của mình. Nguyễn Văn Bảy đã sống một cuộc đời như vậy. Từ mảnh đất miền Tây, ông đi đến một nơi mà có lẽ khi còn là cậu bé Nguyễn Văn Hoa, ông chưa bao giờ nghĩ mình sẽ đặt chân tới. Từ một người lính bộ binh, ông trở thành phi công. Từ người học viên gặp khó khăn với những bài học văn hóa, ông trở thành người điều khiển máy bay phản lực. Từ một người thanh niên xa quê, ông trở thành Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Và sau tất cả, ông lại trở về làm một người dân bình dị trên chính quê hương mình.

Cuộc đời ấy giống như một vòng tròn. Ông ra đi từ quê hương. Ông trưởng thành trong quân đội. Ông chiến đấu vì đất nước. Ông đi qua những năm tháng hào hùng nhất của tuổi trẻ. Rồi ông trở về quê hương. Để rồi khi ông nằm xuống, mảnh đất đã nuôi dưỡng ông thuở ban đầu lại đón ông trở về. Có những người sống rất lâu nhưng dấu ấn để lại không nhiều. Cũng có những người chỉ cần một phần đời của mình đã đủ để trở thành ký ức của nhiều thế hệ. Nguyễn Văn Bảy thuộc về những con người như thế. Tên ông đã được ghi vào lịch sử Không quân nhân dân Việt Nam. Nhưng điều đẹp nhất trong câu chuyện về ông có lẽ vẫn là hình ảnh một người anh hùng sau những năm tháng chiến tranh trở về với cuộc sống giản dị, gần gũi với nhân dân.

Bầu trời đã từng là nơi ông chiến đấu. Quê hương là nơi ông trở về. Và lịch sử là nơi câu chuyện của ông tiếp tục được lưu giữ. Mỗi khi nhắc đến Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy, người ta có thể nhớ đến bảy chiếc máy bay đã bị ông bắn rơi. Nhưng phía sau con số ấy là một điều lớn hơn: đó là câu chuyện về một người con miền Nam đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho đất nước, một người đã vượt qua hoàn cảnh để làm được điều tưởng như không thể, một người đã sống và chiến đấu bằng tất cả trách nhiệm của mình. Và rồi, khi đất nước hòa bình, ông không cần hào quang. Ông chỉ cần trở về nhà. Trở về với dòng sông, cánh đồng, cây sen, chiếc xuồng nhỏ và mảnh vườn quê. Trở về với cuộc sống mà có lẽ ông đã từng mong ước trong những năm tháng ngồi trong buồng lái giữa tiếng động cơ và tiếng đạn. Người phi công năm nào đã đi qua bầu trời. Người anh hùng năm nào đã đi qua chiến tranh. Và người nông dân Nguyễn Văn Bảy cuối cùng đã trở về với đất. Nhưng câu chuyện về ông vẫn còn ở lại. Ở lại trong ký ức của đồng đội. Ở lại trong tình cảm của người dân Đồng Tháp. Ở lại trong những trang tư liệu lịch sử. Và ở lại trong câu chuyện mà thế hệ hôm nay kể cho thế hệ mai sau về một thời hoa lửa – một thời mà những người trẻ như Nguyễn Văn Bảy đã sống, đã chiến đấu và đã góp phần làm nên ngày hòa bình của đất nước hôm nay.