Người anh hùng thầm lặng giữa lòng Sài Gòn

Trong những năm tháng chiến tranh, giữa một Sài Gòn được kiểm soát chặt chẽ bởi chính quyền và quân đội đối phương, có những người âm thầm sống, làm việc và hoạt động ngay giữa lòng địch. Họ mang trên mình những thân phận hoàn toàn bình thường nhưng phía sau đó là những nhiệm vụ đặc biệt. Anh hùng LLVTND Trần Văn Lai là một con người như thế.

Nếu có dịp đến Bảo tàng tỉnh Thái Bình, du khách có thể bắt gặp một chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng, mang biển số EL-6899. Chiếc xe là một trong những kỷ vật gắn với cuộc đời hoạt động của Trần Văn Lai, người con quê xã Vũ Đông, TP Thái Bình, từng nhiều năm hoạt động bí mật trong nội thành Sài Gòn - Gia Định.

Trần Văn Lai, bí danh Năm U.Som, tự Mai Hồng Quế, là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông được giao nhiệm vụ đặc biệt: hoạt động ngay trong lòng địch, tiếp cận các cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn và những cơ quan của Mỹ để thu thập thông tin, tài liệu phục vụ cách mạng.

Theo yêu cầu của Tư lệnh Trần Hải Phụng, ông thực hiện phương châm “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Nghĩa là phải có một nghề nghiệp phù hợp, tạo dựng được quan hệ với quần chúng và có đầy đủ giấy tờ hợp pháp để tồn tại giữa thành phố do đối phương kiểm soát.

Trần Văn Lai đóng vai một nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập, sử dụng tên giao dịch Mai Hồng Quế. Đồng thời, ông được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Vị trí này giúp ông có điều kiện tiếp cận nhiều tài liệu quan trọng liên quan đến các công trình và cơ quan đầu não.

Một trong những chiến công đáng chú ý nhất của ông là thu thập được bản đồ hệ thống đường cống ngầm của Sài Gòn. Sau khi lấy được tài liệu, ông cắt bản đồ thành nhiều mảnh, đánh dấu thứ tự rồi khéo léo ngụy trang dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Với chiếc xe mang danh nghĩa nhà thầu của Dinh Độc Lập, ông vận chuyển tài liệu ra ngoài một cách an toàn.

Bản đồ hệ thống cống ngầm sau đó trở thành nguồn tư liệu quan trọng, giúp lực lượng cách mạng có thể luồn lách, trú ẩn và tiếp cận nhiều mục tiêu trong thành phố.

Không dừng lại ở việc thu thập tin tức, Trần Văn Lai còn trực tiếp xây dựng cơ sở phục vụ hoạt động biệt động. Từ năm 1962, ông bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Tại đây, ông tự mình đào và xây dựng hầm bí mật, vận chuyển hàng chục tấn đất đá ra ngoài mà không để đối phương phát hiện.

Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa xuống hầm, bảo đảm an toàn để phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Năm 1966, ông tiếp tục được giao tìm một căn nhà tại khu vực Bà Chiểu để xây dựng hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy trong dịp Tết Mậu Thân.

Sau Tết Mậu Thân 1968, hoạt động của lực lượng biệt động bị đối phương phát hiện. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ ông. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu, còn ông được tổ chức chỉ đạo lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Cuộc đời Trần Văn Lai là câu chuyện về một người chiến sĩ đã biến thân phận đời thường thành vỏ bọc để hoạt động ngay giữa nơi nguy hiểm nhất. Những gì ông làm được không chỉ thể hiện lòng dũng cảm mà còn cho thấy sự mưu trí, kiên trì và tinh thần hy sinh thầm lặng của người chiến sĩ biệt động Sài Gòn.