NGƯỜI BÁC SĨ VÀ DÒNG NHẬT KÝ ĐỨC PHỔ
"Đời phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố" – dòng chữ chân thành ấy được viết bởi một cô gái Hà Nội đài các, người đã rời bỏ cuộc sống bình yên nơi thủ đô để dấn thân vào vùng đất lửa Đức Phổ, Quảng Ngãi. Đó là bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm. Giữa tiếng bom B-52 gầm hú và ranh giới mong manh giữa sống và chết, cuốn nhật ký của chị không chỉ ghi lại những ca mổ nghẹt thở trong hầm tối mà còn sáng ngời một tâm hồn nhân hậu, một tình yêu thương đồng đội tha thiết. Chị đã ngã xuống khi tuổi đời mới 28, nhưng ngọn lửa từ trái tim chị vẫn cháy mãi, vượt qua thời gian và lòng thù hận.
Đặng Thùy Trâm sinh ra trong một gia đình trí thức tại Hà Nội. Tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1966, chị không chọn ở lại hậu phương an toàn mà xung phong vào chiến trường miền Nam. Trạm dừng chân của chị là Bệnh xá huyện Đức Phổ – nơi được mệnh danh là "tọa độ chết" của tỉnh Quảng Ngãi. Nơi đây, chị được giao nhiệm vụ Trưởng bệnh xá, phụ trách cứu chữa cho hàng ngàn thương bệnh binh từ các mặt trận gửi về.
Một nữ bác sĩ trẻ, dáng người mảnh mai, chưa từng quen với nắng gió miền Trung hay muỗi rừng và sốt rét, nay phải làm việc trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Bệnh xá Đức Phổ chỉ là những gian hầm mông quạnh nằm sâu trong rừng núi, thiếu thốn từ viên thuốc kháng sinh, bông băng cho đến dụng cụ phẫu thuật. Nhưng chính trong gian khổ ấy, bản lĩnh và tình yêu thương người của Đặng Thùy Trâm đã tỏa sáng hơn bao giờ hết. Chị vừa là người thầy thuốc trực tiếp cầm dao mổ, vừa là người chị, người mẹ tinh thần của các thương binh.
Những dòng nhật ký chị ghi lại trong những đêm thức trắng bên đèn bão là minh chứng chân thực nhất cho lòng quả cảm. Chị viết về những ca mổ dưới làn bom tọa độ, khi trần hầm sạt lở đất đá xuống lưng; chị viết về những giọt nước mắt nghẹn ngào khi không thể cứu sống một chiến sĩ trẻ vì cạn kiệt nguồn máu dự trữ; và chị cũng viết về nỗi nhớ Hà Nội quay quắt, nhớ tiếng chuông chùa Trấn Quốc, nhớ hoa xà cừ rơi trên đường Hoàng Diệu. Nhưng tất cả niềm riêng ấy đều được gác lại để nhường chỗ cho trách nhiệm với đồng đội và Tổ quốc.
Chiều ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một đợt càn quét quy mô lớn của quân đội Mỹ vào căn cứ bệnh xá, Đặng Thùy Trâm cùng một vài chiến sĩ bảo vệ đã chủ động ở lại gài mìn, nổ súng đánh lạc hướng địch để các thương binh kịp thời sơ tán sâu vào rừng. Một mình chị với khẩu súng trường M1 đã kiên cường chiến đấu chống trả lại cả một toán lính Mỹ được trang bị vũ khí hiện đại. Chị ngã xuống bên vách đá khi trên tay vẫn cầm chặt khẩu súng, để lại tuổi thanh xuân phơi phới nơi núi rừng Đức Phổ.
Sau trận đánh, người lính Mỹ Frederic Whitehurst đã thu nhặt cuốn nhật ký của chị từ dải đất rực lửa. Khi định đốt nó đi, người phiên dịch ngụy Nguyễn Trung Hiếu đã ngăn lại bằng một câu nói lịch sử: "Đừng đốt, bản thân nó đã có lửa rồi!". Cuốn nhật ký ấy đã đi qua nửa vòng trái đất, được người lính Mỹ gìn giữ suốt 35 năm như một di vật thiêng liêng trước khi được trao trả lại cho gia đình chị tại Hà Nội vào năm 2005. Cuốn nhật ký Đặng Thùy Trâm khi xuất bản đã làm lay động hàng triệu trái tim trên toàn thế giới, trở thành ngọn đuốc soi đường cho thế hệ trẻ về ý nghĩa của cuộc sống, về lòng dũng cảm và Tình yêu thương con người trong thời hoa lửa.
