Người bảo vệ Bác Hồ và hiến cả gia tài cho cách mạng

* Cơ sở của cách mạng ở Côn Minh

Quê gốc ở làng Kim Liên của Thăng Long - Hà Nội, nhưng mới 15 tuổi, bà đã theo mẹ sang Côn Minh, Trung Quốc sinh sống. Khoảng năm 1935, đồng chí Vũ Anh (bí danh là Trịnh Đông Hải) là một trong hai người được đồng chí Lê Hồng Phong và Hà Huy Tập, nhận nhiệm vụ xây dựng cơ sở Đảng ở Côn Minh - Vân Nam. Từ Thái Lan sang đây, đồng chí tập hợp bà con Việt kiều yêu nước trong “Hội đồng hương”. Chỉ trong thời gian ngắn, Hội đồng hương đã phát triển khá nhiều hội viên. Dần dần, cán bộ của Hội được tăng cường do một số nhà cách mạng từ trong nước sang. Trên cơ sở đó, “Hội đồng hương” đổi tên thành “Việt Nam cách mạng giải phóng”. Bà Hoa và chồng, ông Tống Minh Phương tích cực tham gia hoạt động cho tổ chức, quyên góp, gửi tiền về nước theo đường dây bí mật cho hiệu sách chợ Đồng Xuân - hiệu sách lớn nhất của Đảng ta ở Hà Nội, có từ thời Mặt trận Dân chủ Đông Dương. Ngoài ra, Hội còn mua sách về chủ nghĩa Mác-Lênin cho hội viên. Ở Côn Minh, bà mở quán cà phê “Tân Nam” vừa che mắt địch, vừa có kinh phí nuôi anh em và mua sách báo, góp thêm quỹ cho Hội. Nhà bà trở thành địa điểm hội họp của Hội và là cơ sở nuôi giấu cán bộ từ trong nước sang.

Giữa năm 1941, Mặt trận Việt Minh thành lập, từ đó, Hội bắt liên lạc, ủng hộ Việt Minh chống Pháp. Năm 1944, ở Côn Minh có một số binh sĩ của lực lượng không quân Mỹ thuộc phe Đồng minh - những người Mỹ tiến bộ - hứa sẽ giúp ta vũ khí nếu được gặp đại diện chính thức của Việt Minh từ trong nước; vì vậy, Hội Việt Nam cách mạng giải phóng bí mật cử người đến chiến khu, liên lạc với Mặt trận Việt Minh. Sau đó, đích thân Bác Hồ sang Côn Minh, có đồng chí Phùng Thế Tài đi bảo vệ.

Bác ở nhà ông bà Tống Minh Phương - Trần Thị Hoa để tiếp xúc bí mật với những người thuộc phe Đồng minh và hội đàm với họ. Sau này, trong hồi ký của mình “Bác Hồ, những kỷ niệm không quên” (NXB QĐND, H.2002) thượng tướng Phùng Thế Tài nhớ lại: “Đến Côn Minh, tôi đưa đến nhà anh chị Tống Minh Phương, một cơ sở của Đảng mà tôi đã biết hồi còn hoạt động ở đây. Anh chị bố trí cho Bác ở trên căn gác tuy chật hẹp nhưng cũng đủ kê một cái giường cho Bác nằm và một cái bàn để Bác làm việc… Thời gian Bác lưu lại Côn Minh khoảng gần bốn tháng …. Mùa xuân năm Ất Dậu 1945, đến giữa lúc ba bác cháu tôi vẫn ở Côn Minh, anh chị Tống Minh Phương đã tổ chức cho chúng tôi ăn một cái Tết xa quê hương đầy đủ cả về vật chất và tinh thần. Sau Tết, những cuộc đàm phán với Mỹ đi vào giai đoạn kết thúc….Có thể nói, mọi yêu cầu của Bác nêu ra đều được tướng Sê-nô chấp nhận”. Quân Đồng minh đã đồng ý ủng hộ Mặt trận Việt Minh một số vũ khí, thuốc men…

Sau những cuộc gặp gỡ giữa lãnh tụ Hồ Chí Minh với tướng Sê-nô, đại diện Tập đoàn Không quân số 14 của Đồng minh, vào tháng 3/1945 mối quan hệ hợp tác giữa Việt Minh và Đồng minh đã được thiết lập. Một cuộc liên hoan mừng bước khởi sự tốt đẹp với quân Đồng minh được tổ chức ngay tại nhà ông bà, do chính bà làm đầu bếp và tiếp khách quý. Ngày Bác trở lại Pác Bó, lãnh đạo toàn Đảng toàn dân khởi nghĩa, bà vẫn phải ở lại Côn Minh để làm cơ sở liên lạc của Đảng.