Người cả đời viết về đất nước và nhân dân
Nguyễn Khoa Điềm là một trong những tác giả tiêu biểu cho cho thế hệ nhà thơ thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Ngòi bút ông thăng hoa ở những trang thơ viết về đất nước và nhân dân, cả trước và sau khi đất nước thống nhất. Người nghệ sĩ này khẳng định dấu ấn bằng ngôn ngữ thơ giàu tính triết lý và chính luận. Chính vì thế, các tác phẩm của ông đều khiến người đọc phải ngẫm nghĩ để thấu được ý tứ sâu sắc mà câu chữ chuyên chở.
Nguyễn Khoa Điềm sinh năm 1943 tại Huế trong một gia đình trí thức Cách mạng. Nhà thơ có một tuổi thơ không trọn vẹn khi bố mất năm ông vừa tròn 11 tuổi. Từ đó, ông sống với mẹ trong khu phố nghèo, chứng kiến nhiều mảnh đời vất vả mưu sinh.
Năm mười hai tuổi, Nguyễn Khoa Điềm lại phải sống xa mẹ, rời quê hương ra Bắc học tại trường học sinh miền Nam. Năm 1964, ông tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội, cùng lứa với Phạm Tiến Duật và Lê Anh Xuân. Sau đó, Nguyễn Khoa Điềm quay trở về quê hương và hoạt động ở chiến trường Thừa Thiên – Huế. Trong một trận càn, ông bị địch bắt giam tại nhà lao Thừa Phủ suốt mấy tháng trời. Đến chiến dịch Mậu Thân năm 1968, ông được giải thoát và tiếp tục hoạt động Cách mạng. Cũng chính thời điểm này, Nguyễn Khoa Điềm bắt đầu hành trình đến với thơ ca. Nhà thơ cho rằng mình không có năng khiếu về thơ ca và sáng tác nghệ thuật. Tất cả đều nhờ vào quá trình học hỏi cũng như tìm tòi khổ luyện, hòa vào dòng chảy thời đại để tìm kiếm thi liệu. Năm 1975, Nguyễn Khoa Điềm chính thức là hội viên Hội Nhà Văn Việt Nam và có mặt trong Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khóa III. Đến năm 1995, nhà thơ được bầu làm Tổng Thư ký Hội Nhà văn Việt Nam khóa V.
Là nhà thơ thuộc thế hệ kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Khoa Điềm đã mang cả một thời đại hào hùng vào trong thơ, phơi trải lên từng trang giấy nỗi lòng, trăn trở và suy tư của người đi trước. Thơ của thi sĩ là sự hòa quyện và thăng hoa giữa trí tuệ và cảm xúc, tài năng và tâm hồn. Ông đã phác họa một cách chân thật chiến trường Bình Trị Thiên đầy khói lửa và phong trào đấu tranh trong đô thị tạm chiến miền Nam. Nhà thơ không hề tô hồng hiện thực mà ông nhìn trực diện vào nó, không né tránh sự đau thương trong chiến tranh mà thẳng thắn phơi bày. Càng xót xa trước sự tàn bạo của kẻ địch, tác giả càng thương cảm nhân dân, người mẹ già, con thơ và đặc biệt là những chàng lính với sứ mệnh giữ gìn đất nước cao cả. Giai đoạn kháng chiến khó khăn là thế nhưng nó chưa bao giờ là rào cản cho tình cảm lứa đôi. Trong mưa bom bão đạn, đoạn tình cảm trong sáng của họ càng trở nên đẹp đẽ và thiêng liêng hơn bao giờ hết.
