NGƯỜI CẦM BÚT TRÊN TUYẾN ĐẦU KHU V VÀ BẢN TRƯỜNG CA "NHẬT KÝ CHIẾN TRANH" BẤT TỬ DƯỚI LÒNG ĐẤT THÉP DUY XUYÊN
Trong lịch sử văn học cách mạng và cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hình tượng người nghệ sĩ – chiến sĩ một tay cầm bút, một tay cầm súng dấn thân vào những tâm điểm hủy diệt khốc liệt nhất đã trở thành biểu tượng rực rỡ của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Liệt sĩ, Nhà văn, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Chu Cẩm Phong (tên thật là Trần Tiến) – cán bộ Tiểu ban Văn nghệ Khu V, phóng viên Thông tấn xã Giải phóng Trung Trung Bộ, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam – là một trong những ngọn cờ tiêu biểu cho tinh thần dấn thân ấy. Cuộc chiến đấu ngoan cường đến hơi thở cuối cùng trong lòng hầm bí mật tại gò Tranh, Duy Xuyên (Quảng Nam) ngày 1 tháng 5 năm 1971 cùng cuốn Nhật ký chiến tranh viết bằng máu và lửa của ông đã tạc nên một tượng đài bi tráng về khí phách bất khuất của người chiến sĩ giải phóng quân.
Giai đoạn 1968 – 1971, vùng đồng bằng Quảng Đà và chiến trường Khu V là nơi thử thách sự sống còn của cách mạng:
Sau đòn choáng váng Mậu Thân 1968, quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn điên cuồng mở các chiến dịch "Bình định cấp tốc", "Bình định đặc biệt", rải chất độc hóa học, huy động xe tăng, pháo bầy và máy bay B-52 cày nát các thôn xóm hòng biến đồng bằng thành "vùng trắng".
Quân địch áp dụng chiến thuật "nhổ cỏ U Minh", "xới đất tìm hầm", đóng chốt dày đặc khắp các ngã đường, bến sông để cắt đứt liên lạc giữa căn cứ miền núi với vùng giải phóng ven đô.
Đối với người phóng viên, nhà văn chiến trường thời điểm này, muốn có trang viết chân thực phản ánh hơi thở cuộc chiến thì không thể ngồi ở chiến khu an toàn mà phải chấp nhận vượt qua vòng vây bom đạn, xuống tận các hầm bí mật, cùng ăn khoai sắn mốc meo, cùng đánh giáp lá cà với quân giặc để bảo vệ từng tấc đất.
Nhà văn Chu Cẩm Phong đã dấn thân vào tâm điểm sinh tử ấy với tất cả bầu nhiệt huyết của người trí thức trẻ mang lý tưởng cộng sản.
Người con xứ Quảng với khát vọng trở về chiến trường quê hương
Chu Cẩm Phong sinh ngày 12 tháng 8 năm 1941 tại Hội An, tỉnh Quảng Nam trong một gia đình công chức nề nếp, có truyền thống yêu nước:
Năm 1954, sau Hiệp định Genève, ông cùng gia đình tập kết ra Bắc khi mới 13 tuổi, theo học tại Trường Học sinh miền Nam và sau đó thi đỗ vào Khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.
Sớm bộc lộ năng khiếu văn chương, tư duy sâu sắc và tình yêu tha thiết với quê hương miền Nam ruột thịt, khi tốt nghiệp đại học năm 1964, ông từ chối cơ hội ở lại làm việc tại các cơ quan văn hóa Thủ đô để tình nguyện vượt Trường Sơn trở về chiến trường miền Nam.
Đặt chân đến căn cứ Trung Trung Bộ, ông nhận nhiệm vụ tại Ban Tuyên huấn Khu V, làm phóng viên cho Thông tấn xã Giải phóng Trung Trung Bộ, sau đó chuyển sang làm việc tại Tiểu ban Văn nghệ Khu V (thuộc Hội Văn nghệ Giải phóng miền Trung Trung Bộ).
Bút danh Chu Cẩm Phong được ghép từ tên người mẹ và quê hương, đánh dấu chặng đường sáng tác lăn lộn nơi tuyến lửa của một ngòi bút tài hoa.
Người chiến sĩ – nhà văn lăn lộn nơi chiến hào đồng bằng
Từ năm 1967 đến đầu năm 1971, Chu Cẩm Phong liên tục có mặt ở các trọng điểm ác liệt nhất của chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng:
Ông lặn lội qua các vùng đất lửa Duy Xuyên, Điện Bàn, Đại Lộc, cùng ăn ở dưới hầm bí mật với du kích và má Ba, mẹ Suốt miền Trung, vừa cầm súng đánh càn, vừa viết tin, ký sự chiến trường và truyện ngắn.
Các tác phẩm của ông như Mặt biển – Mặt trận, Rét tháng Giêng, và đặc biệt là tập Nhật ký chiến tranh (được ông ghi chép tỉ mỉ từng ngày từ năm 1967 cho đến ngày hy sinh) là những trang văn chân thực, sinh động, giàu sức chiến đấu. Những trang viết tái hiện chân thực sự tàn khốc của bom đạn, sự kiên cường chịu đựng của nhân dân và niềm tin tất thắng vào ngày độc lập của non sông.
Không chỉ viết văn, ông còn trực tiếp tham gia nhiều trận chống càn, vót chông, gài mìn, nhiều lần cứu giúp thương binh vượt qua làn đạn pháo dày đặc của quân thù.
Khúc tráng ca quyết tử dưới lòng hầm bí mật tại gò Tranh (01/5/1971)
Tháng 4 năm 1971, nhà văn Chu Cẩm Phong cùng một số đồng chí trong tổ công tác xuống bám trụ tại xã Xuyên Phú (nay là xã Duy Tân), huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam để thu thập tư liệu viết về phong trào chiến tranh du kích địa phương:
Ngày 27 tháng 4 năm 1971, trong trang nhật ký cuối cùng, ông vẫn kịp ghi lại những dòng văn kiên định: "Đói, khát và mệt... Nhưng cuộc chiến đấu vẫn tiếp diễn. Ta phải kiên cường bám trụ đến cùng...".
Sáng ngày 1 tháng 5 năm 1971, một tiểu đoàn lính bộ binh và lính biệt kích ngụy mở cuộc càn quét lớn vào khu vực gò Tranh (xã Xuyên Phú). Địch dò tìm và phát hiện ra nắp hầm bí mật nơi tổ công tác của ông đang ẩn nấp.
Quân thù bao vây chặt miệng hầm, liên tục dùng loa kêu gọi đầu hàng để đổi lấy tính mạng, rồi dùng lựu đạn cay và súng bắn xối xả xuống ngách hầm.
Trong thế chân vạc ngàn cân treo sợi tóc, không thể rút lui, người nhà văn 30 tuổi cùng các đồng chí kiên quyết không khuất phục. Ông bình tĩnh phân công vị trí, cùng đồng đội dùng súng tiểu liên AK và lựu đạn bắn trả quyết liệt, bẻ gãy nhiều đợt áp sát của đối phương.
Cuộc đọ súng không cân sức dưới lòng đất chật hẹp, ngột ngạt diễn ra suốt nhiều giờ đồng hồ. Quân địch cay cú ném lựu đạn lân tinh và xả đạn điên cuồng vào cửa hầm. Đồng chí Chu Cẩm Phong cùng các chiến sĩ trong hầm đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh vào trưa ngày 1 tháng 5 năm 1971.
Nhà văn Chu Cẩm Phong ngã xuống khi tuổi đời vừa tròn 30 – dâng hiến trọn vẹn sức trẻ, tài năng và ngòi bút cho non sông gấm vóc.
Tôn vinh người nghệ sĩ – chiến sĩ anh hùng
Sau ngày đất nước thống nhất, cuốn sổ tay ghi nhật ký của Chu Cẩm Phong được đồng đội và gia đình tìm kiếm, quy tập nguyên vẹn. Tác phẩm Nhật ký chiến tranh của Chu Cẩm Phong được xuất bản năm 2000, trở thành một trong những áng văn học tư liệu chiến tranh xuất sắc nhất của nền văn học cách mạng Việt Nam, sánh vai cùng Nhật ký Đặng Thùy Trâm và Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc.
Năm 2007, nhà văn Chu Cẩm Phong đã vinh dự được Chủ tịch nước truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
Ghi nhận những chiến công đặc biệt xuất sắc và sự hy sinh anh dũng vô song vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, năm 2010, Liệt sĩ, Nhà văn Chu Cẩm Phong đã vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Ông là một trong số rất ít nhà văn của Quân đội nhân dân và Hội Nhà văn Việt Nam được tôn vinh cả hai danh hiệu cao quý: Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật và Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Để đời đời ghi nhớ công ơn người con kiên trung:
Tên tuổi của Anh hùng Liệt sĩ Chu Cẩm Phong được trân trọng đặt cho các tuyến phố lớn tại thành phố Đà Nẵng, thành phố Tam Kỳ, thành phố Hội An (tỉnh Quảng Nam) và nhiều trường học trên địa bàn miền Trung.
Khu di tích Hầm bí mật nơi nhà văn hy sinh tại gò Tranh (xã Duy Tân, huyện Duy Xuyên) được xây dựng trang nghiêm thành "Địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ mai sau.
Cuộc đời 30 mùa xuân của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Chu Cẩm Phong là một bản anh hùng ca bất tử về dũng khí, lòng trung trinh ái quốc và thiên chức thiêng liêng của người cầm bút thời chiến. Từ giảng đường Đại học Tổng hợp Hà Nội đến lòng hầm bí mật rực lửa tại đất mẹ Duy Xuyên, hình tượng người nhà văn ghìm súng chiến đấu đến hơi thở cuối cùng mãi mãi là niềm tự hào sáng ngời của văn học cách mạng và Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
