Người cận vệ hơn hai mươi năm bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh

Hoàng Hữu Kháng sinh năm 1912 tại làng Nguyệt Giám, xã Minh Tân, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình trước đây, trong một gia đình nông dân nghèo. Tên khai sinh của ông là Nguyễn Văn Cao. Lớn lên giữa thời kỳ đất nước chịu ách thống trị của thực dân Pháp, ông sớm tham gia các phong trào yêu nước tại địa phương, trong đó có hoạt động của những tổ chức nông dân và tự vệ cứu quốc. Năm 1940, khi phong trào cách mạng bị đàn áp mạnh, Nguyễn Văn Cao tham gia bảo vệ một cuộc mít tinh kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga tại khu vực chợ Cao Mại, tỉnh Thái Bình. Khi thực dân Pháp phát hiện và tìm cách bắt giữ người diễn thuyết, ông tham gia chống trả, tạo điều kiện để cán bộ cách mạng thoát khỏi sự truy bắt. Sau sự kiện ấy, ông bị bắt và kết án năm năm tù, trải qua thời gian giam giữ tại các nhà tù Sơn La, Hòa Bình và Chợ Chu. Dù phải sống trong điều kiện khắc nghiệt, ông vẫn kiên trì học tập, giữ vững tinh thần cách mạng và tham gia hoạt động bí mật cùng những tù nhân chính trị. Cuối năm 1944, Nguyễn Văn Cao cùng một số đồng chí, dưới sự chỉ huy của Song Hào, tổ chức vượt ngục thành công và trở về tiếp tục hoạt động cách mạng.

Sau khi thoát khỏi nhà tù, ông được phân công tham gia Cứu quốc quân III tại chiến khu Nguyễn Huệ, sau đó đảm nhiệm công tác tại Trường Quân chính kháng Nhật ở Tân Trào. Đầu năm 1945, ông sử dụng tên Nguyễn Văn Lý và được lựa chọn tham gia lực lượng bảo vệ lãnh tụ Hồ Chí Minh. Đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng bởi sự an toàn của người đứng đầu cách mạng gắn liền với khả năng lãnh đạo, chỉ đạo phong trào trong giai đoạn lịch sử quyết định. Tháng 5/1945, ông bắt đầu đảm nhận công tác bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ này qua nhiều thời kỳ. Trong những năm đầu thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông cùng lực lượng cảnh vệ bảo vệ Bác trong các chuyến công tác, hội nghị và những cuộc tiếp xúc ngoại giao quan trọng. Khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, lực lượng cảnh vệ phải tổ chức bảo vệ Bác di chuyển đến căn cứ Việt Bắc, đồng thời giữ bí mật tuyệt đối về lịch trình và nơi làm việc của Người.

Một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời ông diễn ra năm 1947, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tên mới cho tám chiến sĩ cận vệ, tạo thành câu khẩu hiệu “Trường – Kỳ – Kháng – Chiến – Nhất – Định – Thắng – Lợi”. Nguyễn Văn Cao được nhận tên Kháng, đồng thời sử dụng họ và tên đệm Hoàng Hữu, trở thành Hoàng Hữu Kháng. Tên gọi này gắn bó với ông trong suốt cuộc đời hoạt động và công tác. Trong những năm tiếp theo, Hoàng Hữu Kháng tiếp tục bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh qua nhiều hoàn cảnh, từ căn cứ kháng chiến đến những chuyến thăm, làm việc sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc. Ngoài nhiệm vụ trực tiếp bảo vệ, ông còn có đóng góp quan trọng trong việc xây dựng tổ chức, đào tạo cán bộ và phát triển nghiệp vụ của lực lượng cảnh vệ. Ông có 36 năm công tác trong lực lượng, trong đó nhiều năm đảm nhiệm cương vị lãnh đạo Cục Cảnh vệ.

Hoàng Hữu Kháng qua đời năm 1993. Năm 2016, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời ông là câu chuyện về sự trung thành, tinh thần trách nhiệm và những đóng góp thầm lặng của người chiến sĩ làm nhiệm vụ bảo vệ lãnh tụ và các cơ quan trọng yếu của đất nước.