Người che giấu cả kho vũ khí

Trước khi những trận đánh lớn diễn ra, phía sau chiến trường luôn có những người âm thầm chuẩn bị từng điều kiện cần thiết. Với lực lượng biệt động Sài Gòn, việc có nơi trú ém, có vũ khí và có thông tin chính xác về mục tiêu là yếu tố đặc biệt quan trọng. Trần Văn Lai đã dành nhiều năm để thực hiện những công việc ấy ngay giữa lòng đối phương.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Ông mang bí danh Năm U.Som, tự Mai Hồng Quế và là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, ông được giao nhiệm vụ hoạt động trong nội thành Sài Gòn. Công việc của ông là trinh sát các mục tiêu, thu thập tin tức, tài liệu, xây dựng cơ sở cách mạng và hỗ trợ cán bộ của ta hoạt động bí mật.

Để bảo đảm thân phận, ông thực hiện phương châm “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập với tên Mai Hồng Quế.

Ông còn được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Từ đây, ông tiếp cận được nhiều tài liệu liên quan đến những công trình quan trọng.

Một trong những tài liệu đáng chú ý nhất là bản đồ hệ thống cống ngầm của Sài Gòn. Ông chia bản đồ thành nhiều mảnh, đánh dấu thứ tự và giấu dưới đệm xe cùng bánh xe sơ cua để đưa ra ngoài.

Chiếc ô-tô màu trắng biển số EL-6899 trở thành phương tiện phục vụ những chuyến vận chuyển bí mật. Hiện chiếc xe được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình.

Bên cạnh công việc trinh sát, Trần Văn Lai còn trực tiếp chuẩn bị cơ sở vật chất cho các hoạt động quân sự.

Từ năm 1962, ông bán hai biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Tại đây, ông tự đào và xây dựng hầm bí mật. Hàng chục tấn đất đá được đưa ra ngoài mà không để đối phương phát hiện.

Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về hầm. Hơn 2,5 tấn vũ khí được cất giấu an toàn, trở thành nguồn vũ khí phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Những vũ khí này được chuẩn bị cho các lực lượng biệt động đánh vào những mục tiêu quan trọng tại Sài Gòn như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, ông tiếp tục xây dựng căn cứ dự bị tại căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu. Tại đây, ông xây dựng một hầm nổi làm căn cứ mật cho Sở Chỉ huy.

Những công việc ấy diễn ra trong hoàn cảnh vô cùng nguy hiểm. Mỗi căn nhà phải giữ được vẻ bình thường, mỗi chuyến xe phải không gây nghi ngờ và mọi hoạt động đều phải được che giấu cẩn thận.

Sau Tết Mậu Thân, đối phương phát hiện nhiều cơ sở biệt động. Trần Văn Lai cũng bị lộ và trở thành đối tượng bị truy bắt gắt gao. Chính quyền Việt Nam cộng hòa treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ ông, đồng thời tịch thu phần lớn tài sản.

Ông được lệnh lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Những gì Trần Văn Lai thực hiện trước Tết Mậu Thân 1968 cho thấy đằng sau một cuộc tiến công lớn là cả quá trình chuẩn bị âm thầm và lâu dài. Những căn hầm, kho vũ khí, bản đồ và tuyến đường bí mật đều có dấu ấn của những người chiến sĩ hoạt động trong bóng tối. Trong số đó, Trần Văn Lai là một gương mặt tiêu biểu cho sự mưu trí và quả cảm của biệt động Sài Gòn.