NGƯỜI CHÉP SỬ BẰNG MÁU
Nguyễn Huy Toàn nhập ngũ khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang ở giai đoạn khốc liệt nhất. Với cây bút và cuốn sổ tay, ông có mặt tại những trọng điểm đánh phá ác liệt như Đường 9 - Nam Lào, Thành cổ Quảng Trị và chiến dịch giải phóng Tây Nguyên. Nhiệm vụ của ông không chỉ là cầm súng chiến đấu như một người lính thực thụ mà còn phải ghi chép lại diễn biến các trận đánh, danh sách thương vong và những tấm gương dũng cảm ngay tại trận địa.
Sau khi nghỉ hưu với quân hàm Đại tá, ông Nguyễn Huy Toàn không chọn sự an nhàn. Ông biến căn nhà nhỏ của mình thành một "trung tâm lưu trữ" đặc biệt. Với trí nhớ phi thường và kho tư liệu đồ sộ được tích lũy qua hàng chục năm, ông bắt đầu hành trình tìm kiếm thông tin liệt sĩ.
Chắp nối những mảnh vỡ: Ông dành hàng ngàn giờ đồng hồ để đối chiếu các bản danh sách quân số cũ, sơ đồ mộ chí và nhật ký hành quân. Có những liệt sĩ bị sai lệch thông tin do lỗi đánh máy hoặc tên địa danh thay đổi, ông đã lặn lội đến tận các chiến trường xưa để xác minh, hỏi thăm những cựu chiến binh còn sống nhằm khôi phục lại sự thật lịch sử.
Minh oan cho những linh hồn: Đáng quý hơn cả là việc ông đã giúp minh oan cho nhiều trường hợp quân nhân bị mất tin tức hoặc bị hiểu lầm trong chiến tranh. Bằng những chứng cứ đanh thép từ tư liệu gốc, ông đã trả lại danh dự và chế độ chính sách cho nhiều gia đình liệt sĩ vốn đã phải chịu thiệt thòi suốt nửa thế kỷ.
Dù tuổi đã cao, đôi mắt đã mờ đi vì đọc quá nhiều hồ sơ cũ, nhưng ông vẫn miệt mài bên bàn làm việc. Ông không thu bất cứ một đồng phí nào từ các gia đình liệt sĩ. Với ông, mỗi lần giúp được một người mẹ tìm thấy mộ con, một người vợ tìm thấy tên chồng trên bia đá là một lần ông thấy lòng mình thanh thản, như vừa hoàn thành một mệnh lệnh chiến đấu từ thời trai trẻ.
