Người chỉ huy công binh bám đường giữa lửa bom Trường Sơn
Là cán bộ công binh thuộc Đoàn 559, đồng chí nhiều năm trực tiếp chỉ huy và tham gia bảo đảm giao thông trên tuyến đường số 20A – một trong những trọng điểm bị địch đánh phá ác liệt nhất. Luôn gương mẫu đi đầu, nhận phần việc khó khăn, nguy hiểm, đồng chí bền bỉ làm việc hàng trăm đêm mỗi năm, nhiều lần bị bom vùi vẫn kiên cường bám đường, chỉ huy đơn vị sửa chữa kịp thời, tháo gỡ hàng trăm quả bom, mìn các loại. Với tinh thần dũng cảm, tận tụy, trách nhiệm và năng lực tổ chức chỉ huy hiệu quả,
Tô Quang Lập, sinh năm 1943, dân tộc Kinh, quê ở xã Nghĩa Phương, huyện Lục Nam, tỉnh Hà Bắc, nhập ngũ tháng 4 năm 1964. Khi được tuyên dương Anh hùng, đồng chí là đại đội phó đại đội 1, tiểu đoàn 1 công binh, binh trạm 14, Đoàn 559, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.
Từ ngày nhập ngũ, Tô Quang Lập làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông trên đường số 20 A. Đoạn đường do đơn vị đồng chí bảo đảm thông xe, trong 4 năm bị địch đánh phá hơn 1.000 lần, ném xuống hàng vạn quả bom các loại, kết hợp với bắn rốc-két và đạn 20 mi-li-mét, có tháng, chúng phá liên tục cả ngày lẫn đêm. Công tác nặng nhọc, vất vả và nhiều nguy hiểm, nhưng Tô Quang Lập luôn luôn gương mẫu bất kể lúc nào, hễ có lệnh là đồng chí dẫn đầu đơn vị xung phong sửa đường ngay, nhận phần khó về mình, nhường thuận lợi cho đồng đội, cùng nhau hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Trung bình hàng năm đồng chí công tác trên mặt đường hơn 300 đêm, thường những đêm đột xuất làm suốt 10 giờ liền, có tháng 30 đêm liên tục.
Từ tháng 7 năm 1967 đến tháng 11 năm 1968, đơn vị làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông ở ngầm Sô Ca Máng, nơi địch bắn phá ngày đêm, đồng chí thường để anh em làm việc ở chỗ cạn, dễ ẩn nấp khi có máy bay oanh tạc, còn mình đảm nhiệm đứng chỗ nước sâu. Những đêm rét buốt phải ngâm mình dưới nước 7, 8 tiếng đồng hổ để xếp đá, đồng chí vẫn vui vẻ, gương mẫu, tận tụy với công việc.
Địch ném nhiều loại bom để phá hoại đường và ngăn cản công việc sửa đường, nên có nhiều loại bom đồng chí chưa được học, nhiều lần chưa biết là loại bom gì, nổ ngay hay nổ chậm, không nắm được giờ an toàn của bom nổ chậm. Đồng chí vẫn dũng cảm đi vào giữa khu vực có nhiều bom, kiên nhẫn tìm bằng được cách phá. Nhiều lần đang tìm kiếm thì bom nổ ngay bên cạnh, Tô Quang Lập đã 5 lần bị bom nổ vùi lấp, nhưng sau khi được bới dậy, lại tiếp tục làm nhiệm vụ và động viên đồng đội cùng kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ.
Đồng chí đã tháo, phá được 100 quả bom và hơn 200 mìn vướng nổ, mìn lá.
Riêng 4 tháng đầu năm 1969, Tô Quang Lập phá được 12 quả bom nổ chậm, 28 quả bom từ trường, 28 quả mìn vướng nổ và 100 mìn lá, góp phần cùng đơn vị bảo đảm giao thông thông suốt, an toàn.
Ở cương vị phụ trách tiểu đội, trung đội, đại đội, Tô Quang Lập quan tâm xây dựng đơn vị vững mạnh, bản thân gương mẫu đi đầu và chỉ huy đơn vị hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, làm đường đạt năng suất cao, đảm bảo xe không phải chờ, đường ít khi bị tắc.
Tô Quang Lập đã được tặng thưởng 2 Huân chương Chiến công hạng ba, 6 giấy khen, 12 bằng khen, được bầu là Chiến sĩ thi đua, được tặng danh hiệu Chiến sĩ Quyết thắng.
Ngày 22 tháng 12 năm 1969, Tô Quang Lập được Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
