Người chỉ huy công binh mở đường vào đồi A1

Nguyễn Phú Xuyên Khung sinh năm 1924 tại Hà Nội. Là một trí thức sớm giác ngộ cách mạng, sau thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí đã tình nguyện gia nhập quân đội và tham gia kháng chiến. Trong quá trình công tác, đồng chí đảm nhiệm nhiều cương vị khác nhau, từ Trung đội trưởng, Đại đội phó Công binh, Đại đội trưởng Huấn luyện rà phá bom mìn đến Trưởng ban Tác huấn Trung đoàn Công binh 151. Dù ở bất kỳ vị trí nào, đồng chí cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Nguyễn Phú Xuyên Khung giữ cương vị Đại đội trưởng Đại đội Công binh M83 thuộc Trung đoàn Công binh 151, Đại đoàn 351. Khi cuộc chiến đấu tại cứ điểm A1 bước vào giai đoạn quyết liệt, Bộ Chỉ huy chiến dịch xác định phải tiêu diệt hầm cố thủ của địch trên đỉnh đồi để tạo bước đột phá quyết định. Đại đội Công binh M83 được giao nhiệm vụ đặc biệt quan trọng là đào đường hầm bí mật đưa thuốc nổ vào dưới lòng cứ điểm A1.

Dưới sự chỉ huy của đồng chí Nguyễn Phú Xuyên Khung, các chiến sĩ công binh đã bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện vô cùng khó khăn và nguy hiểm. Công việc diễn ra ngay trước mũi súng của quân địch, đòi hỏi tuyệt đối bí mật. Sau nhiều ngày đêm lao động gian khổ, đơn vị đã đào được một hệ thống đường hầm dài 47 mét, trong đó có 33 mét hầm ngầm và 17 mét hào có nắp che kiên cố.

Đất đá trên đồi A1 rất rắn chắc, việc đào hầm gặp nhiều trở ngại. Các chiến sĩ phải mài sắc xẻng để đào, thay phiên nhau làm việc vì thiếu dưỡng khí trong lòng hầm. Để tránh bị địch phát hiện, đất đào lên được cho vào túi dù rồi vận chuyển sang nơi khác hoặc dùng để gia cố công sự. Khi phát hiện tiếng động của quân địch phía trên, đơn vị còn đào thêm một nhánh phụ và tạo tiếng động đánh lạc hướng nhằm giữ bí mật cho công trình.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, đồng chí Nguyễn Phú Xuyên Khung cùng đồng đội đã có nhiều sáng kiến để bảo đảm đường hầm đi đúng hướng. Một chiếc đèn xách tay được đặt ở cửa hầm làm chuẩn để điều chỉnh hướng đào. Nhờ sự kiên trì và sáng tạo, sau 15 ngày đêm liên tục làm việc, đơn vị đã hoàn thành đường hầm và đặt thành công khối thuốc nổ nặng 960kg vào vị trí quy định dưới đỉnh đồi A1.

Tối ngày 6 tháng 5 năm 1954, Đại đội Công binh M83 nhận lệnh điểm hỏa. Trước giờ thực hiện nhiệm vụ, đơn vị nhận được điện động viên từ đồng chí Ngọc, bí danh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, với lời chúc thành công. Đại đội trưởng Nguyễn Phú Xuyên Khung cùng hai đồng đội trực tiếp châm nổ khối bộc phá. Tiếng nổ lớn đã làm rung chuyển ngọn đồi, phá hủy nhiều công sự, lô cốt của địch và tạo điều kiện thuận lợi cho bộ đội ta tiến công.

Chớp thời cơ sau vụ nổ, các đơn vị chiến đấu nhanh chóng xung phong đánh chiếm hầm cố thủ trên đỉnh đồi A1. Đến 4 giờ 30 phút sáng ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân ta hoàn toàn làm chủ cứ điểm A1. Chiến thắng này đã mở toang cánh cửa tiến vào trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, tạo điều kiện để quân ta tiến vào Sở Chỉ huy địch và bắt sống tướng De Castries.

Trong suốt Chiến dịch Điện Biên Phủ, đồng chí Nguyễn Phú Xuyên Khung luôn thể hiện tinh thần dũng cảm, mưu trí và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Sau đó, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng chí tiếp tục tham gia nhiều chiến dịch quan trọng trên chiến trường miền Nam.

Ghi nhận những cống hiến to lớn của đồng chí đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, ngày 21 tháng 10 năm 2014, Chủ tịch nước đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho đồng chí Nguyễn Phú Xuyên Khung.