Người chỉ huy góp phần làm nên thắng lợi Khởi nghĩa Ba Tơ
Trong dòng chảy lịch sử cách mạng Quảng Ngãi, Khởi nghĩa Ba Tơ ngày 11/3/1945 là một dấu son đặc biệt, thể hiện tinh thần đấu tranh kiên cường, ý chí giành độc lập và sức mạnh đoàn kết của nhân dân. Góp phần làm nên thắng lợi ấy có những cán bộ cách mạng đã âm thầm chuẩn bị lực lượng, tổ chức quần chúng và trực tiếp chỉ huy khởi nghĩa. Trong số đó, Nguyễn Khoách là một nhân vật giữ vai trò quan trọng.
Nguyễn Khoách là một trong những tù chính trị bị thực dân Pháp đưa về Căng an trí Ba Tơ. Tại vùng đất miền núi này, những người tù cách mạng không khuất phục trước sự giam cầm mà biến hoàn cảnh gian khổ thành môi trường để tiếp tục hoạt động, gây dựng phong trào. Đầu năm 1942, Nguyễn Khoách cùng Nguyễn Đôn và Phạm Sanh tham gia thành lập Chi bộ “Căng an trí” Ba Tơ. Chi bộ từng bước khôi phục cơ sở cách mạng, tuyên truyền, vận động nhân dân, giác ngộ quần chúng và chuẩn bị lực lượng cho cuộc đấu tranh giành chính quyền.
Những năm tháng chuẩn bị ấy trở thành nền tảng quan trọng để Ba Tơ có thể chớp thời cơ khi tình hình lịch sử chuyển biến. Đến cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ, Nguyễn Khoách được giao một vị trí trực tiếp trong Ban Chỉ huy khởi nghĩa. Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi phân công Phạm Kiệt làm Chỉ huy trưởng, Nguyễn Đôn làm Chính trị viên và Nguyễn Khoách làm Chỉ huy phó.
Đêm 11/3/1945, dưới sự lãnh đạo của Ban Chỉ huy, lực lượng khởi nghĩa cùng đông đảo đồng bào Kinh và Hrê tiến công Nha Kiểm lý và đồn Ba Tơ. Cuộc tiến công giành thắng lợi, chính quyền địch ở Ba Tơ bị đánh đổ, mở ra một bước phát triển quan trọng của phong trào cách mạng tại Quảng Ngãi.
Ngày 12/3/1945, Đội Du kích Ba Tơ được thành lập. Nguyễn Khoách tiếp tục giữ vai trò Chỉ huy phó ban đầu của đội, cùng Phạm Kiệt và Nguyễn Đôn tổ chức, xây dựng lực lượng cách mạng. Từ những hạt nhân ban đầu, Đội Du kích Ba Tơ nhanh chóng trưởng thành, trở thành lực lượng vũ trang tiêu biểu, góp phần tạo tiền đề cho phong trào Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Nguyễn Khoách vì thế không chỉ là một người tham gia Khởi nghĩa Ba Tơ, mà còn thuộc nhóm những cán bộ chủ chốt trực tiếp chỉ huy cuộc nổi dậy. Ba tên tuổi Phạm Kiệt – Nguyễn Khoách – Nguyễn Đôn đã được nhắc đến như những thủ lĩnh đầu tiên trực tiếp lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Ba Tơ.
Hơn tám thập kỷ đã trôi qua, nhưng dấu ấn của Nguyễn Khoách và những người đồng đội trong Khởi nghĩa Ba Tơ vẫn còn nguyên giá trị lịch sử. Từ một người tù chính trị trong Căng an trí, ông đã cùng đồng chí, đồng bào biến ý chí đấu tranh thành hành động, góp phần viết nên một trang sử hào hùng của Quảng Ngãi. Câu chuyện về Nguyễn Khoách nhắc nhở các thế hệ hôm nay biết trân trọng độc lập, ghi nhớ công lao của những người đi trước và tiếp tục gìn giữ những giá trị mà các thế hệ cách mạng đã đánh đổi bằng tuổi trẻ, niềm tin và sự hy sinh.
