NGƯỜI CHỈ HUY QUẢ CẢM CỦA ĐOÀN QUÂN TÂY TIẾN VÀ KHÚC TRÁNG CA BẤT TỬ TRÊN NÚI RỪNG LẠC SƠN
Trong những năm tháng đầu tiên đầy gian lao nhưng ngời ngời khí phách của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Trung đoàn 52 Tây Tiến đã đi vào lịch sử và thi ca như một tượng đài bất tử về người chiến sĩ – trí thức cách mạng sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho nền độc lập dân tộc. Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Như Trang (1927 – 1948) – nguyên Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 150, Trung đoàn 52 Tây Tiến – là một trong những chỉ huy tiền bối tài hoa, dũng cảm và kiên trung tiêu biểu của đoàn quân ấy. Ngã xuống giữa núi rừng Lạc Sơn (Hòa Bình) khi mới 21 tuổi trong một chuyến trinh sát sinh tử, sự hy sinh anh dũng của ông đã hòa vào hồn thiêng sông núi, tạc nên khúc tráng ca hào hùng của thế hệ "Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh".
Giai đoạn 1947 – 1948, địa bàn hoạt động của Trung đoàn 52 Tây Tiến trải rộng trên miền Tây Bắc hiểm trở và vùng Thượng Lào:
Đoàn quân Tây Tiến mang nhiệm vụ chiến lược: Phối hợp với bộ đội Pa-thét Lào đánh tiêu hao sinh lực địch, phá vỡ âm mưu lập "Xứ Mường tự trị", "Xứ Thái tự trị" của thực dân Pháp, xây dựng và củng cố vững chắc căn cứ địa kháng chiến nối liền Liên khu 3, Liên khu 4 và vùng giải phóng Tây Bắc.
Điều kiện chiến đấu và sinh hoạt vô cùng khắc nghiệt: Rừng thiêng nước độc, sốt rét rừng hoành hành, thiếu thốn vũ khí, đạn dược, lương thực và quân trang; đường hành quân dốc đứng, vực sâu hiểm trở.
Công tác trinh sát nắm địch tại các thung lũng, bản làng Mường thuộc tỉnh Hòa Bình đòi hỏi người cán bộ chỉ huy phải trực tiếp luồn sâu vào vùng địch hậu kiểm soát, đối mặt với nguy cơ bị biệt kích, mật thám phục kích bất kỳ lúc nào để kịp thời đưa ra các phương án tác chiến chính xác cho toàn tiểu đoàn.
Người tiểu đoàn phó trẻ tuổi Nguyễn Như Trang đã nhận lãnh trọng trách nặng nề ấy bằng tất cả bầu nhiệt huyết và lòng dũng cảm phi thường.
Người thanh niên Đất Tổ giàu chí khí cách mạng
Nguyễn Như Trang sinh năm 1927 tại xã Cao Xá, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ – vùng đất cội nguồn văn hiến và giàu truyền thống yêu nước của dân tộc:
Xuất thân trong một gia đình có truyền thống hiếu học, ông sớm được tiếp cận với tân học và giác ngộ lý tưởng độc lập dân tộc từ những năm tháng còn ngồi trên ghế nhà trường.
Mùa thu năm 1945, Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, người thanh niên Cao Xá tròn 18 tuổi đã hăng hái tham gia khởi nghĩa giành chính quyền và gia nhập Vệ quốc đoàn.
Khi thực dân Pháp bội ước quay lại xâm lược, hưởng ứng Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh cuối năm 1946, ông xung phong lên đường chi viện cho chiến trường miền Tây Bắc hiểm trở, biên chế vào đơn vị bộ đội Tây Tiến.
Dấu ấn chỉ huy mưu trí của Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 150 Tây Tiến
Gia nhập Trung đoàn 52 Tây Tiến, đồng chí Nguyễn Như Trang nhanh chóng bộc lộ tư chất quân sự thông minh, phong thái điềm đạm, mưu trí và tính cách quả cảm:
Ông lần lượt trưởng thành qua các cương vị trung đội trưởng, đại đội trưởng và được bổ nhiệm làm Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 150, Trung đoàn 52 Tây Tiến.
Ông cùng ban chỉ huy tiểu đoàn lãnh đạo bộ đội vượt qua những cơn sốt rét rừng ngặt nghèo, băng rừng lội suối, xây dựng cơ sở cách mạng trong đồng bào các dân tộc Mường, Thái, bẻ gãy nhiều cuộc hành quân lùng sục của quân Pháp tại vùng Mai Châu, Lạc Sơn.
Trong chiến đấu, ông luôn là người chỉ huy sâu sát trận địa, gương mẫu xông pha tuyến đầu, trực tiếp vạch phương án phục kích và công đồn táo bạo, vận dụng linh hoạt lối đánh du kích kết hợp vận động chiến để tiêu hao sinh lực địch trong điều kiện hỏa lực của ta còn rất thô sơ.
Chuyến trinh sát định mệnh và sự hy sinh anh dũng tại Lạc Sơn (Năm 1948)
Năm 1948, thực dân Pháp tăng cường càn quét, cài cắm các đồn bốt nhằm phong tỏa tuyến đường tiếp tế của ta qua cửa ngõ Hòa Bình:
Để chuẩn bị cho một trận đánh then chốt bẻ gãy tuyến kìm kẹp của địch tại khu vực Lạc Sơn (tỉnh Hòa Bình), Tiểu đoàn phó Nguyễn Như Trang đã trực tiếp dẫn đầu một tổ trinh sát luồn sâu vào trận địa đối phương nhằm nắm chắc sơ đồ bố phòng hỏa lực, hệ thống hàng rào và quy luật tuần tra của quân Pháp.
Trên đường rút về căn cứ, tổ trinh sát không may chạm trán một toán phục kích bất ngờ với quân số đông hơn của địch.
Giữa tình thế hiểm nghèo, nhận thấy tài liệu trinh sát và sự an toàn của đồng đội là trên hết, người Tiểu đoàn phó kiên cường đã bình tĩnh ra lệnh cho các chiến sĩ rút lui mang tài liệu về báo cáo, còn bản thân ông ở lại nổ súng đánh chặn, thu hút toàn bộ hỏa lực của kẻ thù.
Trong cuộc đấu súng không cân sức ấy, đồng chí Nguyễn Như Trang đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh ngay giữa núi rừng Lạc Sơn vào năm 1948, khi tuổi đời vừa tròn 21 mùa xuân.
Sự hy sinh lẫm liệt của ông đã bảo vệ an toàn cho đồng đội và giữ kín kế hoạch tác chiến của đơn vị, để lại niềm tiếc thương vô hạn trong lòng cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 52 Tây Tiến và đồng bào địa phương.
Mốc son phong tặng danh hiệu Anh hùng ngày 21/10/2014
Khí phách hiên ngang và sự hiến dâng trọn vẹn tuổi thanh xuân của Tiểu đoàn phó Nguyễn Như Trang là hiện thân rực rỡ của tinh thần Tây Tiến – những người lính mang lý tưởng cao đẹp "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh".
Ghi nhận những thành tích đặc biệt xuất sắc và sự hy sinh anh dũng vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ngày 21 tháng 10 năm 2014, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã ký quyết định truy tặng Liệt sĩ Nguyễn Như Trang danh hiệu cao quý nhất: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Ông cũng được Đảng, Nhà nước và Quân đội truy tặng nhiều phần thưởng cao quý:
Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất;
Huân chương Quân công;
Huân chương Chiến công cùng nhiều kỷ niệm chương vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Cuộc đời 21 mùa xuân của Anh hùng Liệt sĩ Nguyễn Như Trang là một khúc tráng ca bi hùng, lãng mạn mà quật khởi của người lính Tây Tiến thuở mở đầu kháng chiến. Từ quê hương Đất Tổ Lâm Thao linh thiêng đến mảnh đất Lạc Sơn nơi ông ngã xuống giữa bão đạn quân thù, tên tuổi và sự hy sinh kiêu hãnh của người Tiểu đoàn phó trẻ tuổi mãi mãi tạc vào non sông gấm vóc, ngời sáng trong khúc quân hành bất tử của Trung đoàn 52 Tây Tiến và Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
