NGƯỜI CHIẾN SĨ CÔNG BINH: BẢN HÙNG CA NẰM SÂU DƯỚI LÒNG ĐẤT ĐỎ

NGƯỜI CHIẾN SĨ CÔNG BINH: BẢN HÙNG CA NẰM SÂU DƯỚI LÒNG ĐẤT ĐỎ

Trong lịch sử các cuộc chiến tranh giải phóng của dân tộc Việt Nam, có những chiến công rực rỡ được viết bằng máu và lửa trên trận địa, bằng tiếng súng và tiếng reo hò. Nhưng có một chiến công thầm lặng hơn, được khắc sâu bằng những nhát cuốc, xẻng, bằng tiếng mìn phá đá, và bằng mồ hôi ướt đẫm hòa vào lòng đất. Đó là chiến công của những người lính Công binh. Họ là những người mở lối, những người nối mạch sinh tử cho mọi cuộc hành quân. Khi tiếng còi xung trận vang lên, mọi đơn vị đều quay mặt về phía trước, hướng tới mục tiêu; chỉ riêng người lính Công binh, họ phải quay lưng lại, đối diện với nỗi cô đơn của núi rừng và hiểm nguy của địa hình, để đặt từng bước chân đầu tiên. Sau lưng họ, con đường mới thực sự bắt đầu. Trong mắt họ, con đường không chỉ là một dải đất, một vệt mòn. Con đường là sinh mệnh. Con đường là ý chí. Con đường là niềm tin. Khẩu hiệu "Mở đường mà tiến, sửa đường mà chiến đấu" không phải là một câu nói khô khan, mà là một lời thề sắt son được khắc vào đá núi Trường Sơn, vào lòng đất đỏ miền Đông Nam Bộ, và vào từng mạch máu của người lính. Đây là câu chuyện sử thi về những người thợ xây chiến trường, những chiến sĩ của Lữ đoàn Thép Xanh.

Cuộc kháng chiến chống Pháp và đặc biệt là cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là cuộc chiến tranh tổng lực, mà trong đó, hậu cần và cơ động chiến lược giữ vai trò quyết định. Địch sở hữu ưu thế tuyệt đối về không quân, biến mọi con đường, cây cầu trở thành mục tiêu triệt hạ số một. Ở Việt Nam, chiến tranh là chiến tranh giao thông. Từ những ngày đầu gian khó ở Điện Biên Phủ, khi hàng vạn xe đạp thồ và bộ đội hành quân phải vượt qua núi đèo Tây Bắc, đội ngũ Công binh đã hình thành như một lực lượng nòng cốt. Họ là người vác bộc phá mở đường, người bắc cầu phao qua suối sâu, người dọn chướng ngại vật để kéo pháo vào trận địa. Nhưng phải đến khi tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, Đường Hồ Chí Minh, ra đời, vai trò của Công binh mới được nâng lên tầm vóc sử thi. Năm 1959, khi Đoàn 559 bắt đầu khai mở con đường mòn chiến lược, những người lính đầu tiên không có xe ủi, không có máy móc hiện đại. Họ chỉ có sức người, ý chí cộng sản và những công cụ thô sơ: cuốc, xẻng, rựa, và mìn thủ công. Họ đối diện với Trường Sơn – dãy núi khổng lồ, sừng sững, với rừng già nguyên sinh và thổ phỉ rình rập. Đại tá Công binh Ba Dũng, một nhân vật tiêu biểu của giai đoạn này (tên gọi đại diện cho hàng ngàn chiến sĩ vô danh), kể lại: “Chúng tôi đi trước, bộ binh đi sau, dân công đi cuối. Nhiệm vụ của Công binh là biến cái không thể thành có thể. Ở đâu có vách đá dựng đứng, chúng tôi phải phá đá. Ở đâu có khe sâu vực thẳm, chúng tôi phải bắc cầu. Mỗi mét đường mở ra là một trận chiến với thiên nhiên, với bệnh tật và với chính giới hạn sức lực của mình.” Từ những lối mòn đi bộ ban đầu, họ phải mở rộng dần thành đường ô tô, để xe tải chở vũ khí, lương thực có thể vượt qua.

Câu chữ "Mở đường mà tiến" mang sức nặng của sự khai phá, của ý chí vượt qua. Nó không chỉ là mở lối đi; nó là mở ra tương lai. Trường Sơn là đất đỏ bazan và đá tai mèo lởm chởm. Công binh mở đường theo kiểu “xẻ ngang” vào sườn núi, đối mặt với nguy cơ sạt lở thường trực. Những đơn vị làm đường phải chia thành các đội xung kích, nhận nhiệm vụ mở từng cung, từng đèo. Khối lượng công việc là phi thường: một tiểu đội có thể phải phá hàng chục tấn đá để tạo ra một đoạn đường ngắn. Họ sử dụng thuốc nổ TNT và bộc phá dẻo, đặt mìn hẹn giờ để không gây ảnh hưởng đến các đơn vị hành quân kế tiếp. Trong đêm, tiếng nổ mìn liên hồi của Công binh vang vọng khắp thung lũng, như tiếng gầm của lòng đất phản kháng lại sự xâm nhập. Ánh sáng từ vụ nổ chỉ kéo dài tích tắc, nhưng nó đủ để người lính thấy rõ khuôn mặt lấm lem bùn đất, lấm lem bụi đá của đồng đội, nụ cười chiến thắng khi tảng đá chắn đường bị san bằng. Nhưng địch không để yên. Khi đường vừa được mở, máy bay trinh sát Mỹ sẽ nhanh chóng phát hiện. Công binh phải làm đường theo nguyên tắc “đường kín, ngày ngủ, đêm đi”. Họ phải ngụy trang kỹ lưỡng đến mức từ trên cao nhìn xuống, con đường chỉ là một dải rừng xanh bất tận.

Và nếu mở đường là chiến công của lực lượng, thì bắc cầu là chiến công của trí tuệ và sự dũng cảm cá nhân. Hàng ngàn cây cầu phao, cầu treo, cầu ngầm đã được dựng lên chớp nhoáng qua các dòng suối dữ. Sông Sê Pôn, một dòng nước xiết, trở thành cửa ải khó khăn. Công binh phải dầm mình trong nước lạnh thấu xương suốt đêm để ghép từng nhịp cầu phao bằng tre nứa hoặc bằng thùng phuy rỗng. Công việc diễn ra trong bóng tối tuyệt đối, chỉ có ánh đèn pin được che chắn kỹ lưỡng khi cần thiết. Nhiều người lính đã hy sinh do dòng nước cuốn trôi hoặc trúng mảnh bom B-52 khi đang cố định mố cầu. Mỗi cây cầu hoàn thành là một phép màu. Nó đảm bảo cho những đoàn xe tải GMC, Molotova của Liên Xô, và Jiefang của Trung Quốc mang hàng vào chiến trường miền Nam. Thiếu úy Công binh Hùng, người được mệnh danh là “vua cầu phao”, từng nói: “Chúng tôi không bắc cầu cho xe qua, chúng tôi bắc cầu cho niềm hy vọng qua. Một cây cầu đứng vững thêm một ngày, là thêm hàng trăm tấn hàng hóa đến được tay chiến trường.” Trong những năm cao điểm (1969-1972), Công binh đã mở được hàng nghìn ki-lô-mét đường ô tô chiến lược, tạo thành một mạng lưới giao thông phức tạp, xuyên qua ba nước Đông Dương, mà địch gọi là “Mê cung bất tận.”

Nếu "Mở đường mà tiến" là sự đối đầu với thiên nhiên, thì "Sửa đường mà chiến đấu" là sự đối đầu trực tiếp, không khoan nhượng với đỉnh cao công nghệ chiến tranh của đối phương – không quân Mỹ. Sau mỗi đợt ném bom rải thảm của máy bay B-52 (phủ dày đặc đến mức có thể "tạo ra một trận động đất nhân tạo"), con đường Trường Sơn tan hoang như địa ngục. Hố bom chồng chất hố bom, có những hố sâu bằng ngôi nhà, rộng hàng chục mét. Khi những chiếc máy bay "Thần Sấm" (F-105) vừa rút, khói bom chưa tan, thì Công binh đã có mặt. Họ làm việc trong tư thế chiến đấu. Sửa đường là chiến đấu. Tiếng máy bay địch vẫn lượn lờ trên bầu trời, tiếng pháo phòng không vẫn rền vang, nhưng người lính Công binh không chùn bước. Họ mang theo khẩu súng cá nhân, đặt ngay bên cạnh xẻng, và lao vào lấp hố bom. Từng nhóm, từng nhóm người, hối hả san gạt đất đá. Kỹ thuật lấp hố bom của Công binh Việt Nam đã trở thành huyền thoại. Họ không thể đợi đất đá tự nhiên lấp đầy. Họ phải dùng các vật liệu tại chỗ: cành cây, tre nứa, đá vụn, thậm chí là đất xốp, để lấp nền, sau đó rải một lớp đất mịn lên trên để ngụy trang. Tốc độ phải tính bằng phút. Một hố bom phải được lấp xong trước khi đoàn xe tải tiếp theo tới, vì sự ùn tắc có thể biến cả đoàn xe thành mục tiêu ngon ăn cho máy bay địch.

Nơi Công binh làm việc là nơi nguy hiểm nhất, là "túi bom" của địch. Hàng vạn chiến sĩ Công binh đã ngã xuống ngay trên mặt đường họ vừa sửa. Có những đội Công binh đảm nhiệm sửa một cây cầu, bị địch đánh phá đi đánh phá lại đến 7, 8 lần trong một đêm. Cứ địch đánh sập, họ lại lao vào sửa. Cây cầu trở thành thước đo của ý chí. Cuối cùng, khi ánh bình minh lên, cây cầu vẫn đứng vững, dù chỉ là một kết cấu tạm bợ, nhưng đủ để xe qua. Một câu chuyện không thể quên là về Tiểu đội "Sáu Búa" (tên gọi tượng trưng cho 6 chiến sĩ Công binh), họ nhận nhiệm vụ giữ một trọng điểm giao thông ở ngã ba Đồng Lộc. Trong trận đánh ác liệt nhất, sau khi năm người đồng đội đã hy sinh, người lính cuối cùng vẫn dùng tay không cạy bom từ trường, dùng sức lực cuối cùng để kéo những thanh gỗ lớn lấp hố. Khi được tìm thấy, thân thể anh đã bị mảnh bom vùi lấp, nhưng con đường đã được thông. Sự hy sinh này chứng minh rằng, đối với Công binh, nhiệm vụ quan trọng hơn sinh mệnh. Thao tác gỡ bom nổ chậm, bom từ trường, và mìn của Công binh cũng là một nghệ thuật sống còn. Họ phải làm việc với sự tập trung tuyệt đối, cảm nhận từng rung động của đất, từng tiếng "tách" nhỏ của kíp nổ, để đảm bảo an toàn cho con đường.

Những người lính Công binh không chỉ sửa chữa theo kiểu chắp vá. Họ còn tạo ra một hệ thống giao thông phức tạp, một "Mê cung" để đối phó với chiến lược phong tỏa của Mỹ. Khi một tuyến đường chính bị đánh phá quá nặng, Công binh ngay lập tức mở đường tránh, đường vòng. Nếu một cây cầu bị đánh sập, họ lập tức cho xây cầu ngầm, cho xe lội nước qua. Hệ thống đường xá này là một minh chứng cho sự linh hoạt và sáng tạo của quân đội Việt Nam. Đường Hồ Chí Minh không chỉ là một con đường, nó là một quần thể giao thông, bao gồm hàng chục tuyến đường ngang, dọc, vành đai; hàng trăm kho tàng, trạm dừng chân, bệnh xá dã chiến. Toàn bộ mạng lưới này đều do bàn tay Công binh khai mở và bảo vệ. Đặc biệt, Công binh còn thực hiện nhiệm vụ phá bom nổ chậm trên các trọng điểm. Họ phải đi dò, đánh dấu, và vô hiệu hóa hàng ngàn quả bom. Trong những năm 1970-1972, khi địch dội bom thông minh và bom từ trường, Công binh đã phải sáng chế ra các công cụ dò tìm và kích nổ từ xa để giảm thiểu thương vong.

Công binh còn là lực lượng chiến đấu. Trong chiến dịch Đường 9 – Nam Lào (1971), các đơn vị Công binh không chỉ mở đường tiến quân cho xe tăng, pháo binh, mà còn tham gia chiến đấu bảo vệ trận địa. Họ là những người đầu tiên tiếp cận các căn cứ hỏa lực của địch để mở cửa đột phá. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, vai trò của Công binh trở nên quyết định hơn bao giờ hết. Họ đi tiên phong, dọn dẹp vật cản trên những con đường nhựa tiến vào Sài Gòn. Những chiếc xe ủi, xe cầu của Công binh đã vượt qua những đoạn đường bị phá sập do địch rút lui, đảm bảo cho các binh đoàn chủ lực và xe tăng T-54 ào ạt tiến vào giải phóng miền Nam. Chính nhờ những con đường được Công binh mở ra, lực lượng cơ động của Việt Nam đã đạt tốc độ thần kỳ, khiến bộ máy chiến tranh của chế độ Sài Gòn sụp đổ nhanh chóng hơn mọi dự đoán.

Khi đất nước thống nhất, người lính Công binh lại trở về với chính nghề nghiệp của mình: xây dựng. Nhưng lần này, họ xây dựng cho hòa bình. Khẩu hiệu “Mở đường mà tiến” giờ đây là mở đường cho sự phát triển kinh tế, cho công cuộc đổi mới đất nước. Những con đường Trường Sơn năm xưa, nay đã trở thành Đường Hồ Chí Minh lịch sử, một đại lộ xuyên Việt, mang giá trị lịch sử và kinh tế vô song. Nhưng những vết tích của chiến tranh vẫn còn đó: hàng triệu quả bom mìn, vật nổ còn sót lại. Và người lính Công binh lại tiếp tục cuộc chiến thầm lặng của mình: rà phá bom mìn. Họ là những người cuối cùng hy sinh cho chiến tranh, để trả lại sự bình yên cho từng tấc đất quê hương. Di sản lớn nhất của Công binh là việc chứng minh rằng, không một rào cản nào, dù là núi non hiểm trở nhất, dù là bom đạn hiện đại nhất, có thể ngăn được ý chí của con người khi họ chiến đấu vì chính nghĩa. Họ không chỉ mở đường để tiến; họ mở đường để tạo ra một không gian sinh tồn, một hậu phương vững chắc ngay dưới làn bom đạn của kẻ thù. Họ đã biến những con đường mòn, những cây cầu tạm thành động mạch chủ của dân tộc.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng tinh thần "Mở đường mà tiến, sửa đường mà chiến đấu" vẫn còn vang vọng. Nó là lời nhắc nhở về sự bền bỉ, tính sáng tạo và lòng quả cảm phi thường của người Việt Nam. Họ, những người lính Công binh, không phải là những anh hùng trong hào quang chiến thắng mà là những người gác cổng cho sự sống, những người thầm lặng đặt nền móng cho mọi chiến công. Khi bạn đi trên những con đường bê tông hiện đại ngày nay, hãy nhớ rằng, đâu đó dưới lớp nhựa đường phẳng lì ấy, vẫn còn vương những giọt mồ hôi và cả máu của những người lính đã dùng cuốc, xẻng, và bộc phá để mở ra con đường đi tới độc lập, tự do. Con đường ấy, giờ đây, đã trở thành lời hứa với đất đai: không bao giờ có chướng ngại vật nào là mãi mãi, miễn là còn có người dám tiến lên, dám xây dựng lại. Đó là bản hùng ca bất tử của Công binh Việt Nam.