Người chiến sĩ của lòng tin

Khi một trận đánh diễn ra, người ta thường nhìn thấy những chiến sĩ trực tiếp chiến đấu. Nhưng để có được thời khắc ấy, phía sau là cả một quá trình chuẩn bị lâu dài. Tại Sài Gòn, Trần Văn Lai đã dành nhiều năm xây dựng cơ sở, thu thập thông tin, đào hầm và cất giấu vũ khí. Những việc làm âm thầm ấy góp phần tạo nên điều kiện cho lực lượng biệt động thực hiện nhiệm vụ.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, thành phố Thái Bình. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, ông hoạt động với tên Mai Hồng Quế và bí danh Năm U.Som, thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Khác với những người lính hoạt động công khai, Trần Văn Lai phải hòa mình vào đời sống của thành phố. Ông được tổ chức xây dựng một vỏ bọc hợp pháp với nghề nhà thầu khoán. Nhờ đó, ông có thể đi lại và tiếp xúc với nhiều người mà không dễ bị phát hiện.

Dưới tên Mai Hồng Quế, ông ra vào Dinh Độc Lập và làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Từ những nơi này, ông thu thập nhiều tài liệu và thông tin phục vụ cách mạng.

Một trong những tài liệu quan trọng là bản đồ hệ thống cống ngầm Sài Gòn. Việc có được bản đồ giúp lực lượng cách mạng hiểu rõ hơn về những tuyến đường dưới lòng thành phố. Trần Văn Lai phải chia nhỏ bản đồ, ngụy trang và đưa ra ngoài bằng phương tiện của mình.

Cùng với công tác trinh sát, ông xây dựng những địa điểm bí mật phục vụ hoạt động quân sự. Từ năm 1962, ông bán hai biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu. Những căn nhà này được cải tạo thành các cơ sở bí mật.

Trần Văn Lai tự đào hầm và vận chuyển đất đá ra ngoài. Hàng chục tấn đất được đưa đi mà không để đối phương phát hiện. Sau đó, ông thực hiện các chuyến vận chuyển vũ khí bằng ô-tô.

Hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa về cất giấu an toàn, chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Đây là một khối lượng lớn, đòi hỏi quá trình vận chuyển và bảo quản phải được thực hiện hết sức cẩn trọng.

Năm 1966, ông tiếp tục tìm căn nhà tại khu vực Bà Chiểu và xây dựng hầm nổi làm căn cứ mật dự bị. Việc xây dựng nhiều địa điểm bí mật giúp lực lượng cách mạng có thêm phương án hoạt động khi tình hình thay đổi.

Nhìn vào những công việc ấy, có thể thấy đóng góp của Trần Văn Lai không chỉ nằm ở một nhiệm vụ đơn lẻ. Ông tham gia vào nhiều khâu khác nhau, từ xây dựng vỏ bọc, thu thập thông tin đến chuẩn bị căn cứ và vũ khí. Tất cả đều hướng tới mục tiêu chung là tạo điều kiện cho lực lượng biệt động hoạt động ngay trong lòng Sài Gòn.

Sau Tết Mậu Thân, khi nhiều cơ sở bị phát hiện, Trần Văn Lai cũng bị lộ. Đối phương truy bắt ông ráo riết và treo thưởng hai triệu đồng. Phần lớn tài sản bị tịch thu, ông phải rời địa bàn để tiếp tục hoạt động.

Sau này, những đóng góp của ông được ghi nhận. Năm 2015, Trần Văn Lai được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Câu chuyện về Trần Văn Lai cho thấy phía sau một trận đánh luôn có những người làm công việc ít được nhìn thấy. Họ chuẩn bị từ rất sớm, sống trong nguy hiểm và chấp nhận không được nhắc tên. Chính những đóng góp thầm lặng ấy đã trở thành một phần quan trọng của lịch sử.