NGƯỜI CHIẾN SĨ ĐUỔI THEO XE TĂNG TRÊN ĐƯỜNG SỐ 6

Tuổi thơ nghèo khó ở làng Quỳnh Đôi

Cù Chính Lan sinh năm 1930 trong một gia đình nông dân nghèo tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Anh là con thứ ba trong gia đình và mất mẹ khi mới khoảng bốn tuổi. Nhà nghèo, đông anh em nên từ nhỏ anh đã phải theo anh trai đi làm thuê, cuốc mướn để phụ giúp cha nuôi gia đình.

Những năm tháng lao động cực nhọc giúp Cù Chính Lan sớm hiểu cảnh cơ cực của người dân nghèo. Anh được đồng đội và người thân nhớ đến là một người giàu tình thương, cần cù, chịu khó và không cam chịu cảnh quê hương bị áp bức.

Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 diễn ra, người thiếu niên mới khoảng 15–16 tuổi đã theo nhân dân địa phương tham gia giành chính quyền và hoạt động trong tổ chức thiếu niên của làng. Sau đó, anh tham gia dân quân, tích cực bảo vệ địa phương. Năm 1946, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, Cù Chính Lan xin gia nhập Vệ quốc đoàn.

Người chiến sĩ luôn nhận việc khó

Trong quân ngũ, Cù Chính Lan chăm chỉ luyện tập, học cách sử dụng vũ khí và rèn luyện khả năng chỉ huy. Dù điều kiện trang bị của bộ đội còn thiếu thốn, anh luôn cố gắng tìm cách hoàn thành nhiệm vụ bằng sự bình tĩnh và tinh thần chủ động.

Trong Chiến dịch Quang Trung năm 1951, đơn vị của anh phải chiến đấu trong tình thế lực lượng và trang bị gặp nhiều khó khăn. Cù Chính Lan vẫn dũng cảm xông lên, tận dụng vũ khí thu được và phối hợp cùng đồng đội đánh trả đối phương. Sau chiến dịch, anh được biểu dương với danh hiệu “Anh hùng tay không giết giặc”.

Anh không chỉ dũng cảm khi trực tiếp chiến đấu. Trong trận Giang Mỗ lần thứ nhất ngày 7 tháng 12 năm 1951, khi trận địa bị lộ và đơn vị phải rút, Cù Chính Lan ở lại phía sau dùng súng kiềm chế đối phương. Sau đó, anh quay lại khu vực nguy hiểm, đưa ba đồng đội bị thương trở về đơn vị an toàn.

Chiến dịch Hòa Bình và con đường số 6

Cuối năm 1951, thực dân Pháp mở cuộc tiến công lên Hòa Bình nhằm nối lại hành lang Đông – Tây, cắt đứt sự liên lạc giữa căn cứ Việt Bắc với Liên khu 3 và Liên khu 4, đồng thời tìm cách giành lại quyền chủ động trên chiến trường Bắc Bộ. Quân đội ta mở Chiến dịch Hòa Bình, vừa tiến công trên mặt trận chính diện, vừa đẩy mạnh hoạt động tại vùng sau lưng đối phương.

Đường số 6 là tuyến giao thông quan trọng nối Hà Nội với Hòa Bình. Quân Pháp sử dụng xe cơ giới và xe tăng để vận chuyển lực lượng, bảo vệ các cứ điểm và hỗ trợ các đơn vị bị tiến công. Bộ đội ta tổ chức nhiều trận phục kích nhằm phá vỡ tuyến vận chuyển ấy.

Ngày 13 tháng 12 năm 1951, đơn vị của Cù Chính Lan bố trí trận địa tại khu vực Giang Mỗ. Khi lực lượng đối phương tiến vào, bộ đội ta đồng loạt nổ súng, tiêu diệt một đại đội. Đúng lúc đơn vị chuẩn bị rút khỏi trận địa, một chiếc xe tăng tiến đến tiếp viện, liên tục bắn vào đội hình và chặn đường rút của bộ đội ta.

Một mình đuổi theo chiếc xe tăng

Nhận thấy chiếc xe tăng đang gây nhiều khó khăn cho đồng đội, Cù Chính Lan lập tức rời đội hình, chạy về phía phương tiện. Trong tay anh chỉ có khẩu tiểu liên và một số quả lựu đạn, còn trước mặt là một khối thép được bảo vệ chắc chắn.

Anh đuổi kịp rồi nhảy lên thành xe, kê tiểu liên vào một khe hở trên tháp và bóp cò. Nhưng khẩu súng bất ngờ bị trục trặc, trong khi chiếc xe vẫn tiếp tục di chuyển và bắn vào đội hình quân ta.

Không bỏ cuộc, Cù Chính Lan gọi đồng đội đưa thêm lựu đạn. Anh tiếp tục bám theo chiếc xe, một lần nữa nhảy lên tháp, mở nắp rồi ném một quả lựu đạn vào bên trong. Những người trong xe kịp ném quả lựu đạn ra ngoài và tìm cách lái xe quay trở lại vị trí phòng thủ.

Hiểu rằng nếu để chiếc xe chạy thoát, nó sẽ tiếp tục gây nguy hiểm cho đơn vị, Cù Chính Lan quyết định thực hiện thêm một lần nữa. Anh chuẩn bị quả lựu đạn, chờ một khoảng thời gian ngắn sau khi mở chốt rồi mới ném vào buồng lái, khiến đối phương không còn đủ thời gian ném trả.

Tiếng nổ vang lên, chiếc xe tăng dừng lại giữa đường. Việc phương tiện đi đầu bị tiêu diệt khiến lực lượng tiếp viện phía sau không thể tiếp tục tiến lên như kế hoạch, tạo điều kiện để đơn vị của Cù Chính Lan hoàn thành nhiệm vụ.

Từ chiến công thành một phong trào

Chiến công tại Giang Mỗ chứng minh rằng xe tăng và xe cơ giới hiện đại vẫn có thể bị đánh bại bằng lòng dũng cảm, sự bình tĩnh và cách đánh phù hợp.

Sau trận đánh, Cù Chính Lan được tặng Huân chương Quân công hạng Ba và được gọi bằng những tên đầy khâm phục như “Anh hùng đánh xe tăng” và “Anh hùng đường số 6”. Tấm gương của anh được phổ biến trong toàn quân, hình thành phong trào học tập cách đánh xe tăng của Cù Chính Lan.

Chiếc xe tăng bị anh tiêu diệt là phương tiện do Mỹ sản xuất và được trang bị cho quân đội Pháp. Xác chiếc xe sau đó được bảo quản như một chứng tích về Chiến dịch Hòa Bình và chiến công của người tiểu đội trưởng trẻ.

Trận đánh cuối cùng tại đồn Cô Tô

Ngày 29 tháng 12 năm 1951, chưa đầy ba tuần sau chiến công tại Giang Mỗ, Cù Chính Lan cùng đơn vị tham gia tiến công đồn Cô Tô trong Chiến dịch Hòa Bình.

Trong quá trình tiếp cận mục tiêu, anh hai lần bị thương nhưng vẫn tiếp tục chỉ huy tiểu đội phá các lớp hàng rào, mở đường cho lực lượng phía sau tiến vào. Khi bị thương lần thứ ba và sức khỏe suy giảm nghiêm trọng, anh vẫn không rời trận địa.

Nằm tại vị trí chiến đấu, Cù Chính Lan tiếp tục quan sát, chỉ hướng và động viên đồng đội tiến lên. Khi đồn Cô Tô được làm chủ, người tiểu đội trưởng trẻ cũng trút hơi thở cuối cùng giữa vòng tay đồng đội. Anh hy sinh khi mới khoảng 20–21 tuổi.

Sự tưởng nhớ của đồng đội và nhân dân

Ngày 19 tháng 5 năm 1952, Cù Chính Lan trở thành một trong bảy người đầu tiên được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tại lễ tuyên dương công trạng ngày 10 tháng 8 năm 1952, sau khi nghe báo cáo về chiến công của anh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị toàn thể đại biểu đứng dậy mặc niệm người chiến sĩ trẻ.

Chiếc áo trấn thủ Cù Chính Lan từng mặc khi tham gia trận đánh đồn Cô Tô được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Di tích ghi dấu chiến công diệt xe tăng và tượng đài của anh được xây dựng tại dốc Giang Mỗ, bên tuyến đường số 6 cũ.

Tên Cù Chính Lan được đặt cho nhiều trường học và đường phố trên cả nước. Tại quê hương Quỳnh Đôi, gia đình và người dân vẫn duy trì việc thờ phụng, tưởng nhớ người con đã hy sinh khi chưa kịp xây dựng gia đình riêng