Người chiến sĩ kiên trung giữa chốn lao tù Phú Quốc
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, có những người chiến sĩ đã anh dũng chiến đấu trên chiến trường, cũng có những người ngã xuống giữa chốn lao tù khi phải chịu đựng những đòn tra tấn tàn bạo của kẻ thù. Liệt sĩ Nguyễn Đình Xô là một tấm gương tiêu biểu cho lòng trung thành với cách mạng, ý chí bất khuất và tinh thần sẵn sàng hy sinh để bảo vệ đồng đội.
Nguyễn Đình Xô sinh ngày 4-7-1946 tại xã Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình nông dân giàu truyền thống cách mạng. Từ nhỏ, anh đã được mọi người yêu quý bởi tính tình hiền lành, chăm chỉ và luôn sẵn lòng giúp đỡ người khác. Khi mới 18 tuổi, anh đã đảm nhiệm cương vị Bí thư chi đoàn, tích cực tham gia các phong trào thanh niên tại địa phương. Năm 1965, khi vừa tròn 19 tuổi, với khát vọng cống hiến cho Tổ quốc, Nguyễn Đình Xô viết đơn bằng máu tình nguyện lên đường vào Nam chiến đấu. Trước lúc chia tay người yêu, anh hẹn ngày chiến thắng sẽ trở về. Lời hẹn ấy đã trở thành nỗi day dứt khi cuộc đời người chiến sĩ trẻ khép lại nơi đảo tù xa xôi.
Sau thời gian huấn luyện, ngày 13-9-1965, Nguyễn Đình Xô cùng đồng đội vượt Trường Sơn vào chiến trường Tây Nguyên, thuộc Đại đội 6, Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 88, Sư đoàn 302, Quân khu 7. Trong những ngày tháng chiến đấu gian khổ, anh thể hiện tinh thần dũng cảm và ý chí kiên cường. Ngày 18-7-1966, trong một trận đánh tại Gia Lai, anh bị thương nặng và rơi vào tay địch. Từ đây, người chiến sĩ trẻ phải trải qua những tháng ngày tù đày khắc nghiệt, lần lượt bị giam giữ tại nhiều nhà lao trước khi bị đưa đến Nhà tù Phú Quốc vào cuối năm 1967.
Dù bị giam cầm, Nguyễn Đình Xô vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản. Anh được bí mật bầu làm Bí thư chi đoàn trong tù, có nhiệm vụ tập hợp đồng đội, duy trì tổ chức và tham gia đấu tranh đòi quyền lợi chính đáng cho tù binh. Trước những thủ đoạn đàn áp của cai ngục, anh luôn bình tĩnh, kiên quyết bảo vệ bí mật của tổ chức và những người đồng chí. Đặc biệt, khi phái đoàn Hồng thập tự quốc tế đến kiểm tra nhà tù vào tháng 4-1969, Nguyễn Đình Xô cùng một số tù binh đã dũng cảm đứng lên tố cáo hành vi tra tấn, vạch trần những điều mà nhà cầm quyền tìm cách che giấu. Hành động ấy thể hiện bản lĩnh của một người chiến sĩ không chỉ kiên cường chịu đựng mà còn chủ động đấu tranh trước bất công.
Sự kiên định của Nguyễn Đình Xô khiến kẻ thù tìm mọi cách khuất phục anh. Ngày 12-4-1969, anh bị gọi đi cùng một số tù nhân khác và phải chịu những hình thức tra tấn vô cùng tàn bạo nhằm ép buộc khai báo về tổ chức đấu tranh trong nhà tù. Chúng dùng đinh đóng vào đầu ngón tay, rồi giội nước sôi lên cơ thể anh, liên tục tra hỏi về vai trò lãnh đạo của anh trong tù. Dù phải chịu đau đớn đến tận cùng, Nguyễn Đình Xô vẫn không tiết lộ bất cứ thông tin nào về đồng đội. Anh đã hy sinh khi kẻ thù giội đến xoong nước sôi thứ ba, để lại tấm gương bất khuất về lòng trung thành với cách mạng.
Trước khi bị đưa đi, Nguyễn Đình Xô đã bình tĩnh bàn giao công việc cho đồng chí kế nhiệm, trao lại chiếc áo tù và nhắn gửi lời cuối cùng về gia đình, quê hương cùng người bạn gái. Anh hiểu rằng mình có thể không trở về, nhưng vẫn quyết giữ trọn lời hứa đã đưa ra trước ngày lên đường chiến đấu. Câu chuyện về sự hy sinh của anh khiến những người bạn tù vô cùng xúc động. Trong số đó, ông Nguyễn Trọng Khiêm đã viết bài thơ Anh Xô – Người tù binh cộng sản Việt Nam để tưởng nhớ người đồng chí kiên trung. Bài thơ được lưu truyền bí mật trong tập Lửa lòng, trở thành nguồn động viên tinh thần cho các chiến sĩ đang đấu tranh giữa chốn lao tù.
Ngày 26-4-2018, Chủ tịch nước ký Quyết định số 622/QĐ-CTN truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Nguyễn Đình Xô, ghi nhận những thành tích đặc biệt xuất sắc của anh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Anh ra đi khi mới 24 tuổi, chưa thể trở về thực hiện lời hẹn với người thương, nhưng lòng dũng cảm và khí tiết của anh đã trở thành ký ức không phai trong lòng đồng đội. Cuộc đời Nguyễn Đình Xô nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của lòng yêu nước, niềm tin vào lý tưởng và sức mạnh của con người trước những thử thách khắc nghiệt nhất. Dẫu nằm lại nơi đảo xa, tên tuổi anh vẫn sống mãi như biểu tượng của người chiến sĩ cách mạng kiên trung, bất khuất.
