NGƯỜI CHIẾN SĨ MỞ ĐƯỜNG TẠI CỨ ĐIỂM HIM LAM

Tuổi thơ nghèo khó tại Hà Tĩnh

Phan Đình Giót sinh năm 1922 trong một gia đình nông dân nghèo ở huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Cuộc sống gia đình rất thiếu thốn. Từ năm 13 tuổi, ông đã phải đi ở và làm thuê để kiếm sống, phụ giúp người thân.

Những năm tháng lao động nặng nhọc giúp Phan Đình Giót hình thành tính chịu khó, bền bỉ và giàu tình thương đối với những người có hoàn cảnh giống mình. Khi phong trào cách mạng phát triển tại quê hương, người thanh niên ấy sớm tìm thấy con đường để góp sức bảo vệ đất nước.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Phan Đình Giót tham gia lực lượng tự vệ chiến đấu tại địa phương. Năm 1950, ông tình nguyện gia nhập bộ đội chủ lực.

Người chiến sĩ luôn nhận phần khó

Trong quân ngũ, Phan Đình Giót nổi tiếng là người cần cù, dũng cảm và luôn hoàn thành nhiệm vụ. Ông lần lượt tham gia nhiều chiến dịch lớn như Trung Du, Hòa Bình và Tây Bắc trước khi cùng đơn vị tiến lên Điện Biên Phủ.

Cuộc sống của bộ đội những năm ấy rất gian khổ. Các chiến sĩ thường xuyên hành quân qua núi rừng, mang theo trang bị, lương thực và đào công sự trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Phan Đình Giót luôn chủ động giúp đỡ đồng đội, nhận những phần việc nặng và khó hơn.

Nhờ tinh thần trách nhiệm và kinh nghiệm chiến đấu, ông được giao làm Tiểu đội phó thuộc Đại đội 58, Tiểu đoàn 428, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312. Đây là đơn vị được lựa chọn tham gia trận đánh mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Nhiệm vụ đánh cứ điểm Him Lam

Him Lam là một cứ điểm quan trọng nằm ở phía bắc tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Nơi đây được tổ chức thành nhiều vị trí phòng thủ liên kết với nhau, có hệ thống hàng rào và công sự kiên cố.

Bộ Chỉ huy chiến dịch lựa chọn Him Lam làm mục tiêu tiến công đầu tiên. Việc giành được cứ điểm này có ý nghĩa mở cánh cửa phía bắc, tạo thế thuận lợi cho những trận đánh tiếp theo.

Đơn vị của Phan Đình Giót được giao nhiệm vụ phá các lớp hàng rào, mở đường để lực lượng xung kích tiến vào bên trong. Trước giờ chiến đấu, các cán bộ, chiến sĩ kiểm tra lại trang bị, xác định rõ từng vị trí và động viên nhau quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Mọi người đều hiểu rằng đây là trận đánh đầu tiên của một chiến dịch lớn. Kết quả tại Him Lam không chỉ ảnh hưởng tới riêng đơn vị mà còn có ý nghĩa đối với tinh thần của toàn mặt trận.

Chiều 13 tháng 3 năm 1954

Chiều ngày 13 tháng 3 năm 1954, pháo binh của quân đội Việt Nam bắt đầu bắn vào các vị trí phòng thủ tại Him Lam. Sau đợt pháo kích, lực lượng bộ binh tiến lên thực hiện nhiệm vụ mở cửa.

Phan Đình Giót cùng đồng đội vượt qua từng lớp vật cản dưới hỏa lực dày đặc. Khi một số chiến sĩ bị thương, ông tiếp tục dẫn tiểu đội tiến lên, cố gắng giữ đúng hướng cửa mở.

Một hỏa điểm phía trước liên tục ngăn cản, khiến lực lượng xung kích chưa thể vượt qua. Phan Đình Giót bị thương nhưng không rời đội hình. Ông tiếp tục tiến gần mục tiêu và phối hợp với đồng đội tìm cách làm im vị trí đang cản đường.

Quyết định tại cửa mở

Khi đơn vị đã vượt qua gần hết các lớp hàng rào, hỏa điểm tiền duyên vẫn hoạt động, làm đội hình phía sau không thể tiến lên. Tình thế lúc ấy rất cấp bách: nếu cửa mở không được thông, cuộc tiến công có thể bị chậm lại và nhiều đồng đội tiếp tục gặp nguy hiểm.

Dù sức khỏe đã suy giảm, Phan Đình Giót vẫn cố gắng tiến đến gần công sự. Ông sử dụng những phương tiện còn lại để khống chế hỏa điểm nhưng chưa đạt kết quả.

Trong giây phút quyết định, người Tiểu đội phó đã dùng chính thân mình che kín lỗ châu mai, khiến hỏa lực bên trong không thể tiếp tục bắn ra. Nhờ khoảng thời gian quý giá ấy, các chiến sĩ phía sau lập tức vượt qua cửa mở, tiến vào cứ điểm.

Phan Đình Giót hy sinh trong trận đánh khi 32 tuổi. Hành động của ông góp phần tạo điều kiện để Tiểu đoàn 428 cùng các đơn vị bạn tiếp tục tiến công và hoàn thành nhiệm vụ tại Him Lam.

Chiến thắng trong trận mở màn

Đến khoảng 22 giờ 30 phút ngày 13 tháng 3 năm 1954, quân đội Việt Nam hoàn toàn làm chủ cứ điểm Him Lam. Trận đánh mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ giành thắng lợi, tạo niềm tin lớn cho cán bộ, chiến sĩ trên toàn mặt trận.

Trong chiến thắng ấy có sự đóng góp của rất nhiều đơn vị và cá nhân: những người kéo pháo, vận chuyển đạn, cứu chữa người bị thương, phá vật cản và trực tiếp tiến công.

Hành động của Phan Đình Giót được đồng đội nhắc lại như biểu tượng về tinh thần đặt nhiệm vụ và sự an toàn của đồng đội lên trước bản thân. Ông không hành động để tìm kiếm danh tiếng, mà để mở ra một khoảng thời gian giúp lực lượng phía sau hoàn thành nhiệm vụ.

Sự ghi nhận của đất nước

Sau khi hy sinh, Phan Đình Giót được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nguồn của Báo Quân đội nhân dân ghi ngày truy tặng là 31 tháng 3 năm 1955, trong khi một tư liệu ảnh của Báo Nhân Dân ghi ngày 31 tháng 8 năm 1955; các nguồn đều thống nhất việc ông được truy tặng danh hiệu trong năm 1955.

Tên Phan Đình Giót được đặt cho nhiều trường học, tuyến đường và công trình trên cả nước. Tại quê hương Cẩm Xuyên, Nhà tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Phan Đình Giót được khánh thành ngày 13 tháng 3 năm 2025, đúng dịp kỷ niệm ngày ông hy sinh.

Bảo tàng Lịch sử quốc gia và các địa điểm trưng bày về Chiến thắng Điện Biên Phủ tiếp tục giới thiệu hình ảnh, hiện vật và câu chuyện về Phan Đình Giót cùng những anh hùng tiêu biểu như Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn và Trần Can.