Người chiến sĩ từ nhà tù thực dân đến ngày tiếp quản Thủ đô

Nguyễn Quốc Trị sinh năm 1921 tại xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia những hoạt động chống bắt phu của chính quyền thực dân và bị bắt, kết án tù khổ sai. Khi Nhật đảo chính Pháp năm 1945, Nguyễn Quốc Trị cùng bạn tù tìm cách thoát khỏi nơi giam giữ, trở về quê hương tham gia lực lượng tự vệ cách mạng.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, ông tình nguyện gia nhập bộ đội chủ lực, bắt đầu chặng đường chiến đấu trên nhiều chiến trường. Từ một người lính bình thường, Nguyễn Quốc Trị từng bước trưởng thành thành cán bộ chỉ huy, nổi tiếng với sự nhanh nhẹn, gan dạ và khả năng xử lý linh hoạt trong những tình huống nguy hiểm.

Trong các năm 1946–1947, ông tham gia chiến đấu tại Vinh, Huế và Đông Hà. Mùa hè năm 1947, Nguyễn Quốc Trị được đào tạo sử dụng súng Bazooka, loại vũ khí có khả năng đánh phương tiện cơ giới. Tháng 2/1948, trong một trận phục kích trên Đường số 4, ông sử dụng vũ khí này đánh cháy một xe quân sự đối phương.

Trong Chiến dịch Biên giới năm 1950, Nguyễn Quốc Trị tiếp tục thể hiện khả năng chỉ huy và sức chịu đựng phi thường. Ông cùng đồng đội truy kích quân Pháp trong điều kiện thiếu lương thực và thời tiết khắc nghiệt, góp phần vào thắng lợi chung của chiến dịch. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, ông từng tham gia 95 trận đánh, nhiều lần bị thương nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu. Năm 1952, ông được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày 10/10/1954, trong ngày quân đội Việt Nam tiến vào tiếp quản Hà Nội, Nguyễn Quốc Trị giữ cương vị Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô, tham gia dẫn đầu đội hình bộ binh tiến vào thành phố giữa sự chào đón của nhân dân.

Sau hòa bình, ông tiếp tục phục vụ quân đội, tham gia công tác huấn luyện và đào tạo cán bộ. Năm 1967, khi đang giữ chức Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4, Nguyễn Quốc Trị hy sinh do trúng bom trong một chuyến công tác thăm, động viên bộ đội phòng không tại quê nhà. Cuộc đời ông ghi dấu tinh thần chiến đấu bền bỉ từ những năm đầu kháng chiến đến thời kỳ bảo vệ miền Bắc.