Người con anh hùng của quê hương

Trong âm vang kỷ niệm 40 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chúng tôi về làng Nam Nhạc, thôn Vĩnh Mộ, xã Cao Xá, huyện Lâm Thao, tìm hiểu dòng họ Nguyễn Như để có thêm những thông tin về liệt sĩ Nguyễn Như Trang – người vừa mới được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Trong ngôi từ đường của chi thứ 3, dòng họ Nguyễn Như ở xã Cao Xá, ông Nguyễn Như Lân, năm nay đã 74 tuổi, đại diện của chi họ cho biết: Liệt sĩ Nguyễn Như Trang sinh ngày 27-7-1927. Là con trai trưởng của một chi họ, thời thuộc Pháp, dù gia đình nghèo túng nhưng ông đã được gia đình và họ hàng tạo mọi điều kiện để được theo học Trường Trung học tư thục Thăng Long. Nhạy cảm trước những thực tế bất công trong xã hội, với nhiệt huyết của tuổi trẻ, tháng 6-1945, ông giấu mẹ cha, rời ghế nhà trường tham gia giải phóng quân, cùng toàn dân tộc khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám. Tháng 1-1946, cùng với vinh dự được kết nạp vào Đảng, ông được biên chế về Đại đội 121, Tiểu đoàn 212 (tháng 12-1947, Tiểu đoàn 212 được phiên đổi thành Tiểu đoàn 150, Trung đoàn 52 Tây Tiến thuộc Liên khu 3), nay là Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 52, Sư đoàn 320, Quân đoàn 3.

Dũng cảm, mưu trí, quên mình chiến đấu, Nguyễn Như Trang cùng với các đồng đội nguyện thề “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Ngay từ những ngày đầu toàn quốc kháng chiến, với cương vị là đại đội trưởng Đại đội 121, Tiểu đoàn 212 thuộc Trung đoàn Thủ Đô, đơn vị ông đã chiến đấu bảo vệ Hà Nội, bảo vệ Trung ương Đảng và Chính phủ. Trong cuộc chiến không cân sức, quyết tâm giữ từng ngôi nhà, con đường, góc phố… giữa lòng Hà Nội, Đại đội 121 đã bắn cháy 2 xe bọc thép, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Bằng lòng quả cảm trong chỉ huy chiến đấu, đại đội trưởng Nguyễn Như Trang đã trở thành tấm gương sáng cho cán bộ, chiến sĩ trung đoàn học tập, noi theo.

Sau 60 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Hà Nội, tháng 12-1947, Đại đội 121 của Trung đoàn 52 Tây Tiến được giao nhiệm vụ hành quân lên Tây Bắc, chiến đấu tiêu diệt sinh lực địch tại Hòa Bình, Sơn La và bảo vệ biên giới Tổ quốc. Vượt qua bao gian khổ hy sinh, giữa vòng vây kẻ thù, Đại đội 121 đã tổ chức nhiều trận đánh và giành chiến thắng trên đường số 6 Hòa Bình và các trận công đồn: Chiềng Cồng, Sóp Hào, Mường Lò… ở Sơn La. Mặc dù tuổi đời còn rất trẻ nhưng đại đội trưởng Nguyễn Như Trang luôn thể hiện dũng khí của người chiến sĩ: Dcảm, gan dạ trong chiến đấu; mưu trí, sáng tạo trong chỉ huy; chỉ trong thời gian ngắn, Đại đội 121 đã lập công xuất sắc trong trận đánh đồn Mè Lặt; trận tiêu diệt địch ở căn cứ Mai Châu (Hòa Bình), trận phục kích ở đèo Khơi Cá (Mai Châu) và đặc biệt là trận tiến công tiêu diệt đồn Mường Lò (Sơn La) tháng 12-1947 tiêu diệt nhiều sinh lực địch, trong đó có tên phản động ở xứ Mường Phùng Đăng Đông và tên Quách Đăng - chủ bút tờ báo phản động Sao Trắng, bắt sống nhiều tù binh, thu nhiều vũ khí, quân trang, quân dụng của địch.

Với những thành tích xuất sắc trong chiến đấu, tháng 12-1947, đồng chí Nguyễn Như Trang được bổ nhiệm là Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 150, Trung đoàn 52 Tây Tiến. Tháng 11-1948, Tiểu đoàn phó Nguyễn Như Trang chỉ huy một bộ phận đi trinh sát thực địa tại làng Mu, thôn Ngọc Lâu, châu Lạc Sơn (nay là xã Tự Do - huyện Lạc Sơn - tỉnh Hòa Bình) để xây dựng kế hoạch tác chiến. Bị Mường gian mật báo, đơn vị trinh sát bị một đại đội địch, trong đó có một trung đội lính Âu - Phi bao vây tấn công. Trong cuộc chiến không cân sức, bộ phận trinh sát vẫn bình tĩnh, tổ chức chiến đấu ngoan cường. Tiểu đoàn phó Nguyễn Như Trang và người đại đội trưởng đơn vị trinh sát đã tìm mọi cách thu hút địch về phía mình, để anh em thoát khỏi vòng vây. Khi đồng chí đại đội trưởng hy sinh, chỉ còn lại một mình, tiểu đoàn phó Nguyễn Như Trang vẫn dũng cảm chiến đấu, tiêu diệt hơn 10 tên lính lê dương. Địch gọi hàng, nhưng ông vẫn quyết tâm chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và đã anh dũng hy sinh vào giữa trưa ngày 19-11-1948, khi vừa bước sang tuổi 22.

Sau khi ông Nguyễn Như Trang hy sinh, viên trung úy người Pháp chỉ huy trận tập kích này, đã phải thốt lên “Tôi cúi đầu chào thán phục trước cái chết anh hùng của người sĩ quan trẻ tuổi này...”. Cũng chính tấm gương quyết tâm chiến đấu và chấp nhận hy sinh để hoàn thành nhiệm vụ, bảo vệ đồng đội của Nguyễn Như Trang, đã cảm hóa Grand Wath Wath – người lính Âu Phi đã tham gia cuộc tập kích vào làng Mu hôm đó chạy sang hàng ngũ Việt Minh và tham gia chiến đấu cùng bộ đội ta đến ngày chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng.

Là một cán bộ chỉ huy trưởng thành từ chiến sĩ giải phóng quân, liệt sĩ Nguyễn Như Trang không chỉ dũng cảm, gan dạ trực tiếp chiến đấu mưu trí, sáng tạo trong chỉ huy chiến đấu, được đồng đội tin yêu; trong những năm tháng chiến đấu trên chiến trường Tây Bắc, ông còn gắn bó, đồng cam, cộng khổ, sẻ chia với những khó khăn của đồng bào các dân tộc, tuyên truyền vận động bà con đoàn kết, ủng hộ Việt Minh, giúp đỡ bộ đội giết giặc, phá tề… Cảm phục và thương tiếc người trai trẻ đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc, khi trận tập kích kết thúc, bà con bản Mu đã khâm niệm, chôn cất anh trên đỉnh đồi cao của bản Mu - nơi diễn ra trận đánh. Sau ngày hòa bình, hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Như Trang được địa phương và gia đình quy tập về an nghỉ cùng các chiến sĩ cảm tử quân Trung đoàn Thủ Đô tại nghĩa trang Mai Dịch - Hà Nội.

Ghi nhận những cống hiến và hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Như Trang cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, Đảng, Nhà nước đã truy tặng ông: Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Chiến thắng hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến hạng Ba, danh hiệu chiến sĩ Cảm tử quân. Ngày 21-10-2014, liệt sĩ Nguyễn Như Trang và 28 người con ưu tú khác trong cả nước có thành tích đặc biệt xuất sắc trong hai cuộc chiến tranh giải phóng dân tôc vinh dự được Đảng, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Nguyễn Tiến Minh

(Ghi theo lời kể của Đại tá

Trần Kỳ - nguyên chiến sĩ

Đại đội 121, Tiểu đoàn 150)