Người con gái chín tuổi đợi một chuyến thuyền không về

Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Hảo, sinh năm 1957, quê vùng Thiên Nhẫn, xã Trung Phúc Cường, huyện Nam Đàn cũ, Nghệ An; con gái liệt sĩ Trần Đình Hường, mẹ liệt sĩ Đỗ Anh.

Ngôi nhà của bà Trần Thị Hảo nằm nép bên rặng cây ở vùng Thiên Nhẫn, gần dòng Lam hiền hòa. Nhìn cảnh làng quê thanh bình hôm nay, ít ai biết người phụ nữ ấy đã đi qua nhiều cuộc chia ly. Trong ký ức của bà vẫn còn nguyên hình ảnh mình khi mới chín tuổi, ngày ngày đứng ở đầu ngõ chờ cha trở về.

Cha bà là ông Trần Đình Hường, một cán bộ cách mạng quê Nam Đàn. Gia đình có truyền thống yêu nước. Bà nội của bà Hảo là Mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Phiệt, từng nuôi giấu cán bộ và có ba người con trai hy sinh trong kháng chiến. Trong ngôi nhà ấy, chuyện giúp cách mạng không được xem là việc gì xa lạ mà là bổn phận của mỗi thành viên.

Những năm chống Mỹ, ông Trần Đình Hường tham gia tuyến vận chuyển lương thực chi viện cho miền Nam. Hàng hóa từ hậu phương phải theo nhiều con đường: đường bộ, đường rừng, đường sông rồi nối tiếp vào tuyến Trường Sơn. Mỗi chuyến đi đều cần người am hiểu địa hình, biết giữ bí mật và đủ bình tĩnh khi gặp tình huống bất ngờ.

Trên bến sông, những bao gạo, thuốc men và vật dụng được xếp lên thuyền. Người dân hai bên bờ cùng góp công chuẩn bị. Có người vá lại tấm bạt, có người buộc dây, có người đem cho đoàn thuyền nắm cơm hoặc chai nước. Họ hiểu những món hàng bình thường ấy khi vào đến chiến trường sẽ giúp người lính có thêm sức lực.

Mỗi lần cha lên đường, cô bé Hảo lại hỏi bao giờ cha về. Người lớn thường chỉ bảo khi hoàn thành nhiệm vụ thì cha sẽ trở lại. Trong chiến tranh, không ai dám hẹn một ngày thật chính xác. Bởi vậy, đứa trẻ chín tuổi cứ tính thời gian bằng những buổi chiều, nghe tiếng động ngoài ngõ là chạy ra nhìn.

Năm 1966, ông Trần Đình Hường tham gia một đoàn thuyền chở lương thực vào phía Nam. Khi đến khu vực Quảng Bình, đoàn bị máy bay phát hiện và đánh phá. Ông hy sinh trong chuyến đi ấy, để lại người vợ cùng bảy người con còn nhỏ. Trần Thị Hảo là người con thứ sáu, vừa tròn chín tuổi.

Tin dữ về đến làng, căn nhà vốn đông con bỗng trở nên vắng lặng. Với một đứa trẻ, hai chữ “hy sinh” khi ấy rất khó hiểu. Bà Hảo chỉ biết cha không còn mở cổng bước vào, không còn ngồi bên mâm cơm hay hỏi con đã học bài chưa. Có những ngày bà vẫn nhìn ra đường, nghĩ biết đâu người lớn báo nhầm và chuyến thuyền của cha rồi sẽ trở về.

Mẹ bà phải gánh vác cả gia đình. Bảy người con đang tuổi ăn học, ruộng đồng thiếu người làm, cuộc sống thời chiến lại vô cùng thiếu thốn. Các anh chị lớn đỡ đần mẹ, người trông em, người kiếm củi, người ra đồng. Cô bé Hảo cũng sớm biết làm việc nhà và chăm các em nhỏ hơn.

Trong gia đình ấy không có những lời giáo huấn dài. Bài học về lòng yêu nước nằm trong chiếc bàn thờ luôn đỏ hương, trong dáng người mẹ lặng lẽ ngoài đồng và việc các anh chị nhường nhau từng phần cơm. Mỗi người hiểu phải sống sao cho xứng đáng với cha và những người thân đã nằm lại.

Lớn lên, bà Trần Thị Hảo lập gia đình, nuôi con và tiếp tục giữ nếp sống của quê hương. Bà không muốn con cháu lớn lên chỉ mang nỗi buồn chiến tranh. Bà kể về ông ngoại như một người cha thương con, một cán bộ làm nhiệm vụ vận chuyển, đã góp phần nhỏ bé của mình vào con đường chi viện miền Nam.

Người con trai duy nhất của bà là Đỗ Anh sau này trưởng thành trong quân đội. Anh lựa chọn công tác gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, tiếp nối truyền thống gia đình bằng một nhiệm vụ trong thời bình. Năm 2022, anh qua đời khi đang làm nhiệm vụ ở Cộng hòa Trung Phi. Một lần nữa, bà Hảo trở thành người mẹ đứng lại sau cuộc chia tay.

Nỗi đau của người con gái chín tuổi ngày nào và nỗi đau của một người mẹ tóc đã bạc cách nhau hơn nửa thế kỷ. Dù vậy, bà không để mất mát biến thành sự oán trách. Bà chăm sóc các cháu nội, giữ gìn kỷ vật của cha và con, kể cho thế hệ sau về trách nhiệm đối với đất với đất nước.

Tháng 8/2023, bà Trần Thị Hảo được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Danh hiệu ấy là sự ghi nhận của Nhà nước, nhưng với bà, điều quý nhất vẫn là cha và con trai đã sống đúng với lựa chọn của mình. Bà vừa là cháu nội của một Mẹ Việt Nam Anh hùng, là con liệt sĩ, lại là mẹ liệt sĩ – một cuộc đời nối dài truyền thống của cả gia đình.

Các cháu nghe câu chuyện này có thể sẽ hỏi: Điều gì giúp một người mẹ đi qua được nhiều mất mát như thế? Có lẽ đó là tình thương dành cho những người đang sống. Bà còn các con, các cháu cần được chở che; còn ký ức của cha và con trai cần được kể lại. Bà không thể để căn nhà chỉ có nước mắt, mà phải giữ trong đó cả tiếng cười và hy vọng.

Dòng Lam vẫn chảy qua Nam Đàn, những chuyến thuyền hôm nay đi lại trong yên bình. Không còn cô bé chín tuổi đứng bên ngõ ngóng cha từ chuyến vận tải trở về. Nhưng câu chuyện về liệt sĩ Trần Đình Hường và người con gái Trần Thị Hảo vẫn nhắc chúng ta rằng phía sau mỗi tuyến đường chi viện là biết bao gia đình đã âm thầm chờ đợi.

“Thời hoa lửa” vì thế không chỉ được kể bằng những trận đánh. Đó còn là câu chuyện của người ở hậu phương: người vợ nuôi bảy đứa con, cô bé đợi cha, và người mẹ giữ nếp nhà sau những cuộc chia ly. Chính sự bền bỉ lặng thầm ấy đã góp phần làm nên sức mạnh của quê hương Nghệ An và của cả dân tộc.

Tư liệu đối chiếu: Báo Nghệ An – “Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Hảo – người ở lại sau những cuộc chia ly”.