NGƯỜI CON GÁI ĐẤT ĐỎ

Có những cái tên chỉ cần nghe một lần đã khiến người ta nhớ đến cả một vùng đất. Với Côn Đảo, một trong những cái tên như thế là Võ Thị Sáu. Hơn bảy mươi năm đã trôi qua kể từ ngày người con gái Đất Đỏ bị xử bắn, nhưng hình ảnh của chị vẫn hiện diện trong lịch sử Côn Đảo và trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt.

Võ Thị Sáu sinh năm 1933 tại vùng Đất Đỏ. Khi mới 14 tuổi, chị theo anh tham gia Việt Minh và lên chiến khu chống Pháp. Chị tham gia đội công an xung phong, làm nhiệm vụ liên lạc và tiếp tế. Ở một độ tuổi mà nhiều cô gái hôm nay vẫn còn ngồi trên ghế nhà trường, Võ Thị Sáu đã bước vào một cuộc chiến mà hiểm nguy có thể đến bất cứ lúc nào.

Tuổi trẻ của chị gắn với những năm tháng đất nước đang trong chiến tranh. Chị tham gia hoạt động cách mạng và được giao nhiệm vụ trong điều kiện hết sức nguy hiểm. Tháng 2 năm 1950, Võ Thị Sáu nhận nhiệm vụ tiêu diệt hai tên chỉ điểm, tay sai của thực dân Pháp là Cả Suốt và Cả Đay. Trong quá trình hoạt động, chị bị bắt.

Từ đây, cuộc đời của người con gái trẻ bước sang một chặng đường khác.

Chị bị giam tại nhà tù Đất Đỏ và chịu sự tra tấn. Nhưng theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chị không khai báo. Sau đó, chị bị chuyển về khám Chí Hòa. Ngay cả trong tù, chị vẫn tiếp tục làm liên lạc cho các đồng chí và cùng những người tù khác đấu tranh đòi cải thiện điều kiện sống.

Đó là một chi tiết rất đáng nhớ.

Bị bắt không có nghĩa là chị từ bỏ hoạt động.

Bị giam không có nghĩa là chị từ bỏ ý chí.

Ở nơi mà người tù bị tước đoạt tự do, Võ Thị Sáu vẫn tìm cách giữ lấy điều mà chị tin tưởng.

Cuối cùng, thực dân Pháp kết án tử hình chị và đưa chị ra Côn Đảo. Ngày 21 tháng 1 năm 1952, chị bị đưa ra đảo cùng những người tù chính trị và tử tù khác. Tại Côn Đảo, chị bị giam riêng. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, đêm 22 tháng 1 năm 1952, chị được Chi bộ nhà tù kết nạp vào Đảng.

Côn Đảo khi ấy không phải một nơi bình thường.

Đó là nhà tù.

Là nơi thực dân Pháp giam giữ những người yêu nước và chiến sĩ cách mạng. Hệ thống nhà tù Côn Đảo tồn tại trong thời gian dài với chế độ lao dịch và giam cầm khắc nghiệt. Hàng vạn người đã hy sinh tại đây. Nghĩa trang Hàng Dương ngày nay là nơi quy tập phần mộ của nhiều thế hệ tù nhân và liệt sĩ.

Trong không gian ấy, Võ Thị Sáu trở thành một người tù đặc biệt bởi tuổi đời còn rất trẻ.

Chị mới 19 tuổi.

Ngày 23 tháng 1 năm 1952, thực dân Pháp đưa chị ra pháp trường xử bắn.

Những tư liệu lịch sử ghi lại rằng trước lúc hy sinh, Võ Thị Sáu giữ thái độ hiên ngang và thể hiện tinh thần bất khuất trước kẻ thù. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ cả hình ảnh chiếc khăn mà thực dân Pháp dùng để bịt mắt chị khi xử bắn.

Cái chết của chị không chấm dứt câu chuyện về Võ Thị Sáu.

Ngược lại, từ ngày ấy, tên tuổi chị bắt đầu bước vào ký ức của Côn Đảo.

Chị được chôn tại nghĩa trang Hàng Dương. Những người tù chính trị từng bị giam ở Côn Đảo đã dựng bia cho chị. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, tấm bia ấy nhiều lần bị phá nhưng lại được những người tù dựng lên. Mộ của chị sau này trở thành một trong những địa điểm được nhiều người tìm đến khi đến Côn Đảo.

Có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất trong câu chuyện về Võ Thị Sáu vẫn là tuổi của chị.

Mười chín tuổi.

Một con số tưởng như rất nhỏ.

Ở tuổi ấy, một cô gái có thể mới bắt đầu nghĩ về tương lai. Có thể đang học tập, có thể đang có những ước mơ đầu tiên về nghề nghiệp, gia đình và cuộc sống. Nhưng Võ Thị Sáu đã đi qua chiến tranh từ khi còn rất nhỏ, bị bắt, bị giam và cuối cùng hy sinh khi tuổi đời chưa bước qua hai mươi.

Nhìn vào cuộc đời ấy, người ta mới hiểu chiến tranh đã lấy đi của một thế hệ trẻ nhiều đến thế nào.

Nó không chỉ lấy đi những người lính ngoài chiến trường.

Nó lấy đi cả những cô gái đang ở tuổi thanh xuân.

Những người đáng lẽ còn rất nhiều năm phía trước.

Võ Thị Sáu không có cơ hội nhìn thấy đất nước sau này.

Chị không biết Côn Đảo rồi sẽ trở thành một địa danh lịch sử.

Không biết nghĩa trang Hàng Dương sẽ trở thành nơi hàng nghìn người tìm về tưởng niệm.

Không biết tên mình sẽ được đặt cho những con đường, trường học và những công trình mang ý nghĩa giáo dục truyền thống.

Nhưng lịch sử đã giữ lại tên chị.

Ngày nay, mộ Võ Thị Sáu nằm tại khu B của nghĩa trang Hàng Dương. Nghĩa trang là nơi yên nghỉ của những người đã hy sinh qua nhiều thời kỳ bị giam cầm tại Côn Đảo. Nhiều người đến đây thắp hương, tưởng niệm và tìm hiểu về lịch sử của vùng đất từng được biết đến như một nhà tù khắc nghiệt.

Côn Đảo hôm nay rất khác.

Biển xanh.

Trời rộng.

Những con đường bình yên.

Du khách đến đảo để nghỉ ngơi, khám phá thiên nhiên và tìm hiểu lịch sử.

Nhưng giữa vẻ đẹp bình yên ấy, nghĩa trang Hàng Dương vẫn là một nơi khiến người ta tự nhiên nói nhỏ hơn và bước chậm hơn.

Bởi dưới những hàng cây ấy là rất nhiều cuộc đời.

Có những người có tên.

Có những người không còn tên.

Có những người có ngày tháng hy sinh được ghi lại.

Có những người chỉ còn lại một ký ức.

Võ Thị Sáu là một trong những người mà tên tuổi đã được lịch sử ghi nhớ rất rõ.

Nhưng khi đứng trước mộ chị, điều đáng nhớ không chỉ là danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân mà Nhà nước truy tặng năm 1993. Điều đáng nhớ hơn là chị từng là một cô gái rất trẻ.

Một cô gái đã đi vào chiến tranh khi mới 14 tuổi.

Một người trẻ bị bắt khi còn chưa bước qua tuổi trưởng thành.

Một người tù bị đưa ra Côn Đảo.

Một nữ tử tù đã hy sinh ở tuổi 19.

Những mốc thời gian ấy nếu đặt cạnh nhau sẽ tạo thành một câu chuyện ngắn ngủi nhưng dữ dội.

Từ tuổi thiếu niên đến tuổi thanh xuân.

Từ quê hương Đất Đỏ đến Côn Đảo.

Từ một cô gái bình thường trở thành một biểu tượng của lòng yêu nước.

Có những câu chuyện lịch sử được nhớ bằng những trận đánh lớn.

Câu chuyện về Võ Thị Sáu được nhớ bằng hình ảnh một người con gái trẻ đứng trước cái chết mà không khuất phục.

Điều đó khiến hình ảnh chị vượt qua giới hạn của một cá nhân.

Chị trở thành biểu tượng.

Nhưng khi kể về biểu tượng, chúng ta vẫn cần nhớ đến con người.

Bởi nếu quên rằng chị từng là một cô gái 19 tuổi, chúng ta sẽ không cảm nhận hết giá trị của sự hy sinh.

Một người trẻ có cả tương lai phía trước đã lựa chọn con đường mà mình tin là đúng.

Và cuối cùng, chị đã trả giá bằng mạng sống.

Sau ngày chị hy sinh, những người ở lại tiếp tục cuộc đấu tranh. Nhiều năm sau, đất nước giành được độc lập và thống nhất. Côn Đảo không còn là nhà tù. Những người trẻ hôm nay có thể đặt chân lên đảo bằng những chuyến đi bình thường, có thể ngắm biển, đi trên những con đường bình yên và trở về nhà.

Những điều ấy chính là sự thay đổi lớn nhất mà lịch sử đã tạo nên.

Một vùng đất từng là nơi giam cầm nay trở thành nơi giáo dục truyền thống.

Một nghĩa trang từng chứa đựng nỗi đau trở thành nơi tưởng niệm.

Một người con gái từng bị kẻ thù muốn xóa tên nay được cả dân tộc ghi nhớ.

Đó là sức mạnh của ký ức.

Khi một người đã hy sinh nhưng tên tuổi vẫn được nhắc lại, sự hy sinh ấy không bị thời gian chôn vùi.

Mỗi lần một học sinh đọc tên Võ Thị Sáu trong sách.

Mỗi lần một đoàn thanh niên đến Côn Đảo dâng hương.

Mỗi lần một người đứng trước mộ chị và lặng im vài phút.

Câu chuyện ấy lại được kể thêm một lần.

Không phải để sống mãi trong đau thương.

Mà để hiểu giá trị của hòa bình.

Võ Thị Sáu đã không được sống đến ngày hòa bình.

Chị không có một gia đình riêng.

Không có những năm tháng trưởng thành.

Không có cơ hội nhìn thấy quê hương thay đổi.

Nhưng tuổi trẻ của chị đã trở thành một phần ký ức của đất nước.

Và có lẽ, đó là điều khiến câu chuyện về người con gái Đất Đỏ không bao giờ cũ.

Thời gian có thể làm những bức tường nhà tù phủ rêu.

Có thể làm những con đường thay đổi.

Có thể làm những người từng chứng kiến lịch sử lần lượt ra đi.

Nhưng tên Võ Thị Sáu vẫn còn đó.

Ở Côn Đảo.

Ở nghĩa trang Hàng Dương.

Trong những trang sử.

Và trong ký ức của những người Việt Nam hôm nay.

Một cô gái 19 tuổi đã nằm lại nơi đảo xa.

Nhưng câu chuyện về lòng can đảm của chị vẫn tiếp tục đi qua nhiều thế hệ.

Để mỗi người khi đứng trước biển Côn Đảo có thể hiểu rằng sự bình yên của ngày hôm nay đã được đánh đổi bằng những tuổi trẻ không bao giờ trở lại.

Và trong những tuổi trẻ ấy có một người con gái tên Võ Thị Sáu.