“Người con gái giữ lửa Khe Rạn”

Khe Rạn là một con thung lũng nhỏ lưng chừng dãy Trường Sơn, nơi những cánh rừng lim, gõ còn xanh ngắt như thời chưa có dấu chân con người. Mảnh đất ấy từng là chốt giao liên quan trọng của Liên khu IV trong những năm kháng chiến chống Pháp. Và chính tại nơi rừng thiêng ấy, tên tuổi của Nguyễn Thị Út Lan – cô gái “giữ lửa Khe Rạn” – đã trở thành truyền thuyết.

1. Tuổi thơ nghiệt ngã – lời thề dưới gốc cây lim già

Út Lan sinh năm 1930 ở một xóm nghèo thuộc huyện Con Cuông (Nghệ An). Cha mất sớm vì bị phu đồn điền đánh đập, mẹ còng lưng nuôi bốn miệng ăn. Lan mới 10 tuổi đã đi hái củi thuê, gùi măng, gùi nứa xuống chợ đổi muối.

Trong làng có một cây lim cổ thụ hơn 300 năm tuổi, dân gọi là cây lim mắt rồng. Người ta tin dưới gốc lim có thần giữ rừng. Lan thường ngồi bên đó mỗi chiều, nhìn ánh nắng len qua những tán lá dày, và mơ một ngày làng mình không còn cảnh lính Tây kéo vào bắt người.

Một chiều, sau khi chứng kiến cảnh mẹ bị lính đồn Pháp tát ngã vì không chịu nộp thuế, Lan chạy vào rừng, ôm lấy gốc lim mà khóc. Trong tiếng nấc, cô thề:

“Khi nào đất này sạch bóng giặc… con mới thôi gùi những ngọn lửa này đi tiếp.”

Lời thề của một đứa trẻ 12 tuổi, nhưng rừng đã nghe và nhớ.