NGƯỜI CON GÁI MỞ ĐƯỜNG TRONG MƯA BOM

Năm 1972, tuyến đường Trường Sơn bước vào những tháng ngày ác liệt nhất. Bom dội xuống không theo quy luật, ngày hay đêm đều như nhau. Những con đường vừa mở buổi sáng, đến chiều đã bị cày nát. Nhưng cũng chính trên những con đường ấy, có những người con gái tuổi chưa đầy hai mươi, khoác trên mình màu áo thanh niên xung phong, ngày ngày bám trụ giữa lửa đạn. Bà Nguyễn Thị L. là một trong số họ.

Bà nhập đội khi vừa tròn mười chín tuổi. Quê ở một vùng trung du nghèo, nhà đông anh em, học hết lớp bảy thì nghỉ. Nghe tin tuyển thanh niên xung phong, bà ghi tên ngay. Mẹ bà lúc đầu không đồng ý, nhưng rồi cũng chỉ lặng lẽ gói cho con một ít gạo rang, dặn: “Đi thì giữ lấy mình.” Bà nhớ rất rõ buổi sáng rời nhà, con đường làng còn ướt sương, mẹ đứng ở cổng, không khóc, chỉ nhìn theo rất lâu.

Đơn vị của bà được giao nhiệm vụ mở đường, san lấp hố bom, đảm bảo giao thông cho xe vận tải. Công việc nghe qua tưởng đơn giản, nhưng thực tế là đối mặt với cái chết mỗi ngày. Bom rơi xong, chưa kịp tan khói, họ đã phải lao ra đường. Có khi đất còn nóng, mùi khét vẫn còn bốc lên, nhưng không ai chờ. Chậm một giờ, cả đoàn xe phía sau sẽ bị kẹt lại.

Những ngày đầu, bà còn sợ. Tiếng bom nổ làm tim đập loạn, tay run khi cầm xẻng. Nhưng rồi nhìn những người xung quanh, ai cũng làm, không ai bỏ vị trí, bà dần quen. Không phải là hết sợ, mà là không còn thời gian để nghĩ đến sợ.

Đội của bà có mười hai người, phần lớn là con gái. Họ gọi nhau bằng “chị”, dù nhiều người chỉ hơn nhau một hai tuổi. Ban ngày làm đường, ban đêm ngủ trong hầm. Có những đêm mưa, nước tràn vào hầm, ướt hết chăn chiếu. Họ co ro ngồi sát vào nhau, vừa rét vừa mệt, nhưng vẫn cố nói chuyện cho đỡ sợ.

Một buổi chiều, khi đơn vị đang san lấp một đoạn đường vừa bị đánh phá, máy bay quay lại. Tiếng còi báo động vang lên, nhưng không ai kịp chạy vào hầm. Một loạt bom rơi xuống ngay gần đó. Đất đá bắn tung, khói bụi mù mịt.

Bà kể, lúc đó bà chỉ kịp úp mặt xuống đất. Tai ù đi, không nghe thấy gì. Khi ngẩng lên, xung quanh im lặng một cách đáng sợ. Không còn tiếng người gọi nhau, không còn tiếng cuốc xẻng.

Ba người trong đội đã không còn.

Họ được chôn ngay bên đường, dưới một gốc cây lớn. Không có quan tài, chỉ có tấm tăng phủ lên. Mỗi người một nắm đất. Không ai khóc thành tiếng. Chỉ có những đôi mắt đỏ hoe, nhìn nhau rồi lại cúi xuống.

Tối hôm đó, lần đầu tiên bà không ngủ. Không phải vì bom, mà vì khoảng trống vừa xuất hiện trong đội hình. Những chỗ ngồi quen thuộc giờ bỏ trống. Những câu chuyện dở dang không ai kể tiếp.

Nhưng sáng hôm sau, họ vẫn ra đường.

Công việc không chờ ai. Con đường phải thông.

Có lần, bà bị vùi dưới một lớp đất sau một đợt bom. Đồng đội đào lên, tưởng đã không qua khỏi. Nhưng bà tỉnh lại, ho sặc sụa, rồi xin tiếp tục làm. Sau này bà nói: “Lúc đó không nghĩ mình sống hay chết. Chỉ nghĩ là còn làm được thì phải làm.”

Những năm tháng ấy, cái đói, cái rét, bệnh sốt rét rừng luôn rình rập. Có người đang làm thì ngã xuống, sốt cao, mê man. Thuốc men thiếu thốn, nhiều người không qua khỏi. Nhưng không ai xin về.

Bà kể, điều giữ họ ở lại không phải là mệnh lệnh. Mà là nhìn nhau. Không ai muốn là người bỏ cuộc trước.

Năm 1975, chiến tranh kết thúc. Bà trở về, mang theo một chiếc ba lô cũ và rất nhiều ký ức. Ngày về, mẹ bà đã già đi nhiều. Gặp lại con, bà chỉ ôm chặt, không nói gì. Hàng xóm kéo đến đông, ai cũng ngỡ ngàng vì tưởng bà đã không còn.

Nhưng cuộc sống sau đó không dễ dàng. Sức khỏe bà yếu đi vì những năm tháng trong rừng. Những cơn sốt rét tái phát, những cơn đau không rõ nguyên nhân. Bà làm đủ nghề, từ làm ruộng đến buôn bán nhỏ, để sống qua ngày.

Nhiều năm sau, khi được công nhận là cựu thanh niên xung phong, bà chỉ nói: “Cái mình cần không phải là danh hiệu. Chỉ mong người ta nhớ, đã từng có những người như vậy.”

Giờ đây, khi đã ngoài bảy mươi, bà vẫn giữ một chiếc khăn cũ – kỷ vật của một người bạn trong đội. Mỗi lần giở ra, bà lại ngồi rất lâu. Không khóc, không nói. Chỉ nhìn.

Có người hỏi bà: “Nếu được chọn lại, bà có đi không?” Bà cười, chậm rãi đáp: “Vẫn đi. Vì lúc đó, nếu không đi, chắc cả đời mình sẽ không yên.”

Chiến tranh đã qua. Những con đường Trường Sơn giờ đã khác. Xe cộ đi lại, cây rừng xanh trở lại. Nhưng với những người như bà, mỗi con đường vẫn còn in dấu chân của một thời tuổi trẻ.

Một thời đã cháy hết mình.

Và dù năm tháng có trôi qua, ký ức ấy không mất đi. Nó chỉ lặng xuống, như than hồng dưới lớp tro. Chỉ cần chạm nhẹ, là lại bùng lên, ấm và đau cùng một lúc.