Người con Quỳnh Hoa trước “cánh cửa thép” Xuân Lộc

Ở xã Quỳnh Hoa, huyện Quỳnh Lưu, năm 1927 có một cậu bé chào đời với tên Lê Hoàng Thống. Gia đình làm nông, cuộc sống còn nhiều khó khăn. Cậu bé lớn lên giữa đồng ruộng và những câu chuyện về cảnh người dân sống dưới ách thuộc địa.

Năm mười sáu tuổi, Lê Hoàng Thống tham gia làm liên lạc cho tổ chức Việt Minh tại địa phương. Công việc ban đầu chỉ là chuyển tin, giữ bí mật và nắm đường đi trong vùng. Tuy nhỏ bé, nhiệm vụ ấy đòi hỏi sự nhanh nhẹn và tinh thần trách nhiệm.

Sau này, ông lấy tên Lê Nam Phong. Tháng 2 năm 1948, ông vào Đảng và nhập ngũ tại Sư đoàn 308, còn gọi là Đại đoàn Quân Tiên Phong. Từ một người liên lạc của Huyện ủy Quỳnh Lưu, ông dần trưởng thành qua nhiều chiến trường.

Trong kháng chiến chống Pháp, Lê Nam Phong tham gia nhiều chiến dịch lớn. Năm 1954, ông là Đại đội trưởng Đại đội 225, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 tại Điện Biên Phủ. Sau chiến thắng, cuộc đời quân ngũ của ông vẫn tiếp tục qua những năm tháng đất nước tạm thời chia cắt.

Trong kháng chiến chống Mỹ, Lê Nam Phong công tác nhiều năm tại miền Đông Nam Bộ. Đồng đội nhớ đến ông như một người chỉ huy quyết đoán, thường có mặt ở những địa bàn khó khăn. Ông được gọi bằng nhiều biệt danh, nhưng với chiến sĩ trong đơn vị, cách gọi thân thiết nhất vẫn là “bố Năm”.

Đầu tháng 4 năm 1975, sau thắng lợi ở Tây Nguyên và miền Trung, các cánh quân của ta tiến về Sài Gòn. Trên hướng Đông Bắc, thị xã Xuân Lộc thuộc tỉnh Long Khánh khi ấy là một phòng tuyến quan trọng. Nếu giữ được Xuân Lộc, đối phương hy vọng có thể làm chậm bước tiến của quân giải phóng.

Sư đoàn 7 do Lê Nam Phong chỉ huy được giao tham gia chiến dịch tại khu vực này. Xuân Lộc không phải một cánh cửa bằng sắt, nhưng vì vị trí và hệ thống phòng thủ kiên cố nên thường được gọi là “cánh cửa thép” phía Đông Sài Gòn.

Những ngày ở Xuân Lộc, người chỉ huy phải theo dõi từng thay đổi trên chiến trường. Cuộc chiến không diễn ra đúng như mọi dự tính ban đầu. Có những thời điểm lực lượng ta gặp khó khăn, nhiều cán bộ, chiến sĩ không trở về. Bộ chỉ huy phải bình tĩnh đánh giá lại tình hình, điều chỉnh cách tổ chức và phối hợp giữa các đơn vị.

Lê Nam Phong hiểu rằng lòng dũng cảm phải đi cùng sự tỉnh táo. Nếu chỉ nóng vội, tổn thất có thể tăng lên. Vì thế, cùng với các đơn vị bạn, Sư đoàn 7 từng bước thay đổi hướng hoạt động, gây sức ép vào những tuyến liên lạc và tiếp viện, buộc hệ thống phòng thủ tại Xuân Lộc dần mất thế chủ động.

Ngày 21 tháng 4 năm 1975, phòng tuyến Xuân Lộc bị phá vỡ. Con đường từ phía Đông tiến về Sài Gòn được mở rộng. Chín ngày sau, đất nước bước vào thời khắc thống nhất.

Trong niềm vui ấy, người chỉ huy không thể quên những chiến sĩ đã dừng lại trước ngày toàn thắng. Bởi một mệnh lệnh trên bản đồ luôn gắn với bước chân và sinh mạng của con người. Chiến thắng càng lớn, trách nhiệm ghi nhớ đồng đội càng sâu nặng.

Sau năm 1975, Lê Nam Phong tiếp tục phục vụ trong quân đội. Năm 1979, ông giữ cương vị Tư lệnh Quân đoàn 1, tham gia nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc. Năm 1980, ông làm Phó Tham mưu trưởng Mặt trận 719, cùng lực lượng Việt Nam giúp nhân dân Campuchia chống lại tàn quân Khmer Đỏ và ổn định cuộc sống.

Cuộc đời quân ngũ của ông kéo dài hơn bốn mươi năm, đi qua kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, chiến đấu bảo vệ biên giới và làm nhiệm vụ quốc tế. Nhưng khi nhắc đến người con Quỳnh Hoa ấy, điều đáng nhớ không chỉ là số chiến dịch ông đã tham gia. Đó còn là mối quan hệ giữa người chỉ huy với chiến sĩ.

Một người chỉ huy giỏi không thể đứng ngoài khó khăn của đơn vị. Ông phải hiểu bộ đội đang thiếu gì, mệt ra sao và cần được động viên lúc nào. Uy tín không đến từ tiếng nói lớn, mà từ việc dám chịu trách nhiệm và biết quý trọng con người.

Ngày 26 tháng 3 năm 2022, Trung tướng Lê Nam Phong qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 95 tuổi. Từ Quỳnh Hoa, ông đã đi qua gần trọn chiều dài những cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong thế kỷ XX.

Kể câu chuyện về ông cho thiếu nhi hôm nay, ta không cần biến chiến tranh thành những lời quá dữ dội. Chỉ cần giúp các cháu hiểu rằng trước ngày 30 tháng 4 năm 1975, đã có biết bao người phải thức trắng trên những cánh rừng, bên những tấm bản đồ và giữa nỗi lo cho đồng đội.

Xuân Lộc hôm nay đã đổi thay. Những con đường đông xe, trường học vang tiếng trẻ và vườn cây lại xanh. “Cánh cửa thép” năm xưa không còn ngăn cách đất nước. Nhưng câu chuyện về người chỉ huy quê Quỳnh Hoa vẫn nhắc chúng ta rằng để mở được cánh cửa hòa bình, cả một thế hệ đã phải đi qua những tháng ngày vô cùng gian khó.

Nguồn tư liệu đối chiếu: Báo Nghệ An – Trung tướng Lê Nam Phong, người chiến tướng xứ Nghệ còn lưu mãi.