“Người con thứ 9” của Lưỡng quốc tướng quân Nguyễn Sơn
Trong lời giới thiệu cuốn sách Trường Thiếu sinh quân Liên khu IV - Một thời để nhớ của ông Nguyễn Mộng Chữ do Nhà xuấn bản Thanh Hoá ấn hành năm 2018 có viết rằng: “Trong nhiều tài liệu đã công bố, Tướng Nguyễn Sơn có 8 người con. Nhưng tôi nghĩ rằng, ông có 9 người con. Đứa con thứ 9 đã sinh ra ở Thanh Hoá, lớn lên tiến bước không ngừng trong lòng Đảng, lòng dân, cống hiến hết mình cho Tổ Quốc, xứng đáng với ý nguyện của bố. Đứa con đó là ‘Trường Thiếu sinh quân Liên khu IV’ ”.
Ngôi trường được Lưỡng quốc tướng quân Nguyễn Sơn thành lập dưới chân núi Nưa, thuộc địa phận xã Tân Ninh, huyện Nông Cống, (nay Triệu Sơn, Thanh Hóa) chỉ tồn tại trong 5 năm (1948-1952 Trong ký ức không thể phai mờ của ông Nguyễn Mộng Chữ, cựu học viên TSQ Liên khu IV đã kể tường tận về những nội dung được đào tạo tại trường nhân dịp họp mặt kỷ niệm. Về văn hóa, TSQ đào tạo chương trình Trung học Phổ thông. Học sinh sau khi mãn khoá, xét đủ điều kiện và đủ tuổi tòng quân sẽ chuyển qua các trường huấn luyện cán bộ quân đội. Ngoài ra, Trường TSQ có thêm một số môn cần thiết như ngoại ngữ (tiếng Anh, Pháp), vẽ, âm nhạc, chương trình học tập theo phương châm “Học đi đôi với hành”.
Cũng trong cuốn sách Trường Thiếu sinh quân Liên khu IV - Một thời để nhớ của ông Nguyễn Mộng Chữ do Nhà xuấn bản Thanh hoá ấn hành năm 2018 có đoạn viết rằng, Trường TSQ dạy học theo phương pháp “tư duy gợi mở”, Tướng Nguyễn Sơn gọi là phương pháp “khởi phát”, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, nêu vấn đề, gợi ý cho học sinh suy nghĩ xây dựng bài hình thành ra các định luật, định lý, công thức…
Cũng trong Lễ kỷ niệm 65 năm trường Thiếu sinh quân Liên khu IV, Thượng tướng Trần Văn Quang, Trung tướng Nguyễn Quốc Thước, Thiếu tướng Hồ Thanh Minh; Thiếu tướng Hoàng Bát… và rất nhiều tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam đã đi qua hai cuộc chiến tranh vệ quốc của dân tộc lại râm ran chuyện về “Bác Sơn”. Từ năm 1946, hơn 1000 học sinh Trường TSQ đều gọi Tướng Nguyễn Sơn bằng danh từ gẫn gũi “Bác Sơn”. Trong câu chuyện của các vị tướng già về “Bác Sơn” nhắc nhiều về việc Tướng Nguyễn Sơn kêu gọi hệ thống thầy giáo cho Trường TSQ thời đó. Trong đó có ông Nguyễn Tiễn Lãng, được Tướng Nguyễn Sơn đứng ra bảo lãnh về dạy Pháp văn cho Trường TSQ. Để cảm tạ thâm tình của Tướng Nguyễn Sơn, ông Lãng đã làm việc rất tốt, có nhiều đóng góp cho Trường TSQ, đến năm 1950, ông được bổ nhiệm làm Trưởng Ban Giáo dục Trường TSQ Liên khu IV. Hay như trường hợp ông Đinh Ngọc Liên (còn gọi là Quản Liên, vốn là chỉ huy đội kèn Bảo An) cũng được mời về khôi phục lại đội kèn - tiền thân của lực lượng quân nhạc hiện nay…
Cho đến những năm sau này, Giáo sư Trương Tửu vẫn kể cho nhiều thế hệ sinh viên Ngữ văn về câu chuyện “mắc lỗi” khi ông còn làm giáo viên dạy văn học ở Trường TSQ. Khi xem vở của học sinh chuyên khoa Văn Trường TSQ, Tướng Nguyễn Sơn thấy thầy Trương Tửu phân tích Kiều bị bệnh “uỷ hoàng” và phê phán Kiều mềm yếu. Bác Sơn đã quyết định tổ chức một buổi giảng Kiều cho toàn Trường TSQ. Trong bài giảng của mình, Tướng Nguyễn Sơn đề cao giá trị nhân văn của Truyện Kiều, nêu bật giá trị nghệ thuật bậc thầy của Tố Như. Suốt hai buổi giảng, Tướng Nguyễn Sơn nói vo nhưng cuốn hút cả thầy và trò Trường TSQ như nuốt từng lời. Sau buổi giảng, thầy giáo Trương Tửu đã gặp Tướng Nguyễn Sơn thừa nhận sự khiếm khuyết của mình và được biết rằng, trong những ngày bôn ba ở Thanh Hoá, Tướng Nguyễn Sơn đều có cuốn Kiều trong ba lô. Tướng Nguyễn Sơn nói với thầy giáo Trương Tửu khi đó rằng, mỗi khi khó khăn ông lại đọc Kiều để có thêm động lực trong hành trình cách mạng vô cùng gian khổ và ác liệt của mình.
Hơn nửa thế kỉ sau, những học sinh Trường TSQ thời đó đã từng nghe buổi giảng Kiều của Tướng Nguyễn Sơn như Giáo sư Phan Văn Hoàn, Nhà giáo Nhân dân – Giáo sư Nguyễn Đình Chú, Nhà giáo Nhân dân – Giáo sư Nguyễn Trường Lịch, Tiến sỹ Phan Từ Phùng… đã vận động thành lập Hội Kiều học nhằm quảng bá tinh hoa truyền Kiều ra thế giới.
) nhưng đã đào tạo tiền đề ra nhiều tướng lĩnh tài ba Quân đội nhân dân Việt Nam và nhiều văn nghệ sỹ nổi danh trong nền văn học, âm nhạc cách mạng. Trường Thiếu sinh quân (TSQ) Liên khu IV đã là hồi ức hào hùng của một lớp thế hệ quân nhân “chiến trường đi chẳng tiếc ngày xanh” và nhiều văn nghệ sỹ “lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa”.
Người thầy đầu tiên
Năm 2013, tại Lễ kỷ niệm 65 năm trường Thiếu sinh quân Liên khu IV, ông Đinh Quang Thiệu, Trưởng Ban liên lạc TSQ Liên khu IV tại Hà Nội đã phát biểu: “65 năm trước đây, thực hiện chủ trương của Tổng Quân ủy TƯ, Bộ Tư lệnh quân khu IV, đứng đầu là Tướng Nguyễn Sơn đã quyết định thành lập trường Văn hóa Quân sự cho Thiếu niên trong bộ đội Quân khu vào tháng 11 năm 1947. Lễ khai giảng được tiến hành vào sáng mùng 6 tháng Giêng năm 1948 tại làng Bồ Hà, sau hành quân về đóng quân tại Cổ Định, xã Tân Ninh, huyện Nông Cống, (nay Triệu Sơn, Thanh Hóa). Tướng Nguyễn Sơn đặt tên là Trường Thiếu sinh quân Liên khu IV”.
