Người con xứ Quảng – Hoàng Diệu
Người con xứ Quảng – Hoàng Diệu
Trời lạnh, gió se se như mang theo tiếng vọng của lịch sử bi hùng một thời:
“Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.”
— Hồ Chí Minh
Âm hưởng lời dạy ấy như đánh thức những lớp ký ức xưa đang nằm im trong lòng đất Việt. Lời ru trầm lắng giúp tôi như khẽ gọi dấu ấn của một bậc trung liệt kiên cường: Tổng đốc Hoàng Diệu – người con ưu tú của xứ Quảng Nam.
Tôi vẫn nhớ giọng kể ấm áp của Bác Duẩn, ánh mắt chan chứa xúc động khi nhắc về người “vị quốc vong thân”, đặt lợi ích của dân, của nước lên trên tất cả. Từ câu chuyện của bác, tôi như được trở về với cuộc đời vị quan thanh liêm, chính trực ấy.
Hoàng Diệu, tên thật là Hoàng Kim Tích, tự Quang Viễn, hiệu Tĩnh Trai, sinh năm 1829 tại làng Xuân Đài, huyện Diên Phước, Quảng Nam. Ông sinh ra trong một gia đình nho học nghèo, nhưng nổi tiếng thông minh, hiếu học và có tài văn chương.
Năm 1849, ông đỗ Cử nhân; đến 1853, đỗ Phó bảng dưới triều vua Tự Đức.
Được triều đình tín nhiệm, ông trải qua nhiều chức vụ quan trọng và đến khoảng năm 1879, được bổ nhiệm làm Tổng đốc Hà Ninh, phụ trách Hà Nội và vùng phụ cận.
Ngay khi nhận nhiệm vụ, ông bắt tay củng cố thành lũy, chỉnh đốn quân đội, siết chặt kỷ luật, quyết tâm giữ vững vùng đất trọng yếu. Sự liêm chính, cương trực và tinh thần trách nhiệm của ông khiến sĩ dân đều kính phục.
Tháng 4/1882, trước tham vọng xâm chiếm của quân Pháp do Henri Rivière chỉ huy, Tổng đốc Hoàng Diệu kiên quyết từ chối tối hậu thư giải giới. Ngày 25/4/1882, trận chiến bảo vệ Hà Nội nổ ra. Quân dân dưới sự chỉ đạo của ông chiến đấu ngoan cường và gây nhiều thiệt hại cho đối phương.
Giữa lúc giao tranh quyết liệt, một vụ nổ lớn tại kho thuốc súng khiến tình hình trở nên hỗn loạn. Quân địch lợi dụng thời cơ phá cổng thành, tấn công ồ ạt. Khi thế trận không còn giữ được nữa, ông buộc phải ra lệnh rút quân để giảm thương vong cho binh sĩ.
Ở lại trong thành, ông viết di biểu gửi vua Tự Đức, bày tỏ nỗi đau vì Hà Nội thất thủ và quyết giữ trọn trách nhiệm của một vị tổng đốc.
Mùi khói bếp quê nhà đưa tôi trở lại thực tại, khiến tôi càng thêm trân trọng lịch sử dân tộc và tự hào vì được sinh ra trên mảnh đất Quảng Nam — nơi đã nuôi dưỡng một con người kiên trung như Hoàng Diệu.
Câu chuyện về Tổng đốc Hoàng Diệu có lẽ vẫn còn nhiều điều chưa được kể hết. Tôi mong rằng khi lắng nghe câu chuyện này, các bạn sẽ cảm nhận bằng trái tim và sự tự hào đối với những trang sử vẻ vang của dân tộc.
